PDF-versio

 

Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj 1888–2015

Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE)

Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj 1888–2015

 

En kvar volumoj

 

Redaktis

I – II Joseph Kreitz, 1972, 1981

III Raymond Gonin kaj Rudolf Krchňák, finredaktis Attila Varró, 1990

IV Ritva Sabelli, 2016

Eldonis Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE) kun financa subteno de s-ino Ritva Sabelli

Presejo: Keuruskopio Oy, 2016

 

TABELO DE ENHAVO

Al leganto, Arvo Karvinen

Postskribo, Ritva Sabelli

Unua volumo (1972) Titolpaĝo de la originalo

Dediĉo

Antaŭparolo, Joseph Kreitz

Unua parto

1 La komencoj

2 Esperanta Ligilo ekde 1904 ĝis 1915

3 Kongresoj ĝis 1914

4 Vojaĝoj de blinduloj efektivigitaj per Esperanto

5 Eldonado de brajle presitaj libroj en kaj pri Esperanto

6 Resuma raporto

Dua parto

7 La blindulesperantista movado dum la unua mondmilito

8 Esperanta Ligilo ekde la jaro 1919 ĝis 1940

9 La movado ĝis 1923

10 La naciaj blindulesperantistaj societoj ĝis la jaro 1939

11 La ”Universala Asocio de Blindaj esperantistoj” (UABE)

12 La ”Universala asocio de blindulorganizaĵoj” (UABO)

13 Diversaj internaciaj blindulesperantistaj organizaĵoj

14 La unua internacia kongreso de blindaj esperantistoj en Praha 1921

15 La internaciaj kongresoj de blindaj esperantistoj ĝis la jaro 1939

16 La ”dua” en Helsinki 1922

17 La ”tria” en Nürnberg 1923

18 La ”kvara” en Vieno 1924

19 La ”kvina” en Edinburgo 1926

20 La ”sesa” en Danzig 1927

21 La ”sepa” en Antverpeno 1928

22 La ”oka” en Budapest 1929

23 La ”naŭa” en Oxford 1930

24 La ”deka” en Krakovo 1931

25 La ”dekunua” en Parizo 1932

26 La ”dekdua” en Kolonjo 1933

27 La ”dektria” en Stockholm 1934

28 Antaŭparoleto al la ”dekkvara” 1937

29 La ”dekkvara” en Varsovio 1937

30 La ”dekkvina” en Londono 1938

31 La ”deksesa” en Bern 1939

32 Indekso de gravaj dokumentoj en brajla preso

33 Epilogo, J. Kreitz

Dua volumo (1981) Titolpaĝo de la originalo

Eminentaj pioniroj de la Blindulesperantista movado

Antaŭparolo, Joseph Kreitz

Listo de la biografioj:

Harald Thilander [Svedio]

Théophile Cart [Francio]

William Percy Merrick [Britio]

Karel Emanuel Macan [Ĉeĥio]

Johan Wulff [Danio]

Agnes Melchior [Danio]

Paul Ketterer [Svislando]

Edvard Imsdahl [Norvegio].................................................................................. 133

Henriette Zapater [Nederlando/Germanio]......................................................... 134

Anna Friman [Finnlando]..................................................................................... 136

Baldomero Zapater [Hispanio/Germanio]............................................................ 137

José Ezquerra Berges [Hispanio]........................................................................... 138

Angelo Raffaele Tancredi [Italio]........................................................................... 140

Vasilij Jakovleviĉ Eroŝenko [Rusio]......................................................................... 142

Julius Hasselbach [Germanio]............................................................................... 150

Kapitano Jan Silhan [Ukrainio/Pollando]............................................................... 151

Halvdan Karterud [Norvegio]................................................................................ 153

Miklos Bano [Hungario]........................................................................................ 155

Constanze Zapater [Germanio]............................................................................. 159

Vincenzo Musella [Italio]....................................................................................... 160

Edgar Guilbeau [Francio]....................................................................................... 161

Charles Hedqvist [Svedio]..................................................................................... 163

Joseph Kreitz [Germanio]...................................................................................... 165

Tria volumo (1990) Titolpaĝo de la originalo........................................................ 169

Antaŭparolo, Gerda van der Sijde (Nederlando)................................................... 169

Eminentaj pioniroj de la blindulesperantista movado (daŭrigo)........................... 170

Anglio Eunice Hughes............................................................................................ 170

Aŭstralio Matilda (Tilly) Ann Aston........................................................................ 172

Harold Charles Dickinson....................................................................................... 173

Finnlando Einar Juvonen........................................................................................ 174

Francio Albert Masselier........................................................................................ 175

Serge Gyors............................................................................................................ 176

Pierre Chaillet......................................................................................................... 177

FR Germanio Hans Breitenbach............................................................................. 179

Fritz Karow............................................................................................................. 180

Italio Guglielmo Vassio........................................................................................... 181

Jugoslavio Veljko Ramadanoviĉ.............................................................................. 183

Vladislav Stefanoviĉ................................................................................................ 184

Nederlando Rafael Israëls....................................................................................... 185

Pollando Jozefo Smietanko..................................................................................... 186

Sovetunio Pjotr Vasiljeviĉ Gorĉakov....................................................................... 190

Miĥail Ivanoviĉ Verbickij......................................................................................... 191

Zinaida Ivanovna Ŝamina......................................................................................... 192

[Finnlando]/Svedio Varma Thilander....................................................................... 194

Postparolo, R. Krchňák kaj A. Varró......................................................................... 195

Kvara volumo (2016)

Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj 1948–2015.............................. 200

Superrigardo pri blindulesperantista movado 1948–1989...................................... 200

Viddifektitoj organiziĝas.......................................................................................... 201

Esperantokongresoj daŭre progresigas disvolviĝon de porblindulaj aferoj…………. 202

Internaciaj Kongresoj de Blindaj Esperantistoj (IKBE)

kaj aliaj internaciaj renkontiĝoj 1948–1989............................................................ 202

Kunlaborkomitato de nordlandaj blindulorganizaĵoj (1951)................................... 206

Esperanto deviga en jugoslava blindul-instituto (1952).......................................... 207

Internacia kongreso de instruistoj de blinduloj (1962)............................................ 214

Fakkunsido de blinduloj kaj blindulamikoj en Tokio (1965)..................................... 215

Internacia Esperanto-kurso en Helsingør (Danio 1968)........................................... 217

Agado de Ligo Internacia de Blindaj Esperantoj (LIBE)

kaj internaciaj okazaĵoj 1990–2015......................................................................... 228

Internacia lingvo – bazo al interpretado (1997)...................................................... 235

Nova jarmilo............................................................................................................ 238

Internacia konferenco ”Profesia klerigo de viddifektitoj”....................................... 242

Eŭropa Unio informas esperante............................................................................ 246

Seminario en Tokio pri enlaborigo de vidhandikapitoj........................................... 248

Strategio por LIBE en la jaroj 2009–2013................................................................ 257

Tutmonda KER-ekzameno pri Esperanto................................................................. 266

Esperanto-komunumo de vidhandikapitoj.............................................................. 273

Tendencoj................................................................................................................ 275

Misio de LIBE (2011)................................................................................................ 276

Defioj....................................................................................................................... 276

Biografioj (daŭrigo 2014)......................................................................................... 278

Britio William Phillimore.......................................................................................... 278

John Wells................................................................................................................ 278

Bulgario Stefan Nenkov........................................................................................... 279

Todor Ŝosev............................................................................................................. 280

Ĉeĥio Vuk Echtner.................................................................................................... 280

Rudolf Krchňák......................................................................................................... 281

Stanislav Stejskal...................................................................................................... 282

Ĉinio Huang Nai........................................................................................................ 283

Finnlando Arvo Karvinen.......................................................................................... 284

Oskari Lehtivaara...................................................................................................... 287

Francio Raymond Gonin........................................................................................... 288

Germanio Adolf Selten............................................................................................. 292

Hispanio Ángel Figuerola.......................................................................................... 292

Italio Luigi Tola.......................................................................................................... 295

Japanio IWAHASI Takeo............................................................................................ 295

KUMAGAI Tetutarô................................................................................................... 297

TORII Tokuzirô.......................................................................................................... 298

Jugoslavio/Kroatio Tomislav Karloviĉ........................................................................ 299

Duŝan Maruzzi........................................................................................................... 300

Nederlando Nora Moerbeek-Bartels......................................................................... 301

Dirk Engel Schipper.................................................................................................... 303

Norvegio Alf Arnesen................................................................................................ 304

Pollando Adam Goralski............................................................................................ 304

Svedio Göte Linghede............................................................................................... 305

Svislando Giovanni-Antonio Pellanda....................................................................... 308

Aldonoj

1 Prezidantoj kaj honorigitoj de Ligo Internacia de Blindaj...................................... 310

Esperantistoj kaj redaktoroj de Esperanta Ligilo

2 Listo de internaciaj kongresoj de Esperanto......................................................... 312

3 Eseo de TANABE Kunio: Edukista dimensio de Eroŝenko...................................... 315

4 Brajla skribo portas informojn al vidhandikapitoj................................................. 319

5 Vidanto instruas vidhandikapulojn....................................................................... 321

6 Fontoj.................................................................................................................... 323

Fotoj......................................................................................................................... 325

 

AL LEGANTO

Joseph Kreitz verkis en la jaroj 1972 kaj 1981 la du unuajn volumojn pri la historio de blindulesperantista movado. La trian volumon kompilis Raymond Gonin kaj Rudolf Krchňák, kaj ĝin finredaktis Attila Varro en 1990. Tiuj ĉi volumoj aperis en la brajla skribo kaj kovras la agadon ĝis 1939. La brajla eldono kuŝas ĉe homoj sub miloj da fingroj kaj en kelkaj porblindulaj bibliotekoj.

Por ke la pere de Esperanto starigita internacia kunlaboro inter blinduloj iĝu konata pli vaste, la Ligo Internacia de Blindaj  Esperantistoj (LIBE) decidis eldoni la historian verkon ankaŭ platskribe. La originala verko enhavas kelkajn korektojn kaj kompletigon de kvara volumo pri la postmilita tempo kaj kelkdekon da biografioj. Dezirinde estas, ke la libro aperu nacilingven por atingi la grandan publikon. Pere de tradukoj de historia verko nacilingven LIBE celas disvastigi konon de la kulturo de Esperanto inter viddifektitoj.

Vidhandikapuloj kuraĝe partoprenis kune kun vidantaj amikoj en ĉiujaraj Universalaj Kongresoj de Esperanto ekde la komenco de la dudeka jarcento. Tiu virinoj kaj viroj, kiuj en la Esperanto-kongreso en Prago 1921 decidis fondi internacian Esperanto-organizaĵon de vidhandikapitoj, ne povis antaŭsenti kiel gravan kunlabor-unuiĝon ili kreis por progresigi akireblon de informoj kaj plibonigi socialajn cirkonstancojn de vidhandikapitoj en la nacia kampo en Eŭropo, Japanio kaj nord-Ameriko. La sekvan jaron oni ankoraŭ finpoluris la proponon en Helsinki. La statuto de la Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj (UABE) estis akceptita en Nürnberg 1923. En la jaro 1931 oni ŝanĝis la nomon al Universala asocio de blindulorganiaĵoj (UABO), ĉar en ĝi aliĝis krom Esperanto-asocioj ankaŭ naciaj blindulorganizaĵoj. Dum la kongreso en Munkeno 1951 la nomo estis ŝanĝita al Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE). Pluraj blindulorganizaĵoj subtenis

LIBEn kaj sialandan Esperanto-asocion.

La dua mondmilito interrompis regulajn renkontiĝojn por dek jaroj. La Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj (IKBE) okazis en Svislando (Bern) en 1939 kaj sekvan fojon en Anglio (Bournemouth) 1949. Intertempe dudeko da blindaj esperantistoj kunvenis en 1948 dum la Universala Kongreso de Esperanto en Svedio (Malmö).

La nuna historia verko estas rezulto de internacia volontula kunlaboro:

Jiří Jelínek (Ĉeĥio) prilaboris la brajlan tekston en komputilon. La skanitan tekston de la unua volumo kontrolis Anatolij Masenko (Rusio), la duan volumon Martin Meyer (Svislando) kaj la trian Attila Varró (Hungario).

La kvaran volumon kune kun biografioj kompilis Ritva Sabelli (Finnlando). La kvarvoluman libron ŝi pretigis por presejo helpe de Harri Laine (Finnlando).

Dankojn – (skizo) Helsinki la 10-an de junio 2011 Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj

Arvo Karvinen prezidanto

 

POSTSKRIBO

Laŭ iniciato de Arvo Karvinen la projekto de platskriba versio de la ”Historio de la Esperanto-Movado Inter la Blinduloj” komenciĝis en 2009. Dekoj da geamikoj diverslande afable helpis en kolektado de biografioj kaj fotoj. La faritaj korektoj aŭ enmetitaj kompletigaj scioj en la tri unuajn volumojn aperas en rektaj krampoj. La plej gravaj ŝanĝoj temas la duan parton de la unua volumo. La tekston pri Japanio (ĉapitro 10) afable korektis s-ino KIKUSIMA Kazuko. Raporto pri la kongreso en Londono 1930 enhavas kompletigajn informojn.

La biografio de Vasilij J. Eroŝenko enhavas multegon da korektoj kaj kompletigoj pro kiuj mi elkore dankas al s-ino KIKUSIMA Kazuko.

Laboro pri daŭrigo de blindulesperantista historio progresis en 2012. Grandegan dankon mi ŝuldas al Anatolij Masenko, kiu provizis per informoj el jarkolektoj de ”Esperanta Ligilo”, kiuj kuŝas en lia kelo. Sen lia afabla, sencesa asistado mi ne estus

kuraĝinta daŭrigi la projekton.

Trovaĵoj

Utilaj materialoj troveblas ankaŭ en la blindulmuzeo en Helsinki. Foliumante tie jarkolektojn de ”Esperanta Ligilo” de la 1950-aj jaroj evidentiĝis malordo en numerado de kongresoj. La oficiala raporto de la kongreso en 1950 konstatas, ke en Parizo okazis la dudeka Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj (IKBE).

Verŝajne antaŭ la jaro 1950 okazis du renkontiĝoj, kiuj pli poste estis konsiderataj kiel kongresoj, ekz. kunveno de blinduloj okazinta dum la 33-a Universala Kongreso de Esperanto en Svedio (Malmö) 1948. En la ”Antaŭparolo” kaj ”Epilogo” de la unua volumo Joseph Kreitz aludas pri daŭrigo ”de nia Historio ekde la jaro 1946”. Ĉu en 1946 aŭ 1947 okazis internacia renkontiĝo de blindaj esperantistoj? En la nuna eldono la malordo estas ignorata.

La plej nova trovaĵo estas de la jaro 2015 kaj temas pri la oficiala stato de LIBE. Anatolij Masenko, prezidanto de LIBE ricevis neatenditan demandon de s-ino Veronika Poór, UEA-konsilanto. Ŝi demandis: Ĉu LIBE estas oficiale registrita?”. S-ro Masenko esploris la aferon helpe de s-roj Theodor Speckmann kaj Aldo Grassini, kiuj opinias, ke LIBE neniam estis oficiale registrita. La oficiala sekretaria raporto en ”Esperanta Ligilo” Nro 8 oktobro 1951 konstatas la aprobon de la statutpropono kaj la estraron de LIBE. Ankaŭ en la sekvantaj numeroj de EL mi ne trovis ion pri oficiala registrigo. Restas malfermaj demandoj. Kie troviĝu la sidejo de LIBE? En kiu lando LIBE estu registrota, do sekvi la leĝon de registrigo. Temas inter alie pri sciigo de statutŝanĝoj, ŝanĝoj de estraranoj kaj funkciuloj.

La statuto de LIBE ne parolas pri sidejo. Anstataŭ tio la statuto konstatas jene: ”La oficiala adreso de la Ligo estas tiu de la ĝenerala sekretario (vidu la Internan Regularon 1.” kaj la Interna Regularo: ”1. (vidu la Statuton 2.). Ĝenerala blindulinformejo laŭbezone povas funkcii ĉe la ĝenerala sekretario.” Elkore mi dankas Harri Laine, kiu finpoluris mian tekston, konsilis kaj asistis min multflanke. Koran dankon ankaŭ al Keith Uber pro la helpo en komputilaj problemoj. En la aldono ”Fontoj” troviĝas nomoj de kunlaborantoj kaj personoj, kiuj provizis biografiojn, fotojn kaj kompletigajn informojn. Koran dankon al ĉiuj.

La grava malsano de Arvo Karvinen (1934–2013) ombris la projekton, kaj mi sopiris liajn konsilojn. Pasis jaroj, nur nun lia celo de platskriba verko realiĝis. Arvo Karvinen diris: ”Imagu, jam antaŭ cent jaroj niaj pioniroj kreis per Esperanto internacian komunumon de viddifektitoj. Per la nova eldono de la historia verko ni respektas la laboron de niaj pioniroj.”

Helsinki junio 2016

Ritva Sabelli Asistantino de Arvo Karvinen 1993–2013 Sekretario de Steleto, Esperanto-Asocio de viddifektitoj en Finnlando

 

Unua volumo

Titolpaĝo de la originalo

Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj

Joseph Kreitz

En tri volumoj

Unua Volumo

Imprenta Braille de la Organización Nacional de Ciegos General Primo de Rivera, 2

Barcelona 1972

Obra en dos Volumenes

Volumen Primero

Eldonis Esperanto-Blindulligo de Germanujo (EBLOGO)

Kun financa subteno de Sinjorino Constanze Zapater

al ŝia karmemora edzo Baldomero Zapater

Favore al ”Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj” (LIBE)

Presigis Organización Nacional de Ciegos de España (O. N. C. E)

Memore al sia forpasinta Estro José Ezquerra

 

Dediĉo

Al miaj karmemoraj amikoj

Baldomero Zapater kaj José Ezquerra

Neforgeseble en mia vivo restos memorinda tago dum la monato marto en la jaro 1919, kiam mi plenatende kaj scivole havis la grandan plezuron la unuan fojon interrenkontiĝi kun mia hispana amiko Baldomero Zapater [1883–1961], kiu loĝis jam dek jarojn en Kolonjo, kie li profesie instruis pri gitarludado, sed tiu tago ankaŭ estis memorinda pro tio, ke la unuan fojon mi havis okazon paroli la internacian lingvon kun iu. Mi, junulo esperis renkonti fieran kaj grandstaturan hispanon, sed kia seniluziĝo! Antaŭ mi staris malgrandstatura amiko kun mallaŭta, sed treege agrabla kaj simpatia voĉo.

Poste, kiam ankaŭ mi loĝis en Kolonjo, ofte ni kunvenis pridiskutante blindulesperantistajn aferojn; interalie li proponis, ke mi verku kaj eldonu en brajla preso ”Historion de la Esperantomovado inter la Blinduloj” sub la aŭspicioj de EBLOGO, al kiu li donis la nomon kaj eĉ li firme promesis min subteni finance.

Dum la ”Dektria” en Stockholm en 1934 Giovanni Valiani (Italujo) sendis proponon pri verkado de historia libreto pri la Esperantomovado inter la blinduloj. Oni decidis peti samideanon Valiani, ke li mem verku la ”Historion”. Mi korespondis pri tiu ĉi afero kun li; tamen… Li mortis… Regis la bruna reĝimo en Germanujo… Eksplodis la dua mondmilito… Venis mizera tempo post ĝi… kaj… forpasis mia kara amiko Baldomero!

Dank’ al konsiderinda financa helpo de s-rino Constanze Zapater [1890–1973] mi povas plenumi la promeson de mia amiko Baldomero Zapater, al kiu nun iras en amo miaj dankemaj rememoroj, kun profunda dankemo ankaŭ al vi, kara amikino Constanze, en la nomo de la tutmonda blindulesperantistaro, ke vi plenumis la promeson de via karmemora edzo Mero.

Dum la ”Dekdua” en Kolonjo mi esperis renkonti mian amikon José Ezquerra [1880–1965], kun kiu mi korespondis jam multajn jarojn; tamen diversspecaj obstakloj malebligis lian partoprenon al la kongreso, sed oni elektis lin kiel anon de komitato, kiu havis la taskon esplori la laboreblecojn por blinduloj en la industrio. Nur kelkajn jarojn post la milito, dum la kongreso en Munĥeno, mi havis la grandan plezuron la unuan fojon renkonti mian amikon José Ezquerra. Ne estas eble per malmultaj vortoj skizi la reciprokan ĝojon de nia interrenkontiĝo. Li estis vigla kaj el lia animo elŝprucis kvazaŭ fonto de energio kun la intensa volo plibonigi la sorton de la nevidantoj ne nur en Hispanujo, sed en la tuta mondo dank’ al la helpilo Esperanto. Bedaŭrinde kongresorganizaj laboroj min retenis dediĉi multan tempon al mia hispana amiko, sed dum komuna vespermanĝo kun mi kaj Baldomero Zapater nia ŝatata temo pri eldonado de historia libreto pri la Esperantomovado interblindula okupis nin preskaŭ la tutan vesperon. Ankaŭ li, mia kara amiko José Ezquerra forpasis intertempe, sed vivas lia grandioza ONCE, la organizaĵo de hispanaj blinduloj, kiun li estris sukcese dum multaj jaroj. Ni, la tutmonda blindulesperantistaro esprimas tutkoran dankon al ONCE pro tio, ke ĝi, memore al sia eminenta estro ankaŭ ebligis la eldonon de tiu ĉi verko.

Pli detale vi legos pri niaj pioniroj José Ezquerra kaj Baldomero Zapater en la tria parto [Dua volumo], kiu raportos pri la vivo kaj agado de tiuj eminentaj samideanoj vivintaj antaŭ ni, kiuj metis la fundamenton de la Esperantomovado inter la

blinduloj.

La aŭtoro [Joseph Kreitz 1897–1977]

 

Antaŭparolo

Kiam oni parolas aŭ korespondas kun nevidantaj samideanoj junaj kaj nejunaj, kiuj ĵus finstudis la internacian lingvon, ofte ili faras la demandojn: ”Kiuj estis la unuaj nevidantaj esperantistoj?” ”Kie kaj en kiuj landoj unue disvastiĝis Esperanto inter la blinduloj?” ”Kiam aperis la unuaj lernolibroj pri la internacia lingvo kaj la unuaj libroj en brajla preso en tiu ĉi lingvo?”. Ĉi tiuj certe pravaj demandoj kaj la deziro forigi la mankon de taŭga libro donanta la bezonatajn informojn, instigis min pripensi la kompiladon de laŭeble iom kompleta historio de la Esperantomovado inter la blinduloj en kvar partoj.

La unua parto skizas la komencojn de la movado, la fondiĝon de la gazeto ”Esperanta Ligilo” kaj donas informojn pri aliaj sciindaĵoj el tiu ĉi unua period ekde la jaro 1901 ĝis 1915, kiam ”Esperanta Ligilo” devis ĉesigi sian aperadon.

En la dua parto la leganto trovas atentindajn historiajn notojn pri la renaskiĝo kaj evoluado de la Esperantomovado inter nevidantoj ekde la jaro 1919 ĝis 1940. La ĉefa karakterizaĵo de la dua periodo estis eventoj tiom gravaj, ke ili formis la fundamenton de la movado por estontaj jaroj. Okazis ja la organizado de la unua internacia kongreso de blindaj esperantistoj kaj postaj kongresoj, la fondiĝo de la unuaj naciaj societoj blindulesperantistaj kaj fine la naskiĝo de ”Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj” (UABE) en la jaro 1923.

En la tria parto [dua volumo] ni publikigas biografiojn de elstaraj kaj eminentaj pioniroj de nia movado: Thilander, Cart, Merrick k.a.

La kvara parto [volumo] pritraktas la periodon ekde 1946 ĝis la nuna tempo, raportante pri klopodoj kaj agado por rekonstrui la internacian organizaĵon kaj la naciajn suborganizaĵojn de blindaj esperantistoj. Dank’ al bonŝanca hazardo mi trovis bonegan historian skizon pri la komenco de la movado ĝis la jaro 1915 verkitan de mia karmemora kaj neforgesebla amiko W. P. Merrick [William Percy Merrick 1868–1956] en la jaro 1922 por la ”Blindula numero” de la gazeto ”EsperantoTriumfonta” (poste ”Heroldo de Esperanto”), en kiu li petis komune kun la subskribinto la vidantajn samideanojn per donacoj finance subteni la gazeton ”Esperanta Ligilo” por eviti ĝian pereon minacantan pro diverslandaj ekonomiaj krizoj kaj monsenvaloriĝoj. Feliĉe ni sukcesis savi nian karan gazeton ĉefe dank’ al altruisma propaganda agado de nia pioniro W. P. Merrick. Ĉi tiun historian skizon kun kelkaj kompletigoj vi trovas en la unua parto. Mi konscias, ke ne estas facila tasko kompili kompletan historion de la Esperantomovado interblindula kaj ankaŭ mi konscias, ke sen la aktiva helpado kaj kunlaborado fare de kelkaj el miaj samideanoj diverslandaj mi ne estus sukcesinta plenumi mian taskon kontentige. Al ĉiuj kunlaborantoj mian tutkoran dankon! Nenia homa faraĵo estas perfekta. Ankaŭ mia laboraĵo ne pretendas perfektecon; tamen mi esperas, ke post mi eble pli kompetentaj samideanoj sukcesos verki pli bonan kaj pli kompletan historion pri nia movado.

Estu la libro konstanta fonto kaj utila trezorejo, el kiuj multaj blindaj esperantistoj ĉerpos kaj trovos novan kuraĝon kaj fortajn impulsojn por daŭrigi la agadon de sinoferaj pioniroj vivintaj en tempo, kiam la vivkondiĉoj de niaj sortofratoj en ĉiuj landoj estis kompare malfavoraj. Jen la celo de tiu ĉi libreto!

Joseph Kreitz

 

UNUA PARTO

1 La komencoj

Antaŭ ol vi legos la raporton de nia karmemora samideano W. P. Merrick pri la komenco de la Esperantomovado inter la blinduloj ekde la jaro 1901, certe estas interese ekscii, ke kredinde la nederlanda samsortano N. Schildt en Amsterdam estis la unua nevidanto, kiu eklernis Esperanton jam en la jaro 1888, sed li ne sukcesis interesigi siajn samsortanojn pri ĝi kaj praktike uzadi la novan lingvon. La unua persono, kiu havis la ideon feliĉigi la blindulojn per Esperanto, estis f-ino Zabilon d’ Her en Lyon, kiu dum la somero de la jaro 1895 instruis pri Esperanto f-inon Hélène Giroud, naskiĝintan en Svislando, kiu unue estis nevidanta instruistino kaj poste eĉ direktorino de la privata blindullernejo Villeurbanne apud Lyon. Poste ŝi komune kun f-ino Zabilon d’ Her instruis kelkajn lernantojn de la nomita instituto sen lernolibroj, ĉar tiaj jam ne ekzistis kaj eĉ mankis brajla alfabeto por Esperanto tiutempe.

Hélène Giroud naskiĝis en decembro 1864 en Chamoson,vilaĝo de la svisa kantono Wallis, kaj en 1871 ŝi ekblindiĝis kaŭze de varioloj. En 1874 ŝi eniris la blindullernejon en Lausanne, kie ŝi lastklasa lernantino jam instruis pri aritmetiko la junajn gelernantojn. Poste, kiel instruistino ŝi deĵoris en la sama lernejo ĝis la jaro 1887, kiam ŝi pro nekonata motivo reiris en sian vilaĝon, sed ekde la jaro 1890 ŝi ree aktive deĵoris kiel instruistino kaj poste kiel direktorino ĉe la blindullernejo Villeurbanne ĝis septembro de la jaro 1907, kiam malbona sanstato ŝin devigis retiriĝi en sian hejman vilaĝon, tamen, en la jaro 1911 ŝi estis inter tiuj samsortanoj, kiuj fondis la svisan blindulligon, kiu meritas nian dankon pro konstante donitaj subvencioj moralaj kaj financaj al nia movado antaŭ kaj post la dua mondmilito.

Hélène Giroud estis verkistino, kiu verkis franclingve rakontojn kaj novelojn ĉefe pri la vivo malfacila de la svisaj montaranoj. Kelkajn rakontojn ŝi verkis originale por EL. La 19-an de junio en la jaro 1950 post aktiva vivo forpasis Hélène Giroud, tiu samsortanino, kiu unue pripensis utiligi Esperanton al la blinduloj. Estis Harald Thilander [1877–1958], blinda, surdeta, kripla junulo loĝanta en hejmo por malfortuloj en Stockholm, kiu unue perceptis, kiajn grandajn servojn Esperanto

povas fari al la tuta blindularo. Tio okazis en 1901, kiam nenia dulingva vortaro estis brajle presita, tiel ke estis preskaŭ neeble por blindulo lerni ian lingvon krom la nacia. Thilander, kiu ĉiam revis pri internacia kunlaboro inter blinduloj, por kontraŭstari komunajn obstaklojn pro vidmanko, estis dediĉinta jam naŭ jarojn al tasko terura: kopiadi en brajlan skribon pere de diktado svedajn vortarojn de angla, franca kaj germana lingvoj. Tamen, post tiu laboro li havis nur unu ekzempleron de la libro.

Sed Esperanto povus alporti novan epokon. Oni povus, tiel konkludis Thilander, sen tro grava elspezo, multobligi per presado la malgrandajn lernolibrojn kaj radikarojn bezonatajn de tiu simpla lingvo, por ke ĉiu blindulo povu lerni kaj uzi ĝin. Jam en fino de 1901, laŭ prof. Cart [1855–1931], troviĝas aludo al tiu temo en korespondado de Thilander kun f-ino Zabilon d’ Her, poste s-rino Ranfaing. En tiu jaro li verkis propagandajn artikolojn por svedaj kaj anglaj revuoj, kaj influis la preparadon de gravega artikolo, kiun s-ro Ahlberg publikigis en la revuo ”Lingvo Internacia” (januaro 1902), kiu altiris la atenton de multaj bonkoraj esperantistoj al la graveco de Esperanto por la blinduloj. Inter ĉi tiuj sin trovis la blinda d-ro Javal kaj d-ro Dor, kiuj priparolis la aferon ĉe kelkaj porblindulaj kongresoj; Pastro Richardson kaj fratero Isidoro, kiu laste nomita tiel sukcese instruis la blindajn knabojn en la brusela blindulinstituto, kaj precipe prof. Cart, al kies konstanta, energia, praktika laboregado la blinduloj ŝuldas multe pli ol al iu alia.

En 1902, tre kuraĝigita de rektoro Boirac, kun kiu li rilatis, Thilander fervore propagandis inter blinduloj. Li faris per Esperanto tiajn servojn al ĉiuj siaj blindaj amikoj, ke ili konvinkiĝis pri ĝia utileco, kaj ili fariĝis rondeto de pioniroj en multaj landoj. Thilander kaj liaj amikoj kune verkis artikolojn por blindulaj gazetoj, kaj la rondeto kreskis konstante. Pri la varbmaniero de Thilander mi altrudas la rakonton de mia propra sperto. En junio 1902 mi sciigis lin, ke mi amas folkloron kaj volonte deziras sciigon pri svedaj popolrakontoj kaj kutimoj. Kvankam li povis tiam jam skribi eĉ bonegan leteron en angla lingvo, li tute ne fidis sian kapablon traduki anglen la bezonatajn informojn. Senprokraste li kopiis en brajlan skribon

la Esperantan-anglan ŝlosilon kaj sendis ĝin al mi kun kvanto da svedaj legendoj, kiujn li mem esperantigis. Ĉio estis nekontraŭstarebla. Rapide mi lernis Esperanton kaj kun ĝojego legis la legendojn, kiuj, laŭ mia surprizo, estis tiel klare esprimitaj, tiel videble fidelaj al la originalo, ke mi povis kompreni eĉ delikatajn nuancojn pli bone ol per ia angla traduko. Jen nur unu ekzemplo de la komplezemo de nia kara Thilander.

 

En 1902 prof. Théophile Cart, jam fame konata franca lingvisto, sin turnis al la blindula problemo pro la okula malsano de sia fileto. Leginte la jam aluditan artikolon en ”Lingvo Internacia”, li decidis alporti sian plenan energion al la efektivigo de tiu nobla ideo. Li pasigis la septembran libertempon apud Lausanne kaj diktis esperantan lernolibron al kelkaj junulinoj ĉe la ”Asile Recordon”, kiujn li hazarde renkontis dum boatveturo. Kuraĝigita de iliaj fervoro kaj progresado, li 16 Unua volumo – Unua parto tuj klopodis la aranĝon de la brajla alfabeto por Esperanto. Unue li starigis brajlan alfabeton, en kiu li montris la literojn ”ĉ, ŝ” ktp. per literoj, kiuj ne ekzistas en Esperanto: ”q, w, y” ktp. Tiamaniere liaj lernantinoj f-inoj Fanny Ducret, Hélène Gal kaj Rosa Vogt skribis mane la unuajn ekzemplerojn de la gramatiko kaj ekzercaro. Veturante al Ĝenevo, li portis unu ekzempleron al prof. Jean Jacques Monnier, kiu tute malaprobis la alfabeton. Por li tio estis terura baro; ĉio ŝajnis al li perdita. Sed li rememoris, ke Thilander estis proponinta al li alian alfabeton, la nunan: indiki la supersignojn de la kvin konsonantoj per la sesa punkto, kaj tiun de ”u” per la kvara anstataŭ per la unua punkto. Li do ree ekzamenis la demandon kaj vizitante denove prof-ron Monnier, li prezentis al li la solvon de Thilander. Ĝin li plene aprobis. ”Bone”, diris prof. Cart, ”sed eble aliaj blinduloj opinias malsame, kaj ni perdos kelkajn jarojn en la serĉado de la plej bona sistemo. Nu, vi estas svisa, Thilander estas sveda, mi estas franca, vere ”internacia konferenco!” Unuvorte, tial, ke mi konas la opinion de Thilander, ni povas decidi kaj deklari, ke en ”internacia konferenco” oni akceptis esperantan brajlan alfabeton uzotan en la lernolibroj kaj en la estonta gazeto por blinduloj.”

Kelkajn tagojn poste aperis en ”Lingvo Internacia”, centra organo por vidantaj esperantistoj, la deklaro decidita de ”internacia konferenco” kun desegno de ĉiuj literoj de nia nuna alfabeto, de kiu prof. Cart dissendis 5 000 ekzemplerojn en preskaŭ ĉiujn landojn eŭropajn kaj eĉ ekstereŭropajn. D-ro Javal kaj malmultaj aliaj blinduloj postulis ŝanĝojn – diversajn kompreneble, ĉiuj – sed prof. Cart diris responde al ili, ke li ne povas ree kunvoki internacian konferencon! Kaj ili silentis. Pri tio prof. Cart skribis poste en artikolo:

”Eble tia energia agado malplaĉos al kelkaj. Sed ili pripensu: se ni ne estus agintaj tiamaniere, oni verŝajne ankoraŭ hodiaŭ diskutus pri la plej bona alfabeto kaj ni havus nenian brajlan libron, nenian gazeton kaj la blinduloj atendus ankoraŭ la aperon de la unua kajero de ”Esperanta Ligilo”.

Dum la sekvintaj monatoj prof. Cart interkontaktis kun kelkaj eminentaj blinduloj en Francujo: s-ro E. Guilbeau [Edgar Guilbeau 1850–1930], profesoro en la plej grava franca blindullernejo en Parizo; ges-roj Poittevin, la edzo blinda, la edzino tre helpema pri preparado de lernolibraj tekstoj; s-ro Couillard, kiu poste fariĝis brajla presisto de esperantaĵoj en Amiens kaj aliaj. Dank’ al ilia kunlaboro la manskribita lernolibraro estis baldaŭ preta por la presado. Ĝi konsistis el malgranda kvankam sufiĉe plena gramatiko kun ekzercaro kaj vortareto kun preskaŭ 4.000 radikoj, tiel aranĝita, ke oni povas utiligi la esperantan parton pri ia lingvo por eviti la elspezon de represado.

Laŭ propaganda artikolo en ”Le Louis Braille” (majo 1901) de s-ro E. Guilbeau, la libro jam estis presita en la brajla presejo de l´ fraterinoj de Saint Paul en Parizo, kune kun la germana parto. La angla parto tuj sekvis.

Sed la plej malfacila problemo, kiun prof. Cart devis solvi, estis la kolektado de mono, ĉar la blindularo tiutempe estis tre malriĉa. Tial estis necese peti helpon de bonkoraj viduloj, tasko, kiun blinduloj mem tute malŝatas pro la kutima popola kunigo de blinduleco kun almozuleco. Sed la energio de prof. Cart superis ĉiun obstaklon. La pariza grupo bonkore pagis la unuan eldonon de la lernolibro. Aliaj privataj bonkoruloj donacis, ofte plej malavare, kaj fine f-ino Zabilon d’ Her, la bona feino de la movado, starigis loterion, kiu kun la helpo de ŝiaj amikoj en Lyon rezultis pli ol du mil frankojn. Granda estis la laboro, sed grandega la ĝojego pri la rezulto! Ĝi ebligis al prof. Cart certigi la sukceson de la apero de tutmonda gazeto, la sola ilo, per kiu la kunlaboro de ĉiuj nacianoj povus esti inspirata kaj daŭrigata. Por akiri taŭgan nomon por la gazeto, prof. Cart aranĝis konkurson inter la blindaj esperantistoj; interalie ankaŭ f-ino Karin Höjer [1864–1927] (poste edzino de Thilander) partoprenis kaj proponis: ”Esperanta Ligilo”, kiun prof. Cart trovis la plej bona. Unue li intencis presigi la novan gazeton en la brajla presejo de la fraterinoj de Saint Paul en Parizo. Oni diris al li, ke li devas plenumi unu kondiĉon: doni al ili, antaŭ ĉiu kajero, la franclingvan tradukon de la artikoloj, por ke ilin tralegu antaŭ la presado ilia ”supera patrino”, ĉar religia domo havas specialan respondecon kaj ne povas ĉion (precipe ne malmoralan) presi kaj eldoni. Terura, tempoperda

komplikaĵo! Neebla fariĝis la eldono de esperanta gazeto por blinduloj! Prof. Cart priparolis la aferon kun prof. Guilbeau, kiu respondis, ke lia iama lernanto Couillard, nova esperantisto, posedas malgrandan brajlan presejon en Amiens. Tuj li skribis al Couillard kaj ankaŭ poste vizitis lin. Li povis aĉeti la bezonatan materialon por kompletigi la materialon de la presisto kaj… la unua kajero de ”Esperanta Ligilo” povis aperi.

Prof. Th. Cart mem legis aŭ verkis nigre la tekstojn kaj gesinjoroj Poittevin brajligis ilin. La adresojn skribis la edzino de prof. Cart kaj la presisto Couillard regule ricevis la manuskriptojn kaj ĉion ĝustatempe. Cetere li konservis la plej interesajn

novelojn el la gazeto sur apartaj kliŝaĵoj kaj poste eldonis ilin kiel volumetojn: ”Janko muzikanto”, ”Perdita kaj retrovita”, ”Srul el Lubartov” ktp. Plie la radikaron kun la ŝlosilo li presis. Bedaŭrinde ĉiuj kliŝaĵoj estis detruitaj en la unua mondmilito.

Certe la ”plena energio” de prof. Cart produktis preskaŭ ne atenditan frukton.

 

2 Esperanta Ligilo ekde 1904 ĝis 1915

Esperanta Ligilo, lingvo internacia por blinduloj.

Direktoro prof. Th. Cart, 12 rue Soufflot, Paris.

Patronaro: s-roj Falius (Hamburg), Guilbeau (Paris), Grienberger (Linz), Landriani (Firenze), Lutmer (Hagenau), Lladó (Palma Mallorca), Mehlisch (Berlin), Merrick (Shepperton), Monnier (Genève), Thilander (Stockholm),

presisto eldonisto prof. Couillard, Amiens, Francujo.

Jen estas la transskribo de la titolo kaj la kovrila rubriko de la unuaj numeroj de nia karega brajla gazeto, kiu aperis ĝis la fino de la jaro 1905 ĉiun duan monaton kun po 32 paĝoj; sed jam ekde la jaro 1906 la abonintoj havis la grandan ĝojon ricevi dek numerojn kun po 24 paĝoj.Tre interese estas ankaŭ sciiĝi, ke la unuaj numeroj aperis presitaj sur unu flanko de la folioj.

Kun kiaj ĝojo kaj fervora espero la ”patronoj” kaj abonantoj malfermis ĉi tiujn kajerojn kaj palpe legis la enhavon! Mi citu: numero 1: Enhavo, majo 1904.

1. Al niaj legantoj, Cart.

2. Grava avizo, Guilbeau.

3. Esperanto kaj naturo, Thilander.

4. Tri blindulinoj, Caetano Coutinho.

5. Al la fratoj, Zamenhof.

6. Gramatikaĵo, Fruictier.

7. Kroniko, Cart.

8. Humoraĵo, problemo.

9. La karaj braceletoj.

10. Historio de la blinduloj, Guilbeau.

Kun la tria, julia numero, prof. Cart disdonis adresaron de la legantoj, por ke ili laŭeble interrilatiĝu. Tion li faris ankaŭ en 1908 kaj lastfoje en 1914, kiam li aldonis tre gravan antaŭparolon kun historiaj notoj. La multokupata homo, kiu timtremas je la frapo de la leterportisto alportanta pli da laboro, ol ordinara homo povas plenumi, tute ne povas kompreni la senton de esploro, kiu igas izolan blindulon sin turni al nekonata kaj fremda samsortano por iom da konsilo aŭ por intelekta refreŝigo. Kiel zorge oni ellaboras la unuan eksterlandan leteron, kiel ekscitite oni atendas la respondon! ”Ĉu vere mi, ĉeĥo, franco, anglo povas korespondi kun sudamerikano, italo, ruso, aŭstro?” Jes, certe! Ĉar eĉ la unua adresaro enhavis loĝantojn el ĉiuj ĉi landoj! Kiom la rondeto kreskis kaj disvastiĝis en kelkaj landoj! Cent, ducent, tricent, ĝis en la 1913-a jarlibro eldonita de Thilander troviĝas la nomoj de pli ol okcent blindaj esperantistoj el dudek nacioj.

Prof. Cart elektis tre interesan kaj bonan legaĵon por ”Esperanta Ligilo”. Li aldonis kiel felietonojn bonstilajn verketojn.

Dum naŭ jaroj li laboris kiel direktoro kaj redaktoro de nia kara ”Ligilo”. Ĉiam li estis la sama fervora, komplezema, bonhumora, energia kuraĝigulo! Komence ses numeroj aperis en la jaro, sed kun pli granda legantaro dek numeroj estis publikigitaj dum la tria kaj postaj jaroj. Kuraĝigitaj de la ekzemplo de Guilbeau kaj Thilander, aliaj blindaj legantoj verkis raportojn, kronikojn, poemetojn kaj fieriĝis, kiam ili estis akceptitaj kaj presitaj. Prof. Cart verkis raportojn pri la internaciaj kongresoj kaj donis la plenajn tekstojn de la paroladoj de d-ro Zamenhof en Boulogne, Cambridge kaj aliaj.

Kiam post naŭ jaroj, en 1912, Harald Thilander petis permeson aldoni du ”libertempajn numerojn” al la dek eldonitaj de prof. Cart, ĉiuj, eĉ prof. Couillard, akceptis kun sincera ĝojo. La numeroj estis precipe dediĉitaj al blindulaj problemoj, kaj tiel plaĉis al prof. Cart, ke li petis, ke Thilander fariĝu redaktoro kaj eldonisto de la gazeto. Thilander entreprenis la taskon kaj daŭrigis ”fakajn numerojn” ĝis la fino de la jaro kaj en la jaro 1913 li transprenis la tutan respondecon pri la gazeto. Tamen, prof. Cart daŭrigis siajn ĉiumonatajn leterojn al siaj blindaj amikoj kaj alimaniere multe helpis.

Sub Thilander ”Ligilo” pli kaj pli grandiĝis kaj disvastiĝis. Lia vasta konatularo (tiu vorto signifas ”amikaron” koncerne lin) kuraĝis informi lin pri ĉio rilate al blindulaj aferoj. Unu leganto starigis ŝakpaĝon, aliaj klopodis verki universalajn notadojn por muziko kaj matematiko. Aliaj priskribis novajn ilojn metiajn kaj ĉiuspecajn eltrovaĵojn porblindulajn. Per korespondado oni interŝanĝis valorajn spertojn.

Spacon li ankaŭ trovis por bonaj literaturaĵoj: artikoloj, romanetoj, poemoj. Inter la kunlaborantoj troviĝis redaktoroj de naciaj blindulaj gazetoj kiel [Edvard] Imsdahl kaj [Johan] Wulff kaj aliaj tro multaj por nomi. Estis ankaŭ Thilander, kiu trovis riĉan, malavaran svedan subtenanton. Neniu povas scii, per kiaj heroaj laboroj Thilander kaj lia edzino Karin daŭrigis la ”Ligilon” ĝis oktobro en 1915! Nur tiam, kun preskaŭ rompitaj koroj, ili cedis al la tiamaj malfacilaĵoj. Dum tri jaroj ”Ligilo” ne aperis, ne ĝojigis la suferantajn blindulojn ĉiulandajn.

 

3 Kongresoj ĝis 1914

En Ĝenevo, dum la dua universala kongreso de Esperanto prof. Cart proponis, ke oni venigu blindulojn al la kongresoj, kaj per tutaj siaj fortoj li kolektis monon por tiu celo. Tial oni vidis en Cambridge en 1907 pli ol dudek kvin blindulojn el sep landoj. Eĉ venis Thilander kaj f-ino [Karin] Höjer (poste s-rino Thilander) el Svedujo, s-ro [Karel Emanuel] Macan [1858–1926] el Bohemujo kaj tri usonanoj. Kelkaj sindonemaj francinoj prizorgis la kondukadon de la plimulto el la blindaj kongresanoj, kaj la afero estis grandega sukceso. Kompreneble la ”Ligilo” ludis grandan rolon en la preparado kaj aranĝado de la kunveno, kaj la sprita, bonhumora raporto pri ĝi, kiun verkis prof. Cart por la oktobra kaj sekvintaj numeroj detale revokis la ĝojigan semajnon al la memoro de la ĉeestintoj. Oni babilis, ŝercis, interŝanĝis sciigojn pri la hejmaj vivo kaj okupado, pri edukado. Oni ludis muzikaĵojn kaj kantis naciajn kaj esperantajn kantojn. Oni parolis kun multaj personoj el diversaj landoj kaj, ho ĝojo neatendita! Oni premis la manon de la kara majstro mem, d-ro Zamenhof, la elpensinto de la lingvo, al kiu la blinduloj tiom ŝuldas. Al salutvortoj kaj dankesprimoj de Harald Thilander la majstro respondis: ”Dankon pro tiu ĉi neatendita kuraĝigo! Jes, prof. Cart rakontis al mi pri via intense uzado de Esperanto. Nenio ĝojigas tiom mian koron, kiel tiu scio. Esperanto estas farita por laborilo. Tial nenio alia tiom ĝojigas min, kiel la scio, ke la ilo estas utila kaj ”intense uzata”. Estu benata via laboro per Esperanto, la laboro de niaj senvidaj fratoj!”

Mi dubas, ke sub alia preteksto tiom da diversnaciaj blinduloj iam antaŭe kunvenis. Certe nenia grupo de kunvenintoj pli ĝuis la kuneston. Espriminte la sentojn de siaj samsortanoj, s-ro [Paul] Ketterer el Lausanne, parolante en unu el la  kongresaj kunvenoj, diris:

”Esperanto estas la plej granda progreso efektivigita por ni blinduloj dum tiuj ĉi lastaj jaroj. La lernado kaj scipovo de Esperanto plilarĝigas nian horizonton kaj permesas al ni partopreni pli plene je la vivo de la homa socio; Esperanto estas niaj kondukanto kaj espero”.

Post la kongreso en Cambridge blinduloj ĉeestis preskaŭ ĉiun kongreson. Naŭ partoprenis la kongreson en Dresdeno (1908), deksep ĉeestis tiun en Antverpeno (1911), kie ili per muziko gajigis siajn vidantajn geamikojn. Kelkaj estis en la krakova kongreso (1912), dum kiu nia blinda samideano Prezenti Levy transdonis al d-ro Zamenhof foton de Ŝia Reĝina Moŝto Elizabet de Rumanujo, bonkonata sub la pseŭdonimo Carmen Sylva, parolante poste pri siaj samsortanoj, montrante per ekzemploj la grandegan utilon, kiu donis al ili la lingvo internacia.

La blindaj samideanoj dum la kongreso en Bern (1913) direktis peton pri internacia poŝtrabato por brajlaj skribaĵoj al la kompetenta instanco, kaj mi ne scias, kiom nombre ili aliĝis al la kongreso en Parizo (1914), kie niaj francaj amikoj dank’

al la giganta laboro de prof. Cart estis aranĝintaj grandegan kunvenon blindulesperantistan jam preparinte ĉion por malavare gastigi alilandajn samideanojn, sed ĝi ne povis okazi pro la eksplodo de la unua mondmilito.

 

4  Vojaĝoj de blinduloj efektivigitaj per Esperanto

El la vojaĝoj de blinduloj efektivigitaj per Esperanto, la plej rimarkinda estis tiu de samideano V. [Vasilij] Eroŝenko [1890–1952], juna rusa muzikisto, kiu en februaro de la jaro 1912 ekiris el Moskvo kaj atingis Londonon. Li vojaĝis fervoje kaj ĉe ĉiu stacidomo, kie li devis eliri el la trajno, lin akceptis kaj kondukis UEA-delegito de la koncerna urbo. En Köln estis gesinjoroj Zapater, blindaj geedzoj, kiuj bonvenigis kaj gastigis lin dum kelkaj tagoj. Poste en Londono li estis akceptita de ges-roj Blaise, kun kiuj li gaste restis unu semajnon. Poste s-ro [William] Phillimore [1844–1934], treege sindonema amiko de la blinduloj, prizorgis lin kiel patro. Li trovis por Eroŝenko loĝejon apud sia domo, promenis kun li, instruis lin pri la angla lingvo, de kiu li komprenis neniun vorton, kaj fine kondukis lin al la fama kolegio por blinduloj en Norwood, kie la estrino Lady Campbell, akceptis lin kiel lernanton komence de majo. Tie li restis ĝis la aŭgusta libertempo, kiam s-ro Phillimore denove prizorgis lian bonfarton, ĝis li revenis Rusujon perŝipe en septembro. Poste li vojaĝis al Japanujo, al Birmo, aparte en Japanujo propagandante Esperanton inter blinduloj kaj viduloj.

En la antverpena kongreso s-ro Phillimore renkontis alian blindan vojaĝanton, John Bergh, el Finnlando, kiu ankaŭ venis al Anglujo en la fino de 1911 por studi la anglan lingvon. Tre bonkore s-ro Phillimore prizorgis lin dum lia restado en Londono. Tiel bone progresis lia studo de la angla lingvo, ke post okmonata restado en la lando li konkuris por literatura premio en la angla porblindula revuo ”Progress” kaj atingis ”Honoran Mencion”. S-ro Bergh estis fame konata finna aŭtoro, kies romanoj estas tradukitaj en multajn lingvojn.

Mi ne rajtas trudi miajn spertojn pri vojaĝado kun esperantistoj kaj pri la ĝojo kiun ili donis al mi; sed la memoro pri la landoj, kiujn mi vizitis kun s-ro A. J. Adams, senĉesa laboranto por blinduloj, restos viva. Dum tiuj ekskursoj eksterlanden (al Tirolo en 1910, al Antverpeno 1911, al Berno 1913 kaj alilanden), mi konatiĝis kun multaj bonkoraj kaj famaj esperantistoj: s-roj H. B. Mudie, Bicknell, Joseph Rhodes kaj aliaj, kiuj treege helpis la movadon inter blinduloj. Dufoje ni vizitis Bruselon kaj miris pri la lerta parolado de la lernantoj de fratero Isidoro en la Reĝa Instituto apude, kaj pri la bonkora laboro de nia fratero kiel brajla presisto! Ŝajnis, ke la tuta lernantaro, eble cent kvindek knaboj, povis bone babiladi en la internacia lingvo.

 

5 Eldonado de brajle presitaj libroj en kaj pri Esperanto

Ĉar anoncoj en ”Ligilo” atingis la tutan blindan esperantistaron ĉiulandan, aliaj brajlaj presistoj de tempo al tempo povis eldoni esperantajn librojn. Ĉefe el tiuj estis Thilander, kiu eldonis bonegajn svedajn lernolibron kaj vortarojn por Esperanto. Ankaŭ li presis literaturaĵojn kiel: ”Blinda rozo” de Conscience; ”Johannisborg” de Starbäck; partojn el la Biblio kaj aliajn. Krome aperis en lia presejo kantoj kun esperantaj tekstoj kaj muziko de Karin Höjer; la esperanta-angla vortaro de Motteau kaj la grandega angla-esperanta vortaro de Joseph Rhodes, verko, kiu havas amplekson en brajlo de dekkvin grandaj kajeroj, kaj estas tre utila al blindaj studantoj de la angla lingvo per la internacia lingvo.

En Germanujo en la jaro 1911 aperis, krom bona lernolibro, ankaŭ ”Kantareto” kun dekkvin kantotekstoj kaj muziko de Franz Döring kaj politika libro sub la titolo: ”La venonta milito” de Francis Delaisi. La lastajn du librojn eldonis la brajla  presejo de Arthur Wendt en Berlin, dum en Aŭstrio aperis la unua esperanta-germana vortaro de Jürgensen en brajla preso eldonita de la blindulinstituto en Vieno. En Belgujo fratero Isidoro en brajla preso eldonis lernolibrojn por flandroj kaj

kelkajn literaturaĵojn.

En Anglujo ”The Royal National Institute for the Blind” (la reĝa nacia instituto por la blinduloj) en Londono eldonis per donacoj la unuan parton de la ”Unua legolibro” de Kabe kaj memelspeze la lernolibron de H. Froyer.

En Francujo krom la presejo de Couillard s-rino Bastoul brajle multobligis per la ilaro Vaughan la Zamenhofan tradukon de ”Marta” de Eliza Orzeszko inter aliaj malgrandaj libretoj.

Niaj samideanoj Edvard Imsdahl [1886–1951] (Norvegujo), Johan Wulff [1850–1935] (Danujo), Linars (Hispanujo) kaj Paul Ketterer [1870–1936] (Svislando) ankaŭ presigis tre utilajn lernolibrojn por blinduloj.

Kelkaj bibliotekoj porblindulaj posedis manskribitajn librojn esperantajn krom la presitaj. Jam en 1910, ĉefe dank´al la varbado de samideano A. J. Adams, sindonemaj esperantistoj vidantaj komencis brajligi manskribe esperantajn librojn por blinduloj kaj la amplekso de ili en la nacia biblioteko por blinduloj en Londono kreskis de jaro al jaro dank’ al la dekduo da kopiantoj, kiuj dediĉis tiom da tempo senpage al tiu laboro.

W. P. Merrick

 

6 Resuma raporto pri la stato de la Esperantomovado inter la blinduloj ekde 1904 ĝis 1915

Per la kvina ĉapitro finiĝis la historia skizo verkita de W. P. Merrick. Ĝin ni kompletigis per faktoj ne aluditaj. Por ke la unua parto laŭhistorie estu tute kompleta, ni sekvigos koncizan superrigardon pri la stato de la Esperanto-movado inter la blinduloj en diversaj landoj laŭalfabete.

 Anglujo

Sen ia dubo nia Esperanto-pioniro inter la blinduloj, W. P. Merrick, antaŭenpuŝis nian movadon inter sialandaj samsortanoj. La brajla gazeto ”Progress” per priesperantaj artikoloj kaj sciigoj verkitaj de W. P. Merrick jam en la jaro 1904 subtenis kaj akcelis la interesiĝon pri la internacia lingvo ĉe sia legantaro. Dank’ al la gramatiko kaj ekzercaro de prof. Cart, kiujn tradukis J. Rhodes, kelkaj blindaj angloj sukcesis ellerni Esperanton. Samjare en la blindulinstituto en Nottingham okazis Esperanto-kursoj en du klasoj: unu por knaboj, alia por knabinoj. La organiza komitato de la kvara internacia konferenco por blinduloj okazinta 1914 en Londono presigis sian invitilon ne nur en angla, franca kaj germana lingvoj, sed ankaŭ en Esperanto. En tiu konferenco W. P. Merrick faris atentindan referaton pri la utileco de Esperanto por la blinduloj kun granda aplaŭdo eĉ fare de la neesperantistaj partoprenintoj.

 Belgujo

Vere grandioza estis la instrua agado farita de fratero Isidoro, profesoro en la Reĝa Instituto por blindaj knaboj en Woluwe apud Bruselo. La nombro de liaj lernantoj pri Esperanto jam en la jaro 1907 atingis la imponan nombron 50, sed ĝi kreskis de jaro al jaro tiel, ke en 1907 la lernantoj de la nomita instituto povis fondi esperantistan grupon kun fiksita regularo.

 Bohemujo

En la jaro 1904 Esperanto estis enkondukita en la bohema-germana instituto por blinduloj en Praha. Karel Emanuel Macan, pioniro de Esperanto inter bohemaj blinduloj, instruisto en tiu ĉi instituto, gvidis la kurson, kiun fervore partoprenis 20 gelernantoj. La instruisto Macan mem verkis ĉeĥan brajlan lernolibron priesperantan. Ĝuste en tiu ĉi instituto ekzistis grava lingva problemo, ĉar la ĉeĥoj, pro naciaj motivoj, ne volonte parolis germane kaj la germanoj ankaŭ ne ŝatis parole ĉeĥe. Esperanto solvis la problemon, kion ĝoje rekonis la direkcio de la lernejo. 24 Unua volumo – Unua parto

 Bulgarujo

En 1914 la internacia lingvo estis fervore lernita de gelernantoj en la blindulinstituto de la bulgara ĉefurbo Sofio.

 Danujo

Johan Wulff, blindiĝinta redaktoro kaj verkisto, fervore propagandis la internacian lingvon inter sialanda blindularo kaj lin subtenis fervore la nevidanta blindulinstruistino Agnes Melchior [1883–1945] , fratino de la bonkonata koncertkantisto Laŭritz Melchior tiel, ke en 1912 la lingvo unuafoje estis instruita en la ”laborhejmo” por blindulinoj en Kopenhago.

 Finnlando

Yrjö Nummi, la unua nevidanta samideano inter la finna blindularo en la jaro 1913 komencis du Esperanto-kursojn: unu por svede, alia por finne parolantaj infanoj de la blindulinstituto en Helsinki. Poste daŭrigis la kursojn la iame konata Esperantopioniro Vilho Setälä [1892–1985] tiel bone, ke 15 partoprenintoj ellernis perfekte la lingvon. Samjare la kongreso de finnaj blinduloj laŭ propono de John Bergh, finna blinda verkisto kaj fervora samideano, akceptis rezolucion, kiu esprimis la deziron, ke Esperanto estu deviga studobjekto en la finnaj blindulaj lernejoj. En 1914 aperis esperanta-finna vortaro kaj lernolibro por finnoj en brajla preso.

 Francujo

Tuj post la apero de la gazeto ”Esperanta Ligilo” dank’ al la lernolibro kaj radikaro en brajla preso eldonitaj de prof. Cart multaj francaj samideanoj lernis la novan lingvon kun granda fervoro. Sendube prof. Edgard Guilbeau verkis la plej multajn artikolojn pri Esperanto por la brajla gazeto ”Le Louis Braille” kaj la porvidula revuo ”Revue de Pédagogie” kun la rezultato, ke li entuziasmigis kune kun iamaj lernintoj sialandajn samsortanojn por la internacia lingvo. Jam en 1905 okazis kursoj por blinduloj en Parizo, Saint-Mandé (apud Parizo), Lyon kaj Montpellier.

 Germanujo

Certe la unua blinda esperantisto estis la lingvoinstruisto Emil Falius el Hamburgo, kvankam krom li la samideanoj Mehlisch el Berlino kaj Lutmer el Hagenau (la laste nomita urbo tiutempe estis germana) estis titolitaj kiel patronoj sur la unua paĝo de la unua numero de ”Esperanta Ligilo”, tamen nur li estis tiu, kiu propagandis por la internacia lingvo inter la germanaj samsortanoj per publikigo de artikoloj en la tiutempe sola blindulfaka gazeto ”Mitteilungen des Vereins der deutschredenden Blinden” kun la rezulto, ke multaj samsortanoj aliĝis al nia movado. Estis la blindulinstruistino Wigand, kiu unue instruis Esperanton al 15 knabinoj de la blindula instituto en Berlin-Steglitz en la jaro 1908, sed jam antaŭe kelkaj knaboj de la sama instituto estis lernintaj la lingvon aŭtodidakte tiel, ke poste tie fondiĝis blindulesperantista grupo de la gelernantoj. En januaro de la jaro 1913 aperis la unua numero de la brajla gazeto por esperanta propagando inter germanaj blinduloj sub la titolo: ”Lingvo Internacia”. Ĝi havis 120 abonantojn kaj enhavis artikolojn de s-rino Zapater, Eduard Jercke, Gustav Probst, Franz Döring, Wilhelm Münnich, interalie. Kun ĉiu numero aperis parto de la bonega lernolibro por Esperanto de J. Borel eldonita en brajla preso de la blindulinstituto en Paderborn. Kvankam la gazeto aperis nur kvaronjare, je la fino de la jaro ĉiu aboninto posedis la kompletan lernolibron kaj jam samjare la bonkonata samideano Franz Döring laŭ tiu lernolibro komencis instrui 12 membrojn de la berlina blindula klubo ”Bildung” kun bona sukceso. En aprilo de la jaro 1915 jam komenciĝis en Breslaŭ la dua Esperantokurso porblindula, kiun gvidis la prezidanto de la loka esperantista grupo de vidantoj kaj sekvis la fondiĝo de la blindulesperantista grupo ”Interna Lumo” sub la prezido de Adolf Selten [1879–1942] kun la celo disvastigi ne nur la lingvon, sed ankaŭ literaturaĵojn en tiu lingvo inter la blinduloj.

 Italujo

Ni povis sciiĝi nur pri Esperanto-kurso en la blindulinstituto de Torino en la jaro 1914.

 Rumanujo

Ses monatojn post la fondiĝo de ”Vatra Luminoasa” (luma hejmo), instituto por rumanaj blinduloj), la reĝ-edzino Elisaveta donis permeson al d-ro Robin instrui Esperanton en la instituto de ŝi protektata. Tio estis en 1908, sed poste daŭrigis la kursojn la blinda samideano Prezenti Levy.

 Norvegujo

La unua blinda esperantisto en Norvegujo supozeble estis Andreas Pedersen, sekretario de la helpasocio por norvegaj blinduloj, kiu en 1900 jam lernis Esperanton buŝe de sia amiko Tellef Davidson. Post apero de la lernolibro de prof. Cart, kiun tradukis J. Wulff en la danan lingvon, kelkaj eminentaj blinduloj: Geburg Aasland, Alf Arnesen [1878–1962], Edvard Imsdahl, Halvdan Karterud [1894–1972] inter aliaj lernis la internacian lingvon. Edvard Imsdahl, la redaktoro de la brajla gazeto ”Norges Blinde” publikigis multajn priesperantajn artikolojn. Li ankaŭ en 1913 komencis kursojn por blinduloj en Bergen.

 Svedujo

La poresperanta propagando inter blinduloj komenciĝis en 1902. Tiam ”De Blindas Veckoblad” (la ĉiusemajna gazeto de la svedaj blinduloj) aperigis serion da artikoloj pri la internacia lingvo, kiujn verkis Harald Thilander. Unu post la 26 Unua volumo – Unua parto alia eklernis Esperanton kaj estis jam pli ol dudek samideanoj. En 1903 Valdemar Langlet malfermis Esperanto-kurson en la reĝa porblindula instituto en Tomteboda, kie la interesiĝo estis tre vigla. En la sama jaro la svedaj blinduloj ricevis, dank’ al la redaktoro D. Kjelin kaj la direktoro de la nomita instituto, brajle presitan gramatikon de Th. Cart kaj vortaron sufiĉe kompletan. Samtempe Esperanto estis private instruita en la privata porblindula lernejo de fraŭlino Anna Wikström en Uppsala. En la komenco de la jaro 1908, kiam f-inoj Höjer kaj Öhman invitis la svedajn blindajn esperantistojn, kiuj loĝis en Stockholm kaj Tomteboda, por agrable pasigi kelkajn vesperajn horojn, tiuvespere fondiĝis la ”Asocio de Svedaj Blindaj Esperantistoj”. Post unu jaro la nova societo jam havis 26 membrojn. Do, la svedaj samideanoj povas prave fieri, ke ili fondis la unuan nacian blindulesperantistan societon en la mondo. Je la fino de la jaro 1913 en ĉiuj kvar blindulinstitutoj de la lando la internacia lingvo estis nedevige instruita.

 Usono

Komence de la jaro 1905 dekdu blindaj lernantoj en la aĝo sub 18 jaroj de la ”Perkins Institution” en Boston fondis esperantistan klubon sub gvido de la instruisto E. M. Harvey. Ili lernis la lingvon ekster la lerneja kadro de la studobjektoj. Vespere, la 2-an de februaro samjare la junaj nevidantaj samideanoj donis koncerton al siaj amikoj loĝantaj proksime al la urbo. La tre sukcesinta programo entenis kantojn, paroladojn, muzikon kaj eĉ du komedietojn en Esperanto.

 

DUA PARTO

7 La blindulesperantista movado dum la unua mondmilito

Kuntiriĝis malhelaj nuboj sur la horizonto de la maljuna Eŭropo: aperis la fajroruĝa fantomo, la milito, parolis la kanonoj kaj devis silenti la voĉo de Esperanta Ligilo en la jaro 1915. Tamen, en kelkaj landoj, kie ne furiozis la milito, la blindaj esperantistoj ne forlasis nian movadon; male ili interkorespondis, esperantaj libroj iris de mano al mano, entuziasme oni legis malnovajn jarkolektojn aŭ nur unuopajn numerojn de EL; en multaj brajlaj gazetoj diverslandaj aperis artikoloj pri la utileco de Esperanto por la blinduloj kun la rezulto, ke pliiĝis la nombro de tiuj samsortanoj, kiuj lernis la internacian lingvon aŭtodidakte.

En Germanujo la blindaj geedzoj Zapater estigis rondiran leteraron kun 14 partoprenantoj. Ĉiu el ili devis aldoni leteron, fari kaj respondi demandojn, proponi pridiskutotajn temojn kaj sendi la rondiran leteraron al la posteulo en la rondo, kiu agis same. Tiamaniere la samideanoj, precipe la komencantoj, havis okazon ekzerciĝadi en la internacia lingvo favore al tiu tempo, kiam post la milito ree aperos esperanta gazeto kaj oni havos denove la bonŝancon korespondi kun alilandaj gesamideanoj. Simile oni agis en aliaj landoj. En Svedujo eĉ daŭris kursoj pri Esperanto tiel, ke en la jaro 1919 estis tuta internacia aro preta por labori active en la internacia movado.

 

8 Esperanta Ligilo ekde la jaro 1919 ĝis 1940

Tuj post kiam ĉesis la milito, ree estis nia brava pioniro Harald Thilander, kiu kun siaj amikoj energie laboris por reeldoni nian internacian gazeton. Jam en 1919 povis aperi tri ”okazaj numeroj” kun salutoj de tri nacioj al la tutmonda blindularo. La unua el Skandinavio pagita de la tieaj blindulorganizaĵoj venis en januaro; la dua el Anglujo aperis en majo kaj la tria el Finnlando estis eldonita en septembro. Dume la skandinavaj blinduloj kolektis monon, por ke ”Ligilo” aperu denove ĉiumonate kaj en Anglujo estis nia eminenta, fervora kaj ĉiam agema pioniro William Percy Merrick, kiu verkis kaj publikigis alvokon je la sama celo. Estis ankaŭ li, kiu montris la ”okazajn numerojn” al la angla blindiĝinta ”gazetreĝo” kaj blindulamiko Sir Arthur Pearson kaj rakontis al li pri nia internacia gazeto. Alimaniere oni ne povas klarigi tion, kio okazis: laŭ propono de Sir Arthur Pearson la ”Royal National Institute for the Blind” en Londono, unu el la plej gravaj, plej  grandiozaj blindulinstitucioj en la mondo, kies prezidanto li estis, decidis restarigi Esperanta’n Ligilo’n, kion ĝi ankaŭ faris. Dum du jaroj la institucio sola pagis ĉiujn elspezojn por la gazeto, proksimume kvincent pundojn sterlingajn. Kian ĝojegon kaŭzis ĉi tiu malavara decido al la legantoj, neniu povas konstati krom tiuj, kiuj tralegis la centojn da dankleteroj de la legantaro tutmonda. Liberiĝite de financaj zorgoj EL reviviĝis kaj depost januaro de la jaro 1920 ĝi denove aperis regule ĉiumonate kun 45 paĝoj. La unua, januara numero enhavis, krom kelkaj tre interesaj popularsciencaj kaj blindulfakaj artikoloj, ankaŭ rimarkindajn biografiajn notojn pri prof. Th. Cart, la fondinto, kaj Sir Arthur Pearson, la reviviginto de nia internacia gazeto. La enhavo estas tiel elektita, ke ĉiu leganto trovas en ĉiu numero ion speciale interesan, kaj nia kara Thilander, la redaktoro, estis en vera senco de la vorto la ĝusta homo sur la ĝusta loko. Blindulfakaj kaj popularsciencaj artikoloj alternis kun literaturaĵoj, rakontoj kaj specialaĵoj ofte verkitaj de blinduloj mem, kaj ĉio estis tiel facile  komprenebla, ke la interesiĝo por la gazeto kreskis konstante inter la blinduloj. Antaŭ la milito ”Ligilo” neniam havis pli ol 360 legantojn, kvankam pli multaj samsortanoj scipovis nian lingvon, sed nun la legantaro en 26 landoj atingis la nombron 600. Precipe la blindulfakaj artikoloj el EL estis ŝatataj tiel, ke multaj, se ne ĉiuj, estis tradukitaj en la naciajn lingvojn kaj represitaj en diverslandaj gazetoj porblindulaj. Tiamaniere ankaŭ la neesperantistaj samsortanoj havis bonvenan okazon informiĝi pri la stato de la blindula afero en aliaj landoj, kaj samtempe per tio ili estas instigitaj lerni la internacian lingvon. Dank’ al la konsula sistemo la redaktoro de ”Ligilo” facile povis informiĝi pri la blindul-aferoj en ĉiuj landoj. Estis pli ol 25 konsuloj de la blindaj esperantistoj, kiuj kunlaboris kun la redaktoro. Ili havis la taskon, unue, kiel eble plej aktive propagandi Esperanton inter sialandaj blinduloj; due, kolekti la monon de la abonintoj de EL en sia lando, t.e. la abonantoj anstataŭ sendi la monon al la eldonanto de la gazeto ĝin sendas al la konsulo de sia lando; trie, ili devas doni sciigojn pri diversaj aferoj, kiuj koncernas blindulojn de sia lando, al fremdaj samsortanoj petantaj informojn de ili. Ili do estas la ligiloj, kiuj internacie kunligas la popolon de la blinduloj.

Ankaŭ la ŝakpaĝoj de EL estis restarigitaj. Multan plezuron kaŭzis al la legantoj la konkursoj diversspecaj. S-rino Annie Mudie, la patrino de la eminenta angla Esperanto-propagandisto Mudie, kiu mortis dum la milito kaŭze de fervoja akcidento, promesis je memoro de sia filo doni ĉiujare dek pundojn sterlingajn por premioj, kion ŝi ankaŭ plenumis ĝis sia morto. Dank’ al ĉi tiu malavara donaco ”Ligilo” povis aranĝi dufoje en la jaro tri diversajn konkursojn kun premioj: unue literaturan, due blindulfakan kaj trie problemsolvan. Krome iom da mono estis rezervita por specialaj konkursoj. La interesiĝo estis tre vigla pri ĉiuj konkursoj inter la legantaro.

Laŭ propono de la franca samideano Eugène Barrier ”Ligilo” malfermis novan sekcion sub la rubriko ”Liberaj korespondetoj”. En ĉi tiu sekcio la legantoj povis prezenti demandojn, rimarkojn aŭ respondi demandojn ne bezonante doni nomon, nek adreson, nur ian ajn markon kaj estas kompreneble, ke multaj legantoj profitis el tiu ĉi aranĝo.

Sub la rubriko ”Nia afero” la gazeto regule raportis pri la progreso de la Esperantomovado inter la blinduloj tra la tuta mondo.

La granda ĝojo por la legantoj de EL sendube estis la publikigo de landkartoj pri multaj landoj laŭ naturgeografia kaj laŭ politika situacio kun detalaj klarigoj, kiuj ebligis al la legantoj formi klaran imagon pri la situacio de riveroj, maroj, lagoj, montoj kaj urboj de la koncerna lando, pri kiu samtempe ankaŭ aperis detala artikolo laŭeble eĉ kun raporto pri la blindula afero.

Poste Thilander eltrovis vojon por prezenti al la legantoj tutan serion da naciaj flagoj tiel bone desegnitaj, ke tiuj, kiuj vidis iam, ne nur povis imagi la formojn, sed eĉ havis klaran bildon pri iliaj koloroj.

Ĉiam novaj ideoj inspiris nian redaktoron por ĝojigi la internacian legantaron. Tial li publikigis reliefajn tuŝbildojn ne nur pri monumentoj kaj pontoj, sed ankaŭ pri multaj bestoj konataj kaj nekonataj al nevidantoj kun klarigaj tekstoj kaj artikoloj, en kiuj oni legis pli detale pri ili. En unu desegnaĵo li montris eĉ zigzagan fulmon kaj eksterordinare bela estis la desegnaĵo pri la domo de Esperanta Ligilo en Stocksund laŭ la ekstera formo kaj la internaj unuopaj ĉambroj kaj la lokoj, kie staras la maŝinoj por stereotipi kaj presi ”Ligilon” kaj multajn aliajn gazetojn. Tio nur estis ebla dank’ al la komplezemo de la profesia desegnisto de la ”Royal National Institute for the Blind” en Londono, nia karmemora blindulamiko William Holmes en Shepperton, kiu faris la desegnaĵojn per speciala maŝino tute senpage por EL kaj ne nur tion: li eĉ lernis Esperanton por povi aldoni klarigajn tekstojn. Post lia forpaso en la jaro 1929 nur kelkajn jarojn poste la dana desegnisto Daniel Hvidt desegnis duan serion da ”tuŝbildoj” kun klarigaj tekstoj de Karl Bjarnhof.

Ne kompleta estus la raporto, se ni ne mencius la fakton, ke sub la rubriko ”Korespondado” samsortanoj el multaj landoj koncize raportis pri eventoj kaj atingaĵoj en la blindulafero diverslanda.

Nia gazeto EL prosperis bone ĉiurilate dum preskaŭ du jaroj, sed en la jaro 1921 malbonega komerco pro diverslandaj inflacioj kaj la eŭropa krizo ĝenerale tiom malpliiĝis la enspezoj de la ”Royal National Institute for the Blind”, ke ĝi devis

plialtigi la prezon por brajle presitaj libroj. Tial la komitato anoncis kun profunda bedaŭro, ke ekde junio 1921 ĝi nur pagos la kostojn de la ekzempleroj de EL por britaj legantoj, ĝi limigis la sumon je ”ne pli ol 40 pundoj sterlingaj”. Efektive ”Ligilo” ŝuldas multon al la institucio, kiu ebligis ĝian eldonon dum preskaŭ du jaroj kaj eĉ en ĝia malbona stato malŝparis sumon, kiu atestis ne nur simpation kun nia entrepreno, sed fortan deziron por nia celo.

Nun estis nia vico sperti la malprosperon ĉiam postlasitan de granda milito. La abonantoj aŭ pli bone la legantoj de ”Ligilo” ĝenerale estis neriĉaj kaj krom tio la samideanoj loĝantaj en malbonvalutaj landoj ne povis pagi la saman abonprezon kiel tiuj en landoj kun bona valuto. Tamen, niaj plej fervoraj samideanoj agis tuj.

Preskaŭ en ĉiuj porvidulaj Esperanto-gazetoj aperis artikoloj pri nia EL kun la peto ĝin monhelpi. La ĉiusemajna gazeto ”Esperanto Triumfonta” redaktata de Theo Jung eldonis ”blindulan numeron” kun detala historia skizo pri la  Esperantomovado inter la blinduloj de W. P. Merrick, raporto pri la stato de la movado post la milito de J. Kreitz, fotoj de Harald Thilander kaj lia presejo kaj Baldomero Zapater, fama blinda gitarvirtuozo, rakontoj verkitaj de blindaj samideanoj ktp. kun la celo peti monhelpon por nia ”Ligilo”.

La monkolekto aranĝita de ”Esperanto Triumfonta” havis vere kontentigan rezulton tiele, ke ĝia redaktoro Theo Jung povis transdoni grandegan sumon al Harald Thilander por EL. El ĉiuj landoj oni sendis monon al la redakcio de la nomita gazeto, eĉ s-rino Klara Zamenhof, la vidvino de nia majstro, ne hezitis pagi sian kontribuon kaj ges-roj Ferez en Strasburgo, por citi nur unu ekzemplon inter multaj, donacis al ”Ligilo” konsiderindan sumon ricevitan okaze de sia geedziĝa festo. En multaj landoj okazis blindulkoncertoj kaj Esperantogrupoj diverslandaj okazigis Esperanta-Ligilo-vesperojn kun monkolektoj profite al EL. Ĉefe kiel kuriozaĵon ni menciu la fakton, ke skotaj kaj anglaj blindulinoj mem faris kaj disvendis sukeraĵojn profite al EL tiel, ke ili povis transdoni kompare grandan sumon al la kasisto de la gazeto. Ke EL ne bezonis ĉesigi sian aperadon, unuavice ni dankŝuldas al nia karmemora angla blindulamiko J. Adams en Hastings, kiu ne nur ĉiam kolektis monon, sed donis el propra poŝo kompare grandajn sumojn por savi ĝin, ĉar ĉiam, kiam la kaso de EL estis malplena, li aperis kiel savanta anĝelo.

Dum la unua internacia kongreso de blindaj esperantistoj okazinta en Praha en la kadro de la 13-a Universala Kongreso, oni kolektis monon ne nur inter blindaj kaj vidantaj kongresanoj, sed plej grava estis la starigo de konstanta financa komitato konsistanta el prof. Th. Cart, Theo Jung, prof. Stanislav Stejskal [1887–1929], W. P. Merrick kaj H. Thilander, kies tasko estis la okazigo de monkolektoj en ĉiuj landoj. Post la ”Royal National Institute for the Blind” en Londono intertempe Unua ankaŭ alilandaj blindulorganizaĵoj imitis ĝian ekzemplon kaj finance subvenciis nian gazeton. Inter la unuaj estis ”Norges Blindeforbund”, Norvegujo; ”L’amitié des Aveugles de France” kaj ”Association Valentin Haüy”, ambaŭ en Francujo. Poste sekvis danaj, finnaj, hispanaj kaj svedaj blindulorganizaĵoj tiel, ke je la fino de la jaro 1922 jam ok blindulorganizaĵoj troviĝis inter la konstantaj subvenciantoj de EL, sed tiu nombro da subvenciantoj kreskis de jaro al jaro tiel rapide, ke en 1934, kiam nia ”Ligilo” ekzistis tridek jarojn, 23 blindulaj kaj porblindulaj organizaĵoj en 15 nacioj finance subvenciis nian gazeton. La pliboniĝo de la financoj de EL permesis al la redaktoro Harald Thilander pliampleksigi la gazeton aldonante al ĝi ne nur la tuŝbildojn, naciajn flagojn kaj landkartojn kun klarigaj tekstoj, pri kiuj ni jam raportis, sed ankaŭ kelkajn interesajn antologiojn kaj aliajn literaturaĵojn ĉefe kun la celo plifaciligi la lernadon de la esperanta stenografio intertempe plivastigita.

Estus maljuste, se ni ne mencius la fakton, ke Harald Thilander ne nur mem stereotipis senpage la gazeton dum multaj jaroj, sed ankaŭ tre ofte, kiam ne estis sufiĉe da mono en la kaso por pagi la elspezojn, li mem aldonis monon el sia propra poŝo por ebligi la regulan aperadon de la gazeto, kaj fakte ĝi aperis regule ĝis la monato aprilo en la jaro 1940, kiam denove nia amiko Harald Thilander kun sanganta koro devis ĉesigi la eldonadon. Ne estas eble mencii en ĉi tiu raporto la altruismajn oferojn de vidantaj kaj nevidantaj samideanoj ĉiulandaj por la unusola brajla gazeto internacia kaj la ĝojojn kaj la utilecon kaŭzitajn al la samsortanaro tra la tuta mondo.

 

9 La Esperantomovado inter blinduloj post la unua mondmilito ĝis la fondiĝo de ”Universala Asocio de Blindaj

Esperantistoj” en 1923

Post la unua mondmilito kaj la reeldono de ”Esperanta ligilo” konsiderinde kreskis la intereso por Esperanto inter la blinduloj ĉiulandaj. Multaj gazetoj blindulaj kaj porblindulaj publikigis entuziasmajn artikolojn pri la internacia lingvo kaj ĝia utileco precipe por la nevidantoj. Ĉefe estis la angla gazeto ”Progress”, kiu ofte akceptis valorajn artikolojn verkitajn de nia pioniro W. P. Merrick, sed ankaŭ alilandaj gazetoj volonte publikigis tiajn propagandajn artikolojn, kiuj altiris la atenton de  la samsortanoj al nia internacia lingvo. Aliaj brajlaj gazetoj eĉ havis Esperanto-fakon: ”The blind citizen” (Blinda civitano), irlanda gazeto kvaronjara, la ĉeĥa ĉiumonata gazeto ”Ora” publikigis Esperanto-gramatikon kun daŭrigoj.

”Norges blinde” (La blinduloj de Norvegujo) ĉiumonate enhavis originalan novelon kun norvega traduko kaj hispana gazeto agis simile.

Kelkaj blindulinstitutaj direktoroj multe interesiĝis pri Esperanto. Grava venko de nia lingvo inter blinduloj tiutempe estis la decido de la 4-a aŭstra ”Blindenfürsorgetag” (kunveno de blindulinstruistoj kaj -pedagogoj) okazinta en Vieno de la 24 ĝis la 27 de septembro en 1920, kiu kun ĉiuj voĉoj kaj fortaplaŭde akceptis proponon de la vidanta blindulinstruisto prof. O. Vanecek devige enkonduki la instruadon de Esperanto en la aŭstrajn blindulinstitutojn.

Laŭ alia propono de prof. Vanecek en la statuton pri ekzamenado de novaj blindulinstruistoj estis enmetita paragrafo postulanta, ke ĉiu blindulinstruisto nepre devas scipovi Esperanton kaj ne plu la francan kaj anglan lingvojn. La koncerna ministerio pri instruado en Vieno konsentis ke Esperanto estu devige enkondukata en la blindullernejojn kondiĉe ke tio alportos neniajn kostojn. En la monato aprilo de la jaro 1921 fakte jam okazis la unua Esperanto-kurso en la blindulinstituto en Purkersdorf kun 25 gelernantoj en la aĝo de 15 ĝis 18 jaroj kaj jam la 16-an de julio samjare okazis publika ekzameno de la ellernita lingvo. Ĝin ĉeestis ne nur la gepatroj kaj parencoj de la gelernantoj, sed ankaŭ urbaj kaj landaŭtoritataj reprezentantoj. La raporto ne estus kompleta, se ni ne mencius la fakton, ke kelkaj blindulinstitutoj en Aŭstrujo daŭrigis la instruadon de la internacia lingvo dum kelkaj jaroj, sed ke poste oni ĉesigis ĝin laŭdire pro manko de taŭgaj instruistoj, alivorte oni ne realigis la akceptitan proponon. La blinda muzikinstruisto Ignaz Krieger, la aŭstra konsulo de EL, multe propagandis pri Esperanto kaj instruis multajn samsortanojn en Vieno pri la lingvo.

Ankaŭ en aliaj landoj okazis Esperanto-kursoj en blindulinstitutoj, sed mankas fidindaj informoj kaj statistikaj nombroj escepte pri Germanujo, kie laŭ statistiko kunmetita de Wilhelm Reiner, direktoro de la blindulinstituto en Nürnberg ekde 1920 ĝis 1923 Esperanto estis instruita fakultative en la blindullernejoj: Düren, Hamburg kaj Nürnberg kun 61 gelernantoj, devige en Frankfurt am Main kun 16 gelernantoj. Plie okazis kursoj en jenaj blindullernejoj: Berlin-Steglitz, Breslau, Chemnitz, Halle, Königsberg, Paderborn kaj Stettin. En la belga blindullernejo Woluwe oni instruis multajn knabojn pri nia lingvo, sed certe estas, ke okazis instruado pri Esperanto en la blindullernejoj en Bergen (Norvegujo), Budapest (Hungarujo), Edinburgo (Skotlando), Helsinki kaj alia finna blindulejo, Genova kaj Milano (Italujo) kaj Tomteboda (Svedujo). Tamen, ni supozas, ke okazis kursoj en multaj blindulejoj diverslandaj, pri kiuj mankas fidindaj informoj. Samtempe en multaj diverslandaj urboj okazis Esperanto-kursoj por plenkreskaj nevidantoj kun bona sukceso, kaj multaj, tre multaj samsortanoj studis aŭtodidakte la internacian lingvon.

Nemirinde, ke en kelkaj urboj fondiĝis Esperanto-kluboj de nevidantoj; en Petrograd, Sovetunio [nun Sankt-Peterburgo, Rusio] sub la prezido de la militblinda kapitano V. Prejs aktive laboris la blindulesperantista klubo ”Amikaro”;  tiutempe fondiĝis en Erfurt, Germanujo, ”Steleto de Erfurt” sub la prezido de Kurt Filss; la blindulesperantista grupo en Frankfurt am Main sub la prezido de la vidanta blindulinstruisto Karl Urban jam ĉe la fondiĝo havis 14 anojn. Dank’ al ilia aktiva laborado povis aperi en brajla preso la trivoluma vortaro germana-esperanta de Christaller, kiu ege helpis al multaj studantoj de la germana lingvo. Kompare multajn anojn ankaŭ havis la blindulesperantista grupo en Berlin sub la prezido de Julius Hasselbach [1874–1936], kaj en Breslau Adolf Selten [1879–1942] fondis blindulesperantistan klubon.

En la jaro 1920 kaj sekvantaj jaroj niaj rusaj samsortanoj trapasis tempon de terura mizero, mankis ĉio kaj multaj mortis pro malsato. La blindaj samideanoj de la klubo ”Amikaro” en Petrograd sendis helpkrion al ĉiulandaj blindaj esperantistoj per nia gazeto EL kun la rezulto, ke en ĉiuj landoj bonvalutaj kaj malbonvalutaj la blindaj samideanoj aranĝis monkolektojn profite al niaj rusaj suferantaj samsortanoj tiel, ke oni povis sendi ne nur konsinerindajn monsumojn, sed ankaŭ multajn donacpakaĵojn kun nutraĵoj pere de la Ruĝa Kruco en Anglujo.

Dank’ al la agado de la blindaj esperantistoj diverslandaj ankaŭ multaj blindulaj organizaĵoj partoprenis en la helpado. Montriĝis, ke niaj blindaj samideanoj tiutempe ne nur estis idealistoj, sed ankaŭ veraj realistoj. Malgraŭ ekonomiaj krizoj kaj inflacioj en multaj landoj nia movado marŝis antaŭen senhalte. La blindulesperantistaj kluboj jam ekzistantaj poste metis la fundamenton por la naciaj societoj de blindaj esperantistoj, pri kiuj ni raportos en la deka ĉapitro.

 

10 La naciaj blindulesperantistaj societoj ĝis la jaro 1939

 Aŭstrujo

En la jaro 1921 Ignaz Krieger fondis en Vieno societon de blindaj esperantistoj loĝantaj en Aŭstrujo, sed bedaŭrinde pro diversaj motivoj ĝi jam ĉesigis sian agadon post mallonga tempo.

 Bulgarujo

Estis en la jaro 1914, kiam okazis la unua Esperanto-kurso en la blindulinstituto en Sofio. Tuj post la milito reviviĝis nia movado en la lando de la rozoj ne nur inter la viduloj, sed ankaŭ inter la blinduloj. Okazis kursoj ankaŭ por plenkreskaj blinduloj kaj ili decidis en 1921 fondi la blindulesperantistan societon kun la nomo ”Balkana stelo” sub la prezido de St. Nenkov [1880–1967]. La organizaĵo fakte fariĝis helporganizaĵo por la bulgaraj blinduloj, ĉar ĝi aranĝis koncertojn por

enspezi monon. Krom kotizoj de la membroj ĝi ankaŭ ricevis privatajn donacojn.

Tiamaniere estis eble instrui la brajlan skribon al blinduloj, kiuj ankoraŭ ne sciis legi ĝin. Plie ĝi starigis malgrandan bibliotekon kaj kune kun la protektanta asocio ĝi malfermis ankaŭ legejon por blinduloj en la legosalonoj de la urbo Sofio, kie ili povis mem legi brajlajn librojn aŭ aŭskulti gazetojn legatajn de viduloj. Estas kompreneble, ke la societo aranĝis multajn esperantajn kursojn por plenkreskaj blinduloj tiel, ke jam en 1929 ĝi havis 80 anojn, sed ankaŭ menciinda estas la fakto, ke ”Balkana stelo” dum multaj jaroj apartenis al tiuj organizaĵoj, kiuj monsubtenis nian gazeton EL. En 1928, kiam Bulgarujo suferis pro tertrema katastrofo, ree estis la blindaj esperantistoj, kiuj kune kun neesperantistaj organizaĵoj blindulaj monkolektis por helpi al bulgaraj samsortanoj.

 Ĉeĥoslovakio

La 17-n de septembro en la jaro 1921 laŭ iniciato de Karel Emanuel Macan, unu el la pioniroj de Esperanto inter la blinduloj, estis fondita en Praha, la ĉefurbo de la juna ĉeĥoslovaka respubliko, la ”Societo de ĉeĥoslovakaj nevidantaj esperantistoj” (SOĈNE). Unua prezidanto estis Karel Emanuel Macan kaj kiel sekretario funkciis prof. Stanislav Stejskal, vidanta blindul-amiko fervore laboranta por la disvastigo de Esperanto inter blinduloj. La societo progresis tiel, ke post mallonga tempo ĝi jam havis 63 anojn. Krom lernolibroj kaj vortaroj ĝi eldonis sian oficialan organon sub la titolo ”Aŭroro” aperanta komence nur sur kvar paĝoj dumonate, sed poste oni pliampleksigis la gazeton tiom, ke en multaj landoj oni legis ĝin kun granda intereso, ĉar ĝi enhavis ne nur informojn el la ĝenerala Esperantomovado, sed ankaŭ bonstilajn  literaturaĵojn. SOĈNE aranĝis esperantokursojn kaj ĝi ankaŭ estis tiu societo, kiu modele administris la internacian blindulinformejon kaj statistikejon, pri kiu vi legos poste. Vigle kaj sukcese ĝi laboris ĝis la jaro 1939, kiam la germana armeo invadis la Ĉeĥoslovakan respublikon kaj Esperanto estis malpermesita.

 Danujo

La blindiĝinta redaktoro kaj verkisto Johan Wulff estis la unua dana blinda esperantisto, kiu eldonis la unuan lernolibron por Esperanto en brajla preso kaj propagandis la internacian lingvon inter sialandaj samsortanoj. De la 30-a de junio ĝis la 2-a de julio en la jaro 1931 okazis en Kopenhago kunveno de la dana tutlanda blindulunuiĝo. Inter multaj fakkunvenoj ankaŭ okazis kunveno de danaj blindaj esperantistoj. Dum tiu ĉi kunveno komitato konsistanta el kvin samideanoj prezentis statutproponon por starigo de ”Dana asocio de blindaj esperantistoj” kun la mallongigo: DABE, kaj la ĉeestantaro unuanime decidis la fondon de la proponita unuiĝo aprobante la statuton. Jam dum la kunveno multaj samideanoj kaj interesuloj membriĝis kaj decidis aliĝi al UABE. Unuanime oni elektis kvin proponitajn personojn kiel estraron de la novnaskita organizaĵo, kies membraro jam proksimiĝis al kvindeko. La unua estraro konsistis el: Agnes Melchior, prezidanto; redaktoro V. Ommerbo, sekretario; Jens Ahler, kasisto K. Laurids Lauridsen kaj Karl Bjarnhof. Dum sama tutlanda kunveno la reprezentantaro unuanime decidis, ke en la gazeto de ”Dansk Blindesamfund”, kiu havas la saman nomon kiel la societo mem, estos kvarpaĝa aldono ĉiumonate kun Esperantoteksto kaj danlingva traduko por tiel doni al memstudantoj eblecon lerni kaj ekzerci ĝi. DABE jam starigis kongresvojaĝan fondon kaj metis la fundamenton por estonta sukcesa movado de nia lingvo inter la danaj blinduloj.

 Finnlando

Jam antaŭ 1914 la Esperantomovado inter la finnaj blinduloj estis compare vigla. Yrjö Nummi estis la unua finna nevidanta esperantisto, kiu laboris active por disvastigi la internacian lingvon inter la finnaj blinduloj. Estis s-ino Anna Friman [1878–1937], Wolmar Sjöholm [1891–1974], John Bergh, la bonkonata verkisto, s-ino Laina Nieminen [1890–1975], s-ino Hilja Oksanen k.a., kiuj en la jaro 1919 fondis la societon de finnaj blindaj esperantistoj sub la nomo ”Steleto”, kiu bonege progresis. ”Steleto” regule aranĝis jarkunvenojn, eldonis kompare multajn studlibrojn por Esperanto kaj kantlibron kun melodioj en brajla preso kaj multe propagandis nian lingvon inter nevidantoj. Prave oni povas diri, ke estis niaj finnaj samideanoj, kiuj fondis la unuan nacian societon de blindaj esperantistoj postmilite.

 Francujo

En Francujo, la lulilo de la Esperantomovado inter blinduloj, kompare malfrue oni fondis organizaĵon blindulesperantistan. Instruado de Esperanto inter ambaŭ militoj okazis en la Nacia Instituto por Junaj Blinduloj en Parizo sub gvidado de Pimoule, blinda instruisto en la menciita lernejo, kaj certe ankaŭ ĝi okazis en la porblindulaj lernejoj en Clermont-Ferrand sub gvidado de Jean Pascal, tiam lernanto de masaĝo en tiu lernejo, kaj en Ronchin apud Lille. En Villeurbanne 4-5 knaboj mem lernis la lingvon. Albert Masselier [1886–1976], militblindulo, kiu tuj post lamilito multe propagandis nian aferon inter francaj blinduloj, kune kun la vidanta blindulamiko Belsola en la jaro 1928 fondis la ”Francan Asocion de Blindaj Esperantistoj” (FABE). La provizora komitato konsistis el la samideanoj: Pimoule, la blindulinstruisto jam menciita, Caudmont, bibliotekisto de ”Association Valentin Haüy”, Belsola, vidanta kasisto kaj Albert Masselier mem. La asocio havis sian sidejon en la ”Institution Nationale des Jeunes Aveugles”. Dum la kongreso de la francaj esperantistoj en Nancy okazis profite al la naskiĝanta FABE kurioza vendado de verdaj flagetoj donacitaj de s-rino Farges el Lyon. La saman flageton akiris unu post la alia ĉiuj partoprenantoj; akiris ĝin nur momente, ĉar ĉiu aldonis malgrandan sumon kaj tiel iĝis posedanto de la flageto ĝis kiam alia mondonanto iĝis siavice nova posedanto. La vendado rezultigis 264 frankojn, la baza kapitalo de FABE. Komence FABE aliĝis al UABE, sed poste ĝi eksiĝis kaj aliĝis al la franca civilblindula federacio, kio kaŭzis skismon.

Post la 11-a internacia kongreso de blindaj esperantistoj organizata de FABE 1932 en Parizo la asocio fariĝis oficiala kun nova statuto. Prezidanto de la nova estraro fariĝis Emmanuel Robert, vidanta profesoro ĉe la komercaj lernejoj, aŭtoro de lernolibroj kaj vortaroj en kunlaborado kun prof. Th. Cart, kaj tradukinto de diversaj verkoj el la franca lingvo. Li mem transskribis kelkajn librojn en brajlan skribon. René Curnelle, vidanta samideano en Lille, konata Esperanto-parolanto de la loka radio, funkciis kiel kasisto. La aliaj estraranoj estis blindaj. Sub la titolo ”La Bonvolemulo” la asocio eldonis bultenon ĝis eksplodo de la milito, sed kun permeso de Masselier kaj Robert, Raymond Gonin [1913–2002] cirkuligis en la ”suda teritorio” de Francujo dispartigita fare de la germana okupanta armeo manskriban bultenon ”Provizora ligilo”. Eble aperis dek numeroj kun la celo daŭrigi la kontakton inter la iamaj membroj. La oficiala FABE eldonigis de ”Association Valentin  Haüy” Esperantan-francan vortaron unuvoluman, prilaboritan de Albert Masselier; de ”American Braille Press” (tiama nomo de la sekcio de ”American Foundation for Overseas Blind”) duvoluman vortaron francan-esperantan de L. Bastion, kaj de H. Thilander-presejo duvoluman lernolibron de Cart kaj Robert. Poste ĝi ankaŭ eldonigis ekzercaron de la duagrada kurso de Cart kaj Robert kaj la ”Klasikan Legolibron” de la laste nomita aŭtoro. Profite al la kaso FABE disvendis librojn de Robert kaj Masselier en nigra preso.

 Germanujo

La germanaj partoprenantoj de la unua blindulesperantista kongreso en Praha decidis fondi germanan blindulesperantistan organizaĵon, tamen nur post la kongreso la samideanoj Julius Hasselbach, Joseph Kreitz kaj Adolf Selten kunvenis en Köln en la loĝejo de la blindaj geedzoj Zapater ne nur por pridiskuti kaj fiksi statutproponon, sed ankaŭ por interkonsenti pri provizora estraro konsistanta el: Adolf Selten, unua prezidanto; Julius Hasselbach, dua prezidanto; Joseph Kreitz, unua sekretario kaj afergvidanto; Kurt Filss, dua sekretario kaj Henriette Zapater [1867–1928], naskita baronino de Chalmot, kasistino. La gitarvirtuozo Baldomero Zapater donis la nomon EBLOGO al la ”Esperanto-blindulligo de Germanujo”.

La unua prezidanto Adolf Selten en Breslau propraelspeze eldonis en brajla preso la unuajn ne ampleksajn numerojn de la oficiala organo sub la titolo ”La blinda esperantisto”. Jam en la jaro 1920 Joseph Kreitz eldonis manskribitan gazeton samnoman, kiu enhavis rakontojn, novelojn, poemojn ktp., sed post la fondiĝo de EBLOGO li, kiel unua sekretario transprenis la redakcion de la oficiala organo, kiu post la inflacia tempo povis aperi kvaronjare kun literatura felietono titolita ”La bona amiko”.

Krom tre efika propagando por la internacia lingvo inter la germanaj samsortanoj EBLOGO ankaŭ eldonis en brajla preso kelkajn tre utilajn studlibrojn, i.a. la bonegan vortaron de Esperanto de Kabe aperintan en la presejo de H. Thilander kaj lernolibreton pri la germana mallongiga skribo ĉefe por studantoj de la germana lingvo. En la jaro 1931 laŭ propono de EBLOGO aperis en Marburg la trivoluma vortaro germana-esperanta de Bennemann kaj samjare ankaŭ aperis nova, ampleksa lernolibro de Eugen Reiche por meminstruado de Esperanto, kiun antaŭis dekkvinpaĝa propaganda kajero germanlingva aldonita al preskaŭ ĉiuj brajlaj gazetoj en Germanujo kaj Aŭstrujo kun la rezulto, ke multaj samsortanoj aŭtodidakte eklernis Esperanton tiele, ke kreskis konstante la membraro de EBLOGO, kies lasta adresaro eldonita en komenco de la jaro 1931 enhavis 150 adresojn de membroj. Tiam venis la bruna reĝimo! Ĉiam pli da anoj forlasis la organizaĵon, ĉu pro timo, ĉu pro ekonomiaj motivoj. Fine, en la jaro 1937, kiam jam ne ekzistis esperantista organizaĵo en Germanujo, ankaŭ EBLOGO devis ĉesigi sian agadon pro la malpermeso de Esperanto fare de la nacisocialistoj, sed ili ne sukcesis akiri la kapitalon de la organizaĵo, kiun oni uzis sufiĉe frutempe por eldoni ampleksajn numerojn de ”La blinda esperantisto” por tiuj membroj, kiuj restis fidelaj al nia movado ĝis la lasta momento.

 Grandbritujo

Nur dank’ al la energia kaj aktiva propagando de W. P. Merrick, nia brava pioniro, disvastiĝis Esperanto inter la britaj blinduloj. Tamen, nur en la jaro 1935 estis fondita la ”Brita asocio de blindaj esperantistoj” kun la mallongigo BABE. La unua estraro konsistis el W. P. Merrick, prezidanto, Lionel Anwell, sekretario, kaj Thomas Forster, kasisto. Dum la unua jaro jam aliĝis al la asocio preskaŭ 50 samideanoj. Eĉ dum la milito BABE ankoraŭ ekzistis kaj, dank’ al la sindonemo de Percy   Merrick la anoj ricevis de tempo al tempo ĉiujare raporton kaj sciigojn por kunligi ilin kaj malgraŭ la malfacilaj tempoj BABE disdonis informojn pri Esperanto kaj helpis al komencantoj. Nur en la lastaj militjaroj ankaŭ BABE devis ĉesigi sian agadon.

Hungarujo Jam blinda esperantisto estas menciata el Hungarujo en la unuaj jarkolektoj de EL.

Nur en la jaro 1920 tie estiĝis nia movado dank’ al klopodoj de d-ro Bano Miklos [1890–1973], kiam li presigis en brajlo la koncizan, sed tre bonan Esperantogramatikon por hungarlingvanoj de Paŭlo Robicsek [1892–1931], redaktoro de la ”Verda standardo”. Aldone al la gramatiko aperis ankaŭ la ambaŭflankaj vortaretoj.

Tiutempe fondiĝis la federacio de hungaraj blinduloj kaj oni klopodis kolekti inteligentajn samsortanojn, kiujn oni sukcesis kapti ankaŭ por Esperanto. En la jaro 1922 preskaŭ kvindek blindaj samideanoj organiziĝis sub la nomo ”Belhoro”, mallongigo por: ”Blindaj esperantistoj loĝantaj en hungara reĝlando”. Belhoro fariĝis membro de la hungarlanda Esperanto-societo. Animo de la nova organizaĵo estis kaj restis la blindiĝinta inĝeniero d-ro Bano Miklos, kiu multe  propagandis por la internacia lingvo inter la hungaraj nevidantoj ĉefe per tio, ke li faris al ili multajn servojn per Esperanto. Laŭbezone Belhoro aranĝis kunvenojn kaj festojn ĉefe en la datreveno de la naskiĝo de d-ro Zamenhof. Tamen ĝia plej grava tasko estis starigi konsiderindan brajlan bibliotekon kun tre valoraj esperantaj verkoj presitaj kaj manskribitaj en la kadro de la hungarlanda biblioteko porblindula. La organizaĵo aranĝis kursojn pri nia lingvo por plenkreskaj blinduloj kaj dank’ al ĝiaj klopodoj ankaŭ okazis Esperantokursoj por lernantoj en la blindulinstituto en Budapest.

 Italujo

Jam en la unua numero de EL aperinta en la jaro 1904 troviĝas inter la patronoj de la gazeto la nomo Landriani en Firenze kiel unua itala blinda samideano, kio pruvas, ke jam frutempe naskiĝis nia movado inter la italaj blinduloj precipe, kiam la itala pioniro Armando Masciotta, notario, aktive laboris. El tiu ĝermo baldaŭ venis aliaj, inter ili d-ro [Vincenzo] Musella [1894–1973] kaj, en 1912, la tiama aro de blindaj esperantistoj nomis d-ron [Angelo Raffaele] Tancredi [1878–1955] sia reprezentanto. Ekde 1922 li partoprenis en multaj kongresoj, ĉiam kiel reprezentanto de la italaj blindaj samideanoj. En 1923 inĝ. Tancredi fondis, kune kun Masciotta kaj aliaj veteranoj, grupon de blindaj esperantistoj kun la celo progresigi la lingvon internacian inter la italaj nevidantoj. Tiu ”grupo” esence konsistigis la kernon de tio, kio en 1933 fariĝos la ”Itala asocio de blindaj esperantistoj” (IABE), sin inspirante al la statuto de UABE. Dum la faŝisma reĝimo IABE preskaŭ stagnis; tamen nia pioniro Tancredi restis konsulo de la italaj blindaj esperantistoj. Kiel tia, li propagandis Esperanton inter la italaj samsortanoj, kaj en 1930 li verkis kaj presigis en brajlo Radikaron, kiu ankoraŭ nun estas uzata. Ne estis facila la laborado de Tancredi en la faŝista lando, sed tio ne timigis lin. Kontraŭe, li fojfoje spitis la instancojn kaj ne ŝparis konsilojn kaj instigojn al tiuj, kiuj sin turnis al li. Alia tre fervora kunlaboranto antaŭmilita, menciinda precipe pro artikoloj blindulfakaj publikigitaj en EL, estis la tro frue forpasinta G. Valiani. Rilate instruadon en lernejoj, citinda estas tio, ke en la fruaj jaroj tridekaj Esperanto estis kelkan tempon instruita en la porblindula instituto en Torino de ties sekretario, G. Giani, vidanta aŭtoro de lernolibroj kaj vortaroj.

 Japanujo

[ La originala raporto anstataŭigita per la suba teksto de s-ino KIKUSIMA Kazuko: En 1906 la unua lernado de Esperanto estis farita de KUMAGAI Tetutarô [1883–1979], kiu memlernetis per la anglalingva enkonduk-libro, kiun en tiujara somero eksterlandano donacis al la ŝtata blindul-surdul-lernejo de Tôkyô [esp-e: Tokio].

Li tamen nur lernetis. Poste en 1918 en Ôsaka, kiam aktiva esperantisto invitis blindulojn al lernado li rekomencis lerni. Tiam ankaŭ IWAHASI Takeo [1898–1954] eklernis. Aparte de ili en Tokio en 1914 TORII Tokuzirô [1894–1970] lernis Esperanton de la rusa blinda gastlernanto Vasilij EROŜENKO, dum ambaŭ estis en la ŝtata Blindullernejo de Tôkyô. Tiuj tri graveguloj en la japana blindula mondo samtempe estis la tri gvidantoj de la Esperanto-movado inter japanaj blinduloj.

Jam en la jaro 1919 la blinda samideano KUMAGAI en la urbo Ôsaka fariĝis konsulo de EL por Japanujo. KUMAGAI en 1919 por blinduloj en Ôsaka organizis la prelegkunsidon de EROŜENKO, ĵus reveninta de Sud-Azio. En tiu tempo aranĝiĝis Esperanto-kurso en multaj el kelkdekoj da blindullernejoj.

En 1923 enkadre de la 11a Japana Esperanto-Kongreso, de 31 aŭgusto ĝis 2 septembro en la urbo Okayama, blindaj esperantistoj havis la unuan fakkunsidon.

Poste ankaŭ en 1925 kaj 1927 ili havis fakkunsidon. Kaj finfine en 1928, en la antaŭa vespero de la 16a Japana Esperanto-Kongreso 13 blinduloj kunsidis en la blindullernejo de la urbo Ôsaka. Tiel en 6 aprilo 1928 ili decidis la fondon de JABE (Japana Asocio de Blindaj Esperantistoj) kaj ĝian aliĝon al UABE. Tial JABE-membroj devis legi la gazeton ”Esperanta Ligilo”, kiu havigis al ili novaĵojn el Eŭropo. Oni elektis IWAHASI kiel prezidanton, kaj jam en septembro eldoniĝis la unua numero de la organo de JABE ”Orienta Blindularo”. Sed poste la blindula Esperanto-movado tute stagnis. ]

 Jugoslavio

En la jaro 1926 d-ro Duŝan Maruzzi [1833–1956] instruis Esperanton en du jugoslavaj blindulinstitutoj kun bona sukceso. Fine de la jaro 1927 la jugoslavaj blindaj samideanoj fondis klubon sub la nomo ”Nova lumo” kun la celo disvastigi la internacian lingvon inter jugoslavaj nevidantoj. Pli vigla ankoraŭ fariĝis nia Movado en Jugoslavio, kiam direktoro Velkjo Ramadanoviĉ, unu el la konsilantaj anoj de UABO, ne nur enkondukis la instruadon de la internacia lingvo en la instituton por blinduloj en Zemun, sed ankaŭ presigis multajn valorajn kaj utilajn esperantajn librojn en brajla preso; tamen, tre bedaŭrinde, preskaŭ ĉiuj kliŝaĵoj estis detruitaj dum la dua mondmilito kaj direktoro Ramadanoviĉ mem fariĝis viktimo de la invadintaj ss-trupoj samkiel nia klera, inteligenta jugoslava samideano Simon Roth, kiu dum la lasta antaŭmilita blindulesperantista kongreso en Bern 1939 funkciis kiel kongresa sekretario kaj kiu kompilis enhavtabelaron de EL ekde majo 1937 ĝis majo 1940 pri artikoloj pritraktantaj la blindulprizorgadon en preskaŭ ĉiuj landoj eŭropaj kaj neeŭropaj kun aldono de registro, pro kiu ni dankŝuldas kelkajn informojn uzatajn en ĉi tiu ”Historio”.

 Nederlando

Nur post la unuaj jaroj de la reeldono de EL oni sciigis ion pri la Esperanto-movado inter nederlandaj samsortanoj. Dank’ al la vigla agado de W. J. A. P. Créman, nederlanda konsulo de EL, malgraŭ gravaj malfacilaĵoj la movado progresis. La blindulinstituto en Grave eldonis en brajla preso kvarvoluman lernolibron por Esperanto. En Grave, en la blindulinstitutoj ”De Wijnberg” kaj ”St. Henricus” oni instruis nian internacian lingvon al inaj kaj viraj lernantoj komence de la dudekaj jaroj. En la instituto en Bussum instruis multajn lernantojn la blindulinstruisto Roosdorp, kiu verkis mem bonegan Esperanto-lernolibron. Same en la instituto”Bartimeus” en Zeist la instruisto Laansma, la posta direktoro, instruadis ĝin. Rimarkinde estas, ke en Amsterdam iuj samsortanoj, inter ili la unua nederlanda konsulo Créman, ekstudis Esperanton pro bezono, ĉar  ili intencis reorganizi la tiean lokan blindulligon kaj bezonis informojn el la eksterlando, kiujn ili efektive akiris per la internacia lingvo. En tiu tempo la nederlanda ekzamena komitato donis du diplomojn: ”a” por komencantoj kaj ”b” por instruantoj. Jam kelkaj blindaj samideanoj ricevis la unuan kaj laŭ nia scio du eĉ la duan diplomojn.

Tre aktiva kaj vigla fariĝis nia movado inter la nederlandaj samideanoj, kiam la ekblindiĝinta instruisto Raff Israëls [1887–1975] en la jaro 1926 eklernis Esperanton kaj laŭ peto de samideano Créman akceptis la konsulan oficon de EL.

Li serĉis kontakton kun proksimume dekkvino da abonantoj de EL kaj en 1928 laŭ peto de Thilander li fondis la ”Nederlandan societon de blindaj esperantistoj” (NOSOBE). La nomon proponis J. Kreitz, laŭ sciigo de Raff Israëls. Prezidanto de la organizaĵo fariĝis samideano Créman, kaj R. Israëls funkciis du jarojn kiel sekretario, sed en 1930 la laste nomita akceptis la prezidan oficon. Komenciĝis vigla propagando de NOSOBE inter la nederlandaj samsortanoj interalie kun la rezulto, ke la bibliotekoj en Amsterdam, Grave kaj Hago starigis esperantan fakon, tiel ke ili poste pruntedonis multajn esperantajn librojn alilanden kaj nun ankoraŭ la tutmonda blindulesperantistaro rikoltas la fruktojn semitajn de NOSOBE. Komence la intermembran kontakton prizorgis NOSOBE per malgranda interkontaktilo, kiun prezidanto Israëls verkis mem kaj aliaj ĝin multobligis permane. Nur multajn jarojn poste NOSOBE komencis eldoni la oficialan organon sub la titolo ”La kontakto”. Krome la organizaĵo eldonis en brajla preso trivoluman vortaron esperantan-nederlandan kaj dekvoluman vortaron nederlandan-esperantan. Por akiri la bezonatan monon NOSOBE starigis loterion, en kies vendado de lotoj vigle partoprenis vidantaj samideanoj. Ĉiujare okazis plej ofte tuttaga jarkunveno, en kiu post pritraktado de organizaj aferoj eminenta samideano vidanta prelegis pri iu interesa temo, dum vespere okazis altnivela festa kunestado. En la daŭro de la jaroj agema prezidanto Israëls instruis perletere multajn el la membroj de Nosobe por ”a”- kaj ”b”diplomoj. Plej bone atestas la viglan kaj aktivan laboron de la organizaĵo, ke ĝi havis 107 membrojn jam antaŭ la milito, sed post la invado de la germana armeo en la jaro 1940 ankaŭ ĝi devis ĉesigi sian agadon tiom fruktodonan.

 Norvegujo

Edvard Imsdahl, redaktoro de la gazeto ”Norges blinde” kaj prezidanto de la norvega tutlanda blindulasocio, estis la unua samsortano, kiu jam frutempe propagandis Esperanton inter sialandaj nevidantoj kaj eldonis la unuan Esperantolernolibron en brajla preso. Tamen, nur en la jaro 1934, kiam dekduo da blindaj esperantistoj norvegaj partoprenis la 13-an internacian blindulesperantistan kongreson en Stokholmo, ili fondis la ”Norvegan asocion de esperantistoj” kun la mallongigo NABE. Ĉar la ampleksa kongresprogramo okupis la tutan tempon dumtage, niaj norvegaj samideanoj aranĝis noktan kunvenon dum la unua horo de la 10-a de aŭgusto. Aprobinte la statutproponon de Didrik Didriksen, ili elektis estraron konsistantan el redaktoro Edvard Imsdahl, prezidanto; Kristian Haugness, sekretario; Alf Arnesen, kasisto kaj la anstataŭantoj. Oni decidis interalie, ke la Esperanto-sekcio de la norvega ĉiusemajna gazeto ”Norges Blinde” aperu kvaronjare kiel organo de NABE. NABE eldonis interalie kelkajn valorajn literaturajn librojn en brajla preso kaj vigle laboris la nova organizaĵo por la disvastigo de la internacia lingvo inter la norvegaj samsortanoj ĝis la tempo, kiam la germana armeo invades kaj okupis la paceman landon.

 Svedujo

Kvankam jam en la jaro 1907 la svedaj samideanoj nevidantaj fondis la unuan blindulesperantistan societon en la mondo, kiu tamen dum la unua mondmilito ĉesigis sian agadon, nur en la jaro 1923 Harald Thilander ree fondis la ”Svedan socion de blindaj esperantistoj” kun la mallongigo SABE. Dum multaj jaroj la fondinto estis la unua prezidanto; same multajn jarojn Verner Ljunggren funkciis kiel unua sekretario kaj Hilding Olsson kiel kasisto. La ”Avizoj de SABE” laŭbezone aperis nur por publikigi jarraportojn kun informoj pri estrarelektoj ktp.

La ĉefan propagandon inter la svedaj blinduloj faris Thilander mem per eldono de lernolibroj, multvolumaj vortaroj, lego- kaj ekzercaj libroj kaj ne laste per sia persona influo.

 

11 La ”Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj” (UABE)

En la jaro 1920 Julius Hasselbach en Berlino kaj Ignaz Krieger en Vieno proponis en EL la fondon de internacia organizaĵo de blindaj esperantistoj. La unua blindulesperantista kongreso, okazinta en Praha komence de aŭgusto en 1921, sin okupis detale pri la propono skribe sendita de Julius Hasselbach kaj starigis kvinmembran komitaton konsistantan el gesamideanoj: Ignaz Krieger, Aŭstrujo; Marie Ŝvecková, Ĉeĥoslovakio; Eugène Barrier, Francujo; Adolf Selten, Germanujo kaj Eric Olsson, Svedujo kun la celo ellabori statutproponon por la kreota universala blindulorganizaĵo esperantista. En speciala kunsido sub la prezido de Adolf Selten la komitatanoj interkonsentis transdoni la statutproponon por decido al la dua blindulesperantista kongreso en Helsinki; tamen la kongreso ne akceptis ĝin post detala pridiskutado kaj rekomendis unue fondi naciajn societojn blindulesperantistajn.

La belga tiflofilo Victor Hendriĉ kune kun Joseph Kreitz, Germanujo, denove pristudis la tutan materialon kune kun bona statutpropono verkita de la rumana samideano Prezenti Levy por la Pariza kongreso ne okazinta en 1914, el kiuj ili kompilis novan, ne tro detalan statutproponon prezentitan per J. Kreitz al la ”tria” en Nürnberg por akcepto.

La 3-an de aŭgusto 1923 je la tria horo posttagmeze en la unua laborkunsido de la tria internacia kongreso de blindaj esperantistoj okazinta en la kadro de la 15-a universala kongreso de Esperanto en ĉeesto de 82 kongresanoj oficiale kaj solene okazis la fondiĝo de la unua organizaĵo de nevidantaj esperantistoj sub la nomo ”Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj” mallongigite UABE, post kiam la statuto estis pridiskutita kaj akceptita paragrafo post paragrafo. Estis ĝojiga fakto kaj samtempe notinda sukceso, ke la ”tria” solvis definitive tiun ĉi gravegan problemon. Fortaplaŭde oni nomis profesoron Th. Cart honora prezidanto de UABE.

Jena provizora komitato estis elektita: prezidanto: Joseph Kreitz, Kreuzau (Germanujo), vicprezidantino: Hermine Gotthardt, Braunschweig (Germanujo); ĉefsekretario: Ints Ĉaĉe, Riga (Latvio); helpsekretariino: Anna Friman, Helsinki (Finnlando); kasisto: W. P. Merrick, Shepperton (Anglujo); redaktoro: d-ro Bano Miklos, Budapest (Hungarujo) kaj konsilanta komitatano: prof. Stanislav Stejskal, Praha (Ĉeĥoslovakio). Tri el la komitatanoj: Ĉaĉe, Gotthardt kaj Stejskal estis

normalvidaj.

Estis la deziro de la provizora komitato, ke UABE havu vere demokratan bazon. Tial ĉiuj legantoj de EL rajtis proponi kandidatojn por la nova definitiva estraro.

Konsiderante averton, oni petis proponi laŭeble prezidanton en lando nemilitinta. La legantoj de EL havis trimonatan voĉdonan tempon, por ke ankaŭ povu voĉdoni neeŭropaj samideanoj. Kun permeso de Harald Thilander EL fariĝis la oficiala organo de UABE. Ĉiuj legantoj ricevis senpage ne nur la akceptitan statuton, sed ankaŭ aliĝilon subskribotan kun plena adreso por fariĝi membro de UABE. Estas historie interese sciiĝi, al kiuj landoj apartenis la unuaj membroj, pro kio ni jen publikigis la unuan liston aperintan en EL Aliĝis al UABE ĝis la 1-a de majo en la jaro 1924 el: Afriko 1 (en Alĝerio); Ameriko: 4 (en Argentino 2, Ĉilio 1 kaj Meksiko 1); Eŭropo: Anglujo 13, Aŭstrujo 9, Belgujo 5, Bulgarujo 2, Ĉeĥoslovakio 15, Danujo 3,

Finnlando: ordinaraj membroj 10; grupaj 16; Francujo 5, Germanujo 43, Hispanujo 13, Hungarujo 34, Italujo 3, Jugoslavio 10, Nederlando 1, Norvegujo 4, Polujo 4, Rumanujo 1, Skotlando 1, Sovjetunio 1 kaj Svedujo 19. Sume 217.

Ĉiu aliĝinta membro, kiu pagis la fiksitan jarkotizon de unu svisa franko por bonvalutaj landoj kaj malpli por malbonvalutaj landoj laŭ interkonsento de la naciaj delegitoj, ricevis bele presitan membrokarton, kiu sur la unua paĝo montris, krom bele gravurita stelo, latinlitere (reliefe) la vortojn UABE (ambaŭflanke de la stelo) kaj membrokarto (sub ĝi). Sube, en brajlo, oni legas: membrokarto de Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj (UABE).

La dua duono de la karto kun la latinlitere presita vorto ”membrokarto” estas libera por brajle skribi sur ĝin la membronumeron kaj la plenan adreson de la havanto.

Ĝi povis servi kiel propagandilo kaj por varbi vidantajn subtenantojn por UABE kaj ĝenerale por nia internacia lingvo inter blinduloj. Multaj el la membroj de UABE portis la Esperanto-insignon kun la vortoj ”Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj” en malgrandaj oraj literoj ĉirkaŭ la rando. La insignoj estis tre belaj por la okuloj – verda stelo kun oraj randoj – kaj faritaj laŭ tri modeloj: por uzi kiel broĉo, por porti en butontruo aŭ fiksi sur horloĝa ĉeno aŭ simile.

Sekvos nun detala rezulto de la balotado pri definitiva komitato de UABE. La voĉdonado komenciĝis la 1-an de aprilo kaj finiĝis la 30-an de junio en 1924 kun jena rezulto: prof. Stejskal, la konfidato de UABE, ricevis 224 voĉdonilojn el 26 ŝtatoj, t.e.: el Anglujo 6, Argentino 3, Aŭstralio 1, Aŭstrujo 10, Belgujo 4, Brazilo 1, Bulgarujo 4, Ĉeĥoslovakio 15, Ĉilio 1, Danujo 3, Finnlando 19, Francujo 5,  Germanujo 40, Hispanujo 9, Hungarujo 24, Italujo 2, Japanujo 2, Jugoslavio 2, Latvio 15, Nederlando 1, Norvegujo 2, Polujo 3, Rumanujo 1, Sovjetunio 37, Svedujo 12 kaj Usono 2.

Pri la kandidatoj estis decidite jene: Unua prezidanto: Joseph Kreitz ricevis 205 voĉojn; Paul Rémy 11; Harald Thilander 4; Karel Emanuel Macan 2, Eugène Barrier 1, unu voĉdonilo malplena. Elektita do: Joseph Kreitz.

Dua prezidanto: Paul Rémy ricevis 142; Victor Hendriĉ 33; Adolf Selten 16; Luis de Almeida 19; Joseph Kreitz 6; Harald Thilander 2; W. P. Merrick 2; Hermine Gotthardt, Edvard Imsdahl, K. E. Macan kaj Sigismundo Taladriz po unu; elektita

do: Paul Rémy.

Unua sekretario: Victor Hendriĉ 159; Ints Ĉaĉe 58; prof. Stanislav Stejskal 2; kolonelo Franz Zwach 2; Anna Friman, Paul Rémy kaj Verner Ljunggren po unu; elektita do: Victor Hendriĉ.

Dua sekretario: Anna Friman 177; Anastasia Bartuŝkova 33; Jakobo Bellfort 7; Agnes Melchior 2; Ints Ĉaĉe 2; d-ro Bano Miklos 1; Adolf Selten 1; unu voĉdonilo malplena. Elektita do: Anna Friman.

Kasisto: W. P. Merrick 215; Verner Ljunggren 3; Alma Block, Anna Friman, Lundberg, Taladriz kaj Thilander po unu; unu voĉdonilo malplena. Elektita do: W. P. Merrick.

Redaktoro: Harald Thilander 206; d-ro Bano Miklos 14; Ĉaĉe, Hendriĉ kaj Merrick po unu; unu voĉdonilo malplena. Elektita do: Harald Thilander.

Konsilanta komitatano: prof. St. Stejskal 214; Barrier 2; Bano, Merrick, Krieger kaj Macan po unu; kvar voĉdoniloj malplenaj. Elektita do: prof. Stanislav Stejskal.

Kandidatoj por nedifinitaj funkcioj: Macan 5; Barrier 3; Stachowick 4; Taladriz 2; Sepúlveda 1; Stejskal 1.

Okaze de la kvara internacia blindulesperantista kongreso en Vieno en 1924 UABE aranĝis sian unuan ĝeneralan kunvenon la 9-an de aŭgusto. Per kelkaj enkondukaj vortoj prezidanto J. Kreitz rememorigis pri la utileco de Esperanto por la  blinduloj, sed ke io mankis al ni ĝis antaŭ unu jaro, nome organizaĵo, kiu unuigu ĉiujn nevidantajn samideanojn en unu granda rondo familia. Li bedaŭris la neĉeeston de prof. Cart, la honora prezidanto de UABE. El la jarraporto legita de Joseph Kreitz ni citu unue la fakton, ke la intereso por la asocio estas vigla kaj granda preskaŭ en ĉiuj rondoj de la nevidantaj samideanoj tiele, ke UABE jam havas 300 membrojn en 26 landoj, inter ili ankaŭ estas kelkaj subtenantaj, helpantaj kaj amikaj anoj.

Sekvis detalaĵoj pri la laboro de la provizora estraro post la ”tria” en Nürnberg kaj la rezulto de la balotado pri la unua definitiva estraro de UABE. Oni provis ĉie veki interesiĝon pri la nova organizaĵo ne nur en blindulaj rondoj, sed ankaŭ en medioj de vidantaj gesamideanoj kaj ĉe neesperantistaj blindulorganizaĵoj tiel sukcesinte, ke ekzemple la dana blindulasocio ”Foreningen dansk blindesamfund” laŭ peto de la UABE-delegito Agnes Melchior konsentis subteni nian organizaĵon per cent danaj kronoj kiel unua neesperantista blindulorganizaĵo. La kunveno aprobis la unuan jarraporton kun ĉiuj voĉoj. En la diskutado pri ĝi la prezidanto klarigis, ke preferinde estas por ĉiuj samsortanoj senpere kaj individue aliĝi al UABE, sed membroj de naciaj societoj grupe aliĝintaj ne bezonas aliĝi individue.

Poste J. Kreitz transiras al la temo: kion celas kaj volas UABE? Post kiam li skizis la evoluon de la blindula movado, li konkludis, ke mankas unuece laboranta internacia blindul-organizaĵo konsistanta el la naciaj organizaĵoj por tiel ekzistigi internacian blindulan parlamenton. Tiuokaze nia asocio sin jam ne nomus ”Universala asocio de blindaj esperantistoj”, sed ”Universala blindul-asocio”. Tio estu la unua celo de UABE. Tamen, por atingi ĝin, antaŭ ĉio ni klopodu atingi la duan celon: disvastigi Esperanton kiel unuigilon inter la blindularo, kaj la tria celo estu helpo al ĉiuj blinduloj, ĉu studantoj, ĉu muzikistoj, ĉu metiistoj per eldono de praktikaj libroj, per interveno ĉe naciaj instancoj ktp.

Laŭ propono de la estraro la ĝeneralkunveno nomis s-ron A. J. Adams el Hastings, Anglujo, honora membro de UABE pro liaj multegaj kaj grandegaj servoj faritaj al la blinda esperantistaro.

La plej grava decido de la ĝeneralkunveno sendube estis la eldono de nigre presota organo de UABE, kiu aperu kvaronjare sub la titolo ”Ligilo por vidantoj” laŭ propono de d-ro Bano Miklos. Multaj pli-malpli gravaj proponoj estis pridiskutitaj dum tiu unua ĝeneralkunveno de UABE.

En la monato aprilo de la jaro 1925 aperis la unua numero de ”Ligilo por vidantoj”, la organo de UABE en nigra preso. Ĝin redaktis d-ro Bano Miklos, la redaktoro de la provizora estraro. Kredeble estas interese sciiĝi pri la enhavo de la unua  numero, do jene: ”Saluto”, poemo de Piroska Tabori; ”Ŝuldon ni pagas!”, redakcia artikolo de d-ro Bano (laŭ paragrafo 10 de UABE-statuto). ”La estraro de Universala Asocio de blindaj esperantistoj: UABE”; ”Epizodoj dum la ”kvara””, de Uatamo Bomobe; ”La mortanta flamo”, poemo de Eduard Jercke; ”Printempo venis”, poemeto de Varma Järvenpää; ”Lasta rozo”, poemeto de Rosine Bauer; ”Mi estas junulo”, poemo de Edvard Imsdahl; ”Muziko en la Sunshine House”, de H. C. Warrilow (tradukis Harald Thilander); ”Kelkaj notoj pri la blinduledukado en Japanujo”, de TORII Tokuzirô [1894–1970]; ”Bela danko al sankta Johano”, de Hélène Giroud; ”Naciaj Esperanto-konsuloj”.

Dum la kunsido de UABE okaze de la ”sesa” en Danzig 1927 prezidanto J. Kreitz ege bedaŭris la fakton, ke la organizaĵo ne progresis kontentige ĉefe pro tio, ke nun deklaris kelkaj estraranoj ne disponi pri sufiĉe da tempo por oferi ĝin senpage. Denove la prezidanto sugestis formi el UABE vere internacian organizaĵon, al kiu aliĝu ĉiuj naciaj blindulaj kaj porblindulaj asocioj kaj W. P. Merrick propones ŝanĝojn de la statuto, kiun oni ne diskutadis en la kongreso, sed publikigos en EL, por ke ĉiuj legantoj povu pridiskuti ĝin objektive.

La tria ĝeneralkunveno de UABE, okazinta dum la ”sepa” en Antverpeno en la jaro 1928, akceptis tri rezoluciojn prezentotajn al la kompetentaj instancoj de la blindula movado. La unua rezolucio pritraktis peton al ĉiuj blindulejoj, ke Esperanto fariĝu instrua fako komence ne deviga, poste deviga. La dua rezolucio konsideris konsilinde, ke almenaŭ unu el la estraranoj de la grandaj naciaj blindulasocioj lernu la internacian lingvon por povi persone intertrakti kun la organizaĵoj de la blindulesperantista movado. Plie oni rekomendis al ĉiuj naciaj blindulorganizaĵoj, ke ili aranĝu esperantan kurson en la asocia gazeto. Fine la tria rezolucio sin direktis al la ”Asocio de blindaj studentoj” en Ĝenevo kun la peto krom la angla, franca kaj germana lingvoj ankaŭ uzi la internacian lingvon dum la projektita kongreso de ĉiuj fakuloj pri la blindulafero. UABE konsentis kunlabori kun la ”Asocio de blindaj studentoj”. Kompreneble ne estas eble publikigi la kompletajn tekstojn de la rezolucioj.

Ne estas facila tasko raporti pri la agado de UABE post la kongreso en Antverpeno, ĉar oni ne povas citi gravajn sukcesojn. Estis granda eraro, ke la anoj de UABE reelektis la saman estraron kiel antaŭ tri jaroj, ĉar kelkaj personoj sciis jam antaŭ, ke ili ne kapablas plenumi la oficajn devojn ĉefe pro manko de tempo. Jam dum la ”sepa” la unua sekretario Victor Hendriĉ deklaris, ke li ne povas dediĉi sin suffice al UABE. Dum tutaj monatoj li faris nenion pozitivan, ĝis li deklaris sian eksiĝon komence de la jaro 1929. Post lia eksiĝo nia pioniro Harald Thilander administris la sekretarian oficon ĝis la ”oka” en Budapest. Tuj oni povis konstati ekeston de nova vivo en la asocio. Li verkis ekzemple proponon de nova statuto por UABE. Laŭ tiu ĉi statuto ĉiu nacia blindula kaj porblindulaunuiĝo povas aliĝi al la federacio kiel asocia ano. Tamen, la statutpropono ne estis aprobita de la ĝeneralkunveno de UABE okazinta en Budapest. La ĉefa kaŭzo de la malaprobo estis tiu, ke UABE sin nomu ”Federacio internacia de blindulunuiĝoj” kun la nommallongigo ”FIBU”.

Oni opiniis, ke la nomŝanĝo signifus neniigon de UABE kaj ke granda parto de la propaganda laboro jam farita estus vanigita per tio. Ne estas facile detale raporti pri la kunveno pro la subita morto de la protokolinto de la kongreso en Budapest, prof. Stejskal, kies eĉ stenogramon kaj ĉiujn skribaĵojn nigrajn kaj brajlajn oni devis forbruli, ĉar li mortis kaŭze de infekta malsano. Bonvolu do kontentiĝi je kelkaj notoj senditaj de la dua protokolinto, samideano Maetzl.

Prezidanto Kreitz malfermis la kvaran ĝeneralkunvenon de UABE en Budapest la 7-an de aŭgusto matene je la naŭa horo raportante pri la pasintjara kunsido en Antverpeno. Post alparolo de Harald Thilander la prezidanto memorigis pri la 25-jara jubileo de la unua apero de ”Esperanta Ligilo” en la jaro 1904 dank’ al la klopodoj de la nobla kaj varmkora blindulamiko prof. Th. Cart, kiu ankaŭ redaktis ĝin ĝis la jaro 1912, kiam li metis la redaktadon en la manojn de nia pioniro Harald

Thilander. Ambaŭ meritas nian dankon!

Sekvis propono pri ŝanĝo de la statuto de UABE, sed oni konsilis ne ŝanĝi la nomonde UABE al FIBU. Fine oni decidis, ke la estraro mem elektu komitaton, kiu prilaboru la statuton. Estis ankoraŭ pritraktitaj kelkaj problemoj postulantaj solvon, sed ni forlasu la lastan kunvenon de UABE por observi, kio okazis post la kongreso en Budapest rilate la organizaĵon.

Laŭ decido de la ĝeneralkunveno, la estraro de UABE elektu komitaton kun la celo prilabori la statuton kaj studi nomŝanĝon de la organizaĵo. La komitato sub prezido de Harald Thilander konsistis el la germanaj samideanoj Julius Hasselbach kaj Karl Halfmann. Ĝi prezentis sian proponon en Esperanta Ligilo dum julio 1930. En decembro samjare aperis en EL ankoraŭ kelkaj ŝanĝoproponoj, kaj kun la januara numero de EL de 1931 voĉdoniloj por la ĝenerala voĉdonado estis alsenditaj al la legantoj de la gazeto. La kalkulado de la voĉdoniloj ĉe la limtempo (junio 1931) rezultigis, ke la nomŝanĝo de UABE al UABO, nommallongigo por ”Universala asocio de blindulorganizaĵoj”, kaj la revizita statuto estis akceptitaj per 122 voĉoj kontraŭ 9. Per tiu ĉi decido de la membraro la asocio eniris novan epokon de sia evoluado, epokon de praktika laboro.

Pro la menciita ŝanĝo de statuto la organizaĵo ne plu havas individuajn membrojn, sed estas federacio de naciaj blindulorganizaĵoj, kaj je la fino de la jaro 1931 la nombro de membro-organizaĵoj de UABO estis dekdu, inter ili nur unu

neesperantista, la ”Pola unuiĝo de militblinduloj”.

Kvankam la du lastaj jaroj en la vivo de UABE estis dediĉitaj al organizaj aferoj, tamen la organizaĵo dediĉis grandan parton de sia energio al la klopodado disvastigi nian internacian lingvon, kiu ja estas la ĉefa, nepre havenda ilo por nia tuta agado. En aprilo 1931 okazis en New York la ”mondkongreso pri blinduloj” (World Conference of the Blind), kiun partoprenis laborantoj por la blindulafero el 37 landoj. Laŭ la nombro de la reprezentitaj nacioj la kongreso estis certe la plej granda en sia speco ĝis nun kunvokita, kaj laŭ la sama vidpunkto ankaŭ la plej internacia. Tamen la kongresa lingvo estis nur la angla. Kelkaj blindaj esperantistoj partoprenis, kaj du referatoj pri Esperanto estis preparitaj, sed ili estis malakceptitaj pro tio, ke la kongresprogramo – jam kelkajn monatojn antaŭ la kongreso – estis tro plena. La kasisto de UABE, W.P.Merrick, havis interparoladon kun la sekretario de la programa komitato, W. C. G. Eagar, kiu kompleze promesis fari sian eblon por ke mallonga raporto pri Esperanto en servo de la blindulafero estu iel prezentata al la kongreso. La tuta skribaĵo, ampleksanta nur ok brajlajn paĝojn en formato de EL, estis disdonita inter la blindaj kongresanoj, dum la societo de vidantaj esperantistoj de New York disdonis inter la vidantaj kongresanoj fortan alvokon, en kiu oni petis, ke la internacia lingvo estu uzata en internaciaj kongresoj de blinduloj. Jen la teksto de la raporto verkita de W. P. Merrick aŭ pli bone la peto al la kongreso: ”Al la World Conference of the Blind, New York, en aprilo 1931.

La komitato, delegitoj kaj membroj de la asocio de blindaj esperantistoj serioze petas la kongreson konsideri la gravecon de Esperanto kiel helplingvo por blinduloj, kaj konsiderante multajn faktojn, el kiuj kelkaj estas tie ĉi notitaj, bonvolu rekomendi, ke Esperanto estu ĝenerale instruata en la lernejoj por la blinduloj tra la tuta mondo”.

W. P. Merrick skizis en admirindaj frazoj ”utilecon” de Esperanto al la blinduloj sub jenaj rubrikoj: ”Esperanto kiel helplingvo por la blinduloj”, ”Esperanto en lernejoj”, ”la Esperantogazeto kaj la publikigaĵoj”, ”Esperanto jam instruata en lernejoj por blinduloj), ”naciaj societoj de blindaj esperantistoj” kaj ”la socia valoro de Esperanto”.

Kelkaj el la ĉeestantaj blindaj esperantistoj pledis en paroladoj por Esperanto kaj la rezulto de la vastskala agado de UABE en la kongreso. Oni ne akceptis rezolucion; tamen multaj en New York aŭdis la unuan fojon pri Esperanto por la blinduloj.

Plie la sekretarioj de UABE sendis en aŭgusto de la sama jaro cirkuleron al la tutnaciaj blindulunuiĝoj en la tuta mondo. La cirkulero, kiu estis ankaŭ enpresita en traduko en kelkajn naciajn gazetojn, finiĝis per peto, ke la blindulunuiĝoj  intervenu ĉe la internacia konsilantaro por la blinduloj kaj la internacia oficejo por blindulafera kunlaborado, deciditaj de la blindulkongreso en New York, alprenu kaj uzu Esperanton kiel sian laŭstatute oficialan lingvon; ke la menciitaj institucioj prenu por unu el siaj taskoj la agadon por disvastigi scipovon de Esperanto inter la blinduloj; ke la blindulorganizaĵoj ĝenerale uzu Esperanton por ĉiuj interrilatoj kun samsortanoj en aliaj landoj kaj ke Esperanto estu oficiale instruata en la

blindullernejoj de la koncerna lando.

La cirkulero estis ĝenerale akceptita kun granda simpatio, pruvo, ke la antaŭjuĝo komencis cedi al scio, klereco kaj praktika adaptiĝemo. Kune kun la dek blindulesperantistaj societoj aliĝintaj al UABE dek naciaj blindulorganizaĵoj akceptis kaj

bonorde subskribis la deziresprimojn menciitajn en la cirkulero.

Dum la jaroj 1930-31 la internacia lingvo estis instruata [en tri finnlandaj], ok germanaj, kvar nederlandaj, kvar polaj, tri Ĉeĥoslovakaj, tri jugoslavaj, du italaj, unu franca, unu norvega, kelkaj rusaj kaj kelkaj japanaj blindullernejoj. Same okazis Esperanto-kursoj en Anglujo, Danujo kaj Svedujo, sed mankas nombroj.

Laŭ komisio de UABE estis eldonitaj en brajla preso ĝis la fino de 1931 jenaj verkoj: Brajla muziknotacio, tri kajeroj. Esperanta stenografio, tri kajeroj. Ĝenerala adresaro de blindaj esperantistoj, du kajeroj. Flagoj de la nacioj, du kajeroj. Naciaj literoj, kvin kajeroj. Tuŝbildoj, unu kajero.

Plie aperis 11 kajeroj de la ”Internacia brajla biblioteko” en la presejo de UABE.

Ĉi tiujn kajerojn kompilis rektoro Sam Jansson en Stockholm.

Funkciis tridek delegitoj de UABE en 25 nacioj.

La komitato de UABE elektita en la jaro 1931, kiu poste ankaŭ deĵoris kiel komitato de UABO, konsistis el jenaj samideanoj:

Joseph Kreitz, unua prezidanto, Germanujo

Albert Masselier, dua prezidanto, Francujo

Harald Thilander, unua sekretario, Svedujo

Raff Israëls, dua sekretario, Nederlando

W. P. Merrick, kasisto, Anglujo

Direktoro Velko Ramadanoviĉ, unua konsilanto, Jugoslavio

D-ro Bano Miklos, dua konsilanto, Hungarujo.

Ĝis la jaro 1931 aperis dekdu numeroj de la gazeto ”Ligilo por vidantoj” ĝenerale en mil ekzempleroj. [En la Aŭstria Nacia Biblioteko troviğas ĝis la nro 17–18 por 1935.

Sed onidire ĝi aperadis ankoraŭ en 1936, aŭ ĝis la n-ro 20.] [El la arkivaĵoj de ”Die Österreichische Nationalbibliothek” (la Aŭstria Nacia Biblioteko), en Vieno, s-ino KIKUSIMA Kazuko faris la enhavtabelon de la ”Ligilo por Vidantoj”. La mankantan parton, ”aparta aldonaĵo de n-ro 13”, ŝi trovis en la kolekto de s-ro MINE Yositaka.

La gazetoj estis bele ilustritaj per multaj fotoj. Ĝi ja celis gajni interkomprenemon pri la stato de blinduloj.

”LIGILO POR VIDANTOJ”

OFICIALA INFORMILO DE UNIVERSALA ASOCIO DE BLINDAJ ESPERANTISTOJ: UABE

LISTO de ENHAVO

NUMERO 1. JARO 1925. (p.1–16 /16pp)

(p.1) SALUTO – Poemo de Piroska Tábori

p.2–4 ŜULDON NI PAGAS!

p.4 LAŬ §10. DE UABE-STATUTOJ

p.4 ESTRARO DE UNIVERSALA ASOCIO DE BLINDAJ ESPERANTISTOJ: UABE

p.5–7 EPIZODOJ DUM LA ”KVARA”*

* Kvara blindulkongreso, Vieno, 1924.

p.8 LA NEMORTANTA FLAMO [poemo] de Eduord Jercke (Leganto de EL.)

p.8 LASTA ROZO [poemo] de Rosine Bauer

p.9 PRINTEMPO VENIS [poemo] de Varma Järvenpää

p.9 MI ESTAS JUNULO! [poemo] de Edvard Imsdahl.

p.10 MUZIKO EN LA SUNSHINE HOUSE. de H. C. Warrilow

p.-- POŜTA KARTO (por peti sendon de LIGILO POR VIDANTOJ)

p.-- ALIĜILO (dorsa flanko de la poŝtkarto)

P.11–12 KELKAJ NOTOJ PRI LA BLINDULEDUKADO EN JAPANUJO de Tokuĝiro Torii

p.13–15 BELA DANKO AL SANKTA JOHANO de Helene Giroud

p.16 NACIAJ ESPERANTO-KONSULOJ POR LA BLINDULOJ:

NUMERO 2–3. JARO 1925. (p.17–40 /24pp)

p.17 SAVU MIN, LABORO!... [poemo] de Ella Korb.

p.18 ŜANĜITAJ ADRESOJ DE NACIAJ ESPERANTO-KONSULOJ POR LA BLINDULOJ

p.19–20 KORAN SALUTON AL ĈIUJ NIAJ VIDANTAJ AMIKOJ

p.20 ??? de Pietsch Melania.

p.21–22 INSTRUADO PRI MASTRUMAJ LABOROJ, GRAVA KONSISTAĴO DE L’EDUKADO DE BLINDAJ KNABINOJ de Dro. G. EK

p.23–24 BLINDAJ DOMESTRINOJ HAVU LA PAROLON de Eugenia Strömberg.

p.25–27 PRAKTIKA EDUKADO DE LA BLINDULINOJ de M. Schaffer (El ”Die Frauenwelt”, tradukis A. B.)

p.28–34 INFERO KAJ PARADIZO Skizo de John Bergh

p.34 EDZINIĜO DE JAPANAJ BLINDULINOJ de T. I.

p.35 LA BLINDA PATRINO de Mizzi Herejk (Wien.)

p.35–36 LA BLINDA BRODISTO

p.36 TEKSITAJ KANTOJ

p.37–38 RAPORTO PRI LA KVARA INTERNACIA KONGRESO DE BLINDULOJ-ESPERANTISTOJ

p.39 LA DISPUTO [poemo] de Ignaz Krieger.

p.39 Dolĉa Puno [poemo] de Eduard Jercke.

p.39 Al vi, ho Suno! [poemo] de Varma Järvenpää

p.40 [reklamoj de: UEA; Heroldo de Esperanto; Literatura Mondo; UABE]

NUMERO 4–5. JARO 1926. (p.41–52 /12pp+2pp da fotoj)

(p.41–, –46–, –52) KARAJ ESTIMATAJ LEGANTOJ! de H. Thilander.

p.42-43 Blindula laborado en la ”Kleinbauwerk” de la Siemens – Schuckertwerke.

de direktoro Paul Perls. (El la germana lingvo tradukis D-ro Karl Menke, Braunschweig.)

P.-- [2pp da fotoj] BLINDULA LABORO EN LA GRANDINDUSTRIO

p.43-44 Aldoneto al historio de blindulmovado en Rusujo. de (Mi).

p.44-45 ”Urbeto de Blinduloj” en Leningrad. de V. ANFINOGENOV. (El la rusa brajlgazeto ”Vivo de la blinduloj” tradukis N. Feodorov.)

p.45 La Ĥoristo. [poemo] de F.E. Weatherly, Edith Morison.

p.45 Testamenta donaco por EL de Ida Öhman.

p.45–46 Laŭlegenda deveno de fama reĝa diamanto de Hélene Giroud.

p.46 La blindujoj en Serbujo.

p.47 Sanjeto. [poemo] (Trad. W. G. Hanbury)

p.47–48 Duonblinduloj kiel terlaboristoj. de Eld.

p.48–49 Raporto pri la Ĝardenkultura Lernejo por Blinduloj en Temesvar. De Ferdinando Keller.

p.50–52 La Danĝero – Novelo de Oskar Baum. (El la germana lingvo esperantigita de Franz Döring.)

NUMERO 6. JARO 1926. (p.53–63 /11pp+8pp da punktaj desegnaĵoj=19pp)

(p.53) Redakciaj Notoj.

(p.53) Internacia Radio-Revuo.

(p.53)-54 Por ”Esperanta Ligilo.” de W. Percy Merrick.

p.54 Blindula Biblioteko. de W. Percy Merrick.

p.54-55 Edinburgh kaj nia Kvina.

p.55-56 ”NIA KVINA” EN EDINBURGO. – Raporto De La Prezidanto.

p.56-, -61-63 Desegnado por Blinduloj. de Wilhelm Reiner, H. Thilander.

p.-- (8pp post p.56) [punktaj desegnaĵoj]

p.57 [foto] Paul H. Perls

p.57 Blindaj Laboristoj en Servo de la Ford Motor Company, Detroit,

Michigan, U.S.A.

p.58 Blindaj Laboristoj en la Fabrikejoj de la Ford Motor Company [fotoj]

p.59 Ĉu Blindeco estas Korpa Malhelpo? (El la German lingvo tradukis D-ro Karl Menke)

p.60 Laboristoj en Siemens-Schuckertwerke. [fotoj]

p.63 Ĉe la Jarfino. [poemo] de Eduard Jercke

p.63 El ”Hizakurige” de Ipensa Ikku (1) Tradukis T. Iŭahaŝi

p.63 Dankesprimo.

NUMERO 7. JARO 1927. (p.65–76 /12pp+2pp da punktaj desegnaĵoj=14pp)

p.65 GRAVA AVIZO (de W. Percy Merrick)

p.65 Morto de Karin Thilander de Harald Thilander.

p.66 Jubileo de Harald Thilander. – Kvindeka Naskiĝtago, la 25-an de Oktobro, 1927.

p.66 Jubilea Tago de Harald Thilander. – 27-an de Oktobro, 1927. [poemo] de Varma Järvenpää.

p.67 Blindulo portas ”La Naturan Floron.”

p.67 Renkontiĝo. [poemo] de Ĝuvi Lovoatan (Represita kun afabla permeso de ”Kataluna Esperantisto”)

p.67 La Funebro [poemo] de Varma Järvenpää

p.67 Karin Thilander. [poemo] de Anna Friman.

p.68 ”NIA SESA.”

p.68 Du Herooj Red. de ”L.V.”

p.68 Blinda Sonorilara Ludanto.

p.68 Ŝanĝo de Adreso.

p.69 TAKEO IŬAHAŜI

p.69 La Domo de ”Esperanta Ligilo”

p.70–72 Aŭtobiografia Letero de Harald Thilander. Majorsgatan 12, Stockholm, la 3/9/1920.

Unua volumo – Dua parto 53

p. -- (2pp da puntaj desegnaĵoj post p.70)

p.72–74 Pri la Vivo de Karin Thilander. – El letero de Harald Thilander al Agnes Melchior, Aŭgusto la 28-an, 1927.

p.74 Internacia Brajla Biblioteko.

p.75–76 Kiel Estiĝas Numero de ”Esperanta Ligilo.” de Harald Thilander.

NUMERO 8. JARO 1928. (p.77–84 /8pp)

p.77 GEEDZIĜO [de Harald kaj Varma Thilander] de W.Percy Merrick

p.78 Al Varma kaj Harald Thilander je la geedziĝa festo la 19-an de Novembro, 1938. Saluto El Finnlando. [poemo] de Anna Friman.

p.78 Karaj Gemaikoj! de Harald Thilander

p.78 Ree Senlime Koran Dankon. de Harald Thilander

p.79 La Dekkvaraj Floraj Ludoj. (Eldonita en ”Esperanta Ligilo” oktobro).

p.79–80 Mi Serĉis Vin, Ho Mia Fratanimo. (Homa Sorto) [poemo] de Varma Järvenpää *Premiita per ”LA NATURA FLORO,” la plej alta literature premio en la Esperantista mondo.

p.80-81 Renkontiĝo de Cindrulino. [poemo] de Antonia Rev. *Premiita de la XIVa Floraj Ludoj,

p.81 Impresoj Pri ”La Sepa.” J. Kreitz.

p.81–82 Resuma Raporto pri la Rezultatoj de la Sepa Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj en Antverpeno. (3–11 de Aŭgusto 1928) de Joseph Kreitz.

p.82–83 Instruado kaj ekzercigo al blindaj infanoj, kiel imagi la ĉirkaŭan mondon. de Agnes Melchior.

p.83-84 LEGOMAŜINOJ POR BLINDULOJ. H. Th.

p.84 Iom Pri La Produktiva Laboro De La Tutruslanda Blindulligo (Eltiraĵo el artikolo en ”Beiträge zum Blindenbildungsersen” de M. Rosenzweig).

NUMERO 9. JARO 1929. (p.85–92/8pp)

p.85 LA KONGRESO EN CANTERBURY. de La Kasisto.

p.85 Esperanto Kiel Kongreslingvo

p.85 GEFIANĈIĜO. [de Anna Klinkhammer kaj Joseph Kreitz]

p.85 ”NIA OKA”

p.86 HENRIETTE ZAPATER. [nekrologo] de J. Kreitz

p.86–87 SFINKSO [poemo] de Ĉuvi Lovostan.

p.87–88 Kampado-semajno por Blinfuloj. R. Israëls.

p.88 La Blindulafero en Hispanujo.

p.88–89 NEK EN LA SONĜO. [poemo] de Ĉuvi Lovostan.

p.89–90 Kiel Blindulo Fabrikas Magnezian Citraton.

p.90–91 LA BLINDULOJ EN BULGARUJO.

p.91 VARMAJ MANOJ. [poemo] de Kolos Imban.

p.91 NOTOJ EL USONO.

p.91 MEMORO [poemo] de Leslie, trad. M. C. Butler, El ”Kantaro Esperanta, 310.

p.92 SCIIGOJ PETATAJ. de W. P. Merrick.

p.92 Esperanta Biblioteko por Blinduloj. de W. P. Merrick.

p.92 BLINDA ŜIPANARO. (Trad. I. Krieger.)

NUMERO 10. JARO 1930. (p.93–100/8pp)

p.93 Blindaj Esperantistoj kaj la Kongreso en Oxford

p.93 Thomas William Holmes. – Artisto por Blinduloj. de W. P. Merrick.

p.94 La 21-a Brita Kongreso en Nottingham.

p.94 S-ro J. T. FORBES. [nekrologo] de W. P. Merrick.

p.94–95 LA EKVATORA BAPTO. – Vojaĝa Memoraĵo de Julius Hasselbach.

p.95–96 Kondukistaj Hundoj en Germanujo de Edgar Keil

p.96 La Ilustraĵa Redaktoro de ”Esperanta Ligilo.” H. Thilander.

p.96 ASEKURO KONTRAŬ BLINDECO.

p.97 LA SKRIBMAŜINOJ DE OSCAR PICHT.

p.98 FRAŬLINO INKERI. de Eino Leino. (1) [poemo] Tradukis Varma Thilander.

p.99 LETERO EL JUGOSLAVIO. de Svetislav S. Petroviĉ.

p.99–100 La Oka Kongreso de Blindaj Esperantistoj En Budapest.

p.100 Alfred John Adams. [nekrologo]

p.100 Profesoro Stanislav Stejskal. [nekrologo]

NUMERO 11 JARO 1931 (p.101–108/8pp)

p.101 DANKESPRIMO. La Kasisto.

p.101–102 BONEGA MALLONGA VOJO de H. Thilander.

p.102–103 EDGARD GUILBEAU [nekrologo] de Albert Masselier.

p.103 Vivo kaj Laboro de S-ro Phillip Layton

p.103 PRINTEMPO VENAS. [poemo] de Varma Thilander.

p.104 La Deka Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj en Krakovo (Polujo) Aŭgusto, 1931. de J. Kreitz.

p.104 La Naŭa Kongreso de Blindaj Esperantistoj en Oxford

p.104–105 IMPRESOJ & REMEMOROJ DE LA NAŬA de R. Krchňák, Ĉeĥoslovakujo., K. Filss, Germanujo.

p.105–106 INTERESA KLUBO. de Legantino.

p.106–107 Blinda Surdulino Bone Parolas Esperanton. de Tiberio Morariu.

p.107 ADIAŬ GEAMIKOJ!

p.107–108 Utiligo de Blindula Laborforto en la Sovjetunia Insdustrio. de Konstantin Sobolev.

p.108 DIVERSAJ NOTOJ

p.108 NASKIĜO

p.108 [anonco] Universala Esperanto-Asocio, Genevo, Svislando

NUMERO 12 JARO 1932 (p.109–116/8pp)

p.109 NIA DEKUNUA EN PARIZO. de W. P. M.

p.109 KORAN DANKON! de W. P. MERRICK, Kasisto.

p.109 AŬTUNA KANTETO [poemo] de Varma Thilander

p.110–111 SEP BLINDAJ PARLAMENTANOJ

p.111–112 EN KREPUSKO. [poemo] de Markus Rautio. (El la finna lingvo trad. Varma Thilander)

p.112–113 Instruo de Esperanto en la Blindullernejoj

p.113 VIVKURAĜO

p.113–114 NIA DEKA KONGRESO en KRAKOVO de W. P. M.

p.114 Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj

p.114 The International Auxiliary Language Association

p.114 DOKTORO HELEN KELLER de W. P. M.

p.114–115 HEILIGENBRUNN – Danziga Legendo

p.115–116 PORTUGALA LERNEJO de M. G. T. (Tradukita el ”The New Beacon,” Okt., 1931)

p.116 FRAŬLOJ. de Albert Masselier.

NUMERO 13 JARO 1933 (p.117–124/8pp)

p.117 ESPERANTA LIGILO. de W. P. M.

p.117 LA KONGRESO EN KOLONJO. de W. P. M.

p.117–118 NIA DEKUNUA EN PARIZO. de W. P. M.

p.118 MAJO [poemo] de Elsa Nordkvist.

p.118–119 Kion Helen Keller ”vidis” de la supro de la Empire State Building. (Trad. el sveda gazeto ”Eskilstunakurire.”)

p.119 ”HELEN KELLER IN SCOTLAND.”

p.120–121 Blindaj Terkulturistoj en Jugoslavio de Veljko Lj. Ramadanoviĉ (Tradukita laŭ ”Outlook for the Blind.”)

p.121–122 F. ŜOEV. – POETO DE LA BLINDULOJ

p.122–123 TRI POEMOJ – El ”La Mondo Sonoras.” de F. Ŝoev (Tradukis senrime V. E., rimigis V. T.)

p.123 UNIVERSALA ASOCIO DE BLINDUL-ORGANIZAĴOJ.

p.123 NOVAJ GRUPOJ DE BLINDAJ ESPERANTISTOJ.

p.124 ĈUKĈA ELEGIO de V. Eroŝenko.

p.124 ESPERANTA DISERVO.

p.124 BLINDAJ SAPFARISTOJ. (Laŭ ”Petit Progrès” Svisa brajlpresita gazeto)

p.124 HOMAMA MEMORAĴO.

p.124 BLINDA SCIENCISTINO

aparta aldonaĵo: 13,6 × 21,0 cm × 4 paĝoj

(p.1) ”Memoraĵo pri la Dek-unua Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj (PARIZO, 30 JULIO – 6 AŬGUSTO 1932)” [kun tutpaĝa foto]

(p.2) [kun foto de Théophile Cart]

(p.3) [fotoj pri la scenoj de la kongreso]

(p.4) [franclingva poemo]

NUMERO 14 JARO 1934 (p.125–132/8pp)

p.125 ESPERANTA LIGILO de La Kasisto.

p.125 BL INDULOJ KAJ LA KONGRESO EN STOCKHOLM

p.125–126 NIA DEKDUA KONGRESO EN KOLONJO

p.126 PIERRE VILLEY de Harald Thilander

p.126 KATOLIKA ASOCIO DE BLINDAJ ESPERANTISTOJ de J. MEYER

p.127–129–, –132 LA DESTINITA VIVI de V. Eroŝenko

p.130–132 DEKKVINA DATREVENO EN JUGOSLAVUJO – de Stojan Alĉevic, blinda muzikinstruisto

p.132 NI MARŜAS ANTAŬEN

NUMERO 15–16 JARO 1935 (p.1[=133]–16[=148]/16pp)

p.1[=133] Grava propagando de Louis Bastien.

p.2[=134] Noto de la redakcio.

p.2[=134]–3[=135]–, –4[=136] Zamenhof kaj la blindaj esperantistoj. de Lidja Zamenhof.

p.4[=136]–5[=137] Internacia Kongreso de Blinduloj – en Stockholm la 4-11 de Aŭgusto 1934.

p.5[=137]–7[=139] Blinda poeto-fenomeno I. I. Kozlov. de Leo Belmont.

p.7[=139] Grava leĝo pri masaĝo. de Jan Silhan.

p.8[=140] Grava sukceso por la ĉeĥoslovakiaj blinduloj. de Minny Miksch.

p.8[=140]–9[=141] Ŝtatpensioj por blinduloj.

p.9(=141)–10(=142) Reĝo Aleksandro I – la pacfaranto kaj la blindulamiko.

p.10(=142)–12(=144) ”Esperanta Ligilo” tra tri jardekoj.

p.13(=145) Komunikoj de UABO – Novaj kuniĝoj

p.14(–146) Sinjorino Suchardová-Wildmannová. [nekrologo] de Harald Thilander.

p.14(–146) William Phillimore. [nekrologo] de W. P. Merrick

p.14(–146) Dankvorto de la kasisto. W. Percy Merrck

p.15(–147) Atendinda ekspozicio. Harald Thinlander.

p.15(–147) LIGILO POR VIDANTOJ

p.16(–148) Nova publikigaĵo. de Jan Silhan.

p.16(–148) La brajla skribsistemo.

NUMERO 17–18 JARO 1935 (p.1[=149]– 16[=164]/16pp)

p.1[=149]-2[=150] Epokfaranta invento por blinduloj. – La voĉo ĉiam preta por lautlegado.

p. 2[=150]-4[=152]-, -5[=153] Kanto de blinda poetino s-ino Varma Thilander ”Ĉe la lulilo” de Leo Belmont. (El la pola lingvo

esperantigis Jan Silhan.)

p.5[=153]–6[=154] Blindaj geskoltoj. de W. P. Merrick.

p.6[=154] Kun plej koraj deziroj pri Ĝoja Kristfesto kaj Feliĉa jaro 1936

p.6[=154]–7[=155] Brajla mondekspozicio en Praha. de Kapitano Jan Silhan.

p.7[=155]–9[=157] PIERRE VILLEY. Biografiaj informoj. de D-ro Nils Juringius.

p.9[=157] Blindaj agordistoj en Massachusetts plene laborprovizitaj. de Maurice Cintrat.

p.9[=157] Reelekto de blinda deputito por la pola parlamento.

p.10[=158] Tro malgranda vi. – Laŭ fama kanto ”Le petit Grégoire” de Bretona bardo Théodore Botrel esperantigis A. Masselier dediĉe al F-ino Lidja Zamenhof [poemo]

p.11[=159] Pri la finna blindeckompenso. de Einar Juvonen.

p.12[=160]– 13[=161] Vizito ĉe surdblinda samideanino. de Lidja Zamenhof. (Parolado de F-ino Lidja Zamenhof antaŭ la mikrofono de Lyon-la-Doua la 15-an de junio, 1935.)

p.13[=161] Komunikoj de Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj.

p.14[=162] Organizaĵoj unuiĝintaj en U. A. B. O.

p.15[=163] Apogantaj amikoj.

p.15[=163] LIGILO POR VIDANTOJ.

p.16[=164] Blindaj stenotipistoj. (el Völkischer Beobachter, num. 219, la 7-an de aŭg. 1935. Trad. Konrektor Eugen Reiche.)

p.16[=164] La brajla skribsistemo.]

 

12 La ”Universala asocio de blindulorganizaĵoj” (UABO)

En la dekunua ĉapitro ni jam raportis pri la agado de UABO (antaŭe ”Universala asocio de blindaj esperantistoj” (UABE) en la jaro 1931, la unua jaro de ĝia ekzisto. Nun estas nia tasko raporti laŭeble detale pri la disvolviĝo, agado kaj la progresoj de la nova asocio.

En la monato julio de la jaro 1933 aperis en la brajla eldonejo de UABO sur 77 paĝoj laŭ formato de EL detala raporto pri la agado de la asocio dum la jaro 1932, kiun kompilis ĝiaj du sekretarioj H. Thilander kaj R. Israëls.

La jaro 1932 estis karakteriza pro tio, ke la interesiĝo por Esperanto inter la blinduloj esprimiĝis per klopodado estigi la necesan materialon por lerni la internacian lingvon.

Aperis en Francujo kaj esperanta-franca kaj franca-esperanta vortaroj. Tie la tutmonde konataj ”Association Valentin Haüy” kaj ”American Braille Press” donis fortan helpon eldoninte po unu el la menciitaj vortaroj.

La italaj samsortanoj ricevis esperantan-italan vortaron, ege bonan kaj suffice ampleksan verkon kompilitan de la itala konsulo, d-ro A. R. Tancredi, kaj presitan en la nacia brajla presejo en Firenze. En la sama jaro la italaj  samsortanojsamideanoj kuniĝis en ”Itala asocio de blindaj esperantistoj” (IABE), kiu ankaŭ aliĝis al UABO.

En Germanujo la studo-instituto porblindula en Marburg eldonis en brajla preso la trivoluman vortaron esperantan-germanan de Bennemann. La Esperantoblindulligo de Germanujo komencis grandskalan propagandon, eksendinte 3 500 ekzemplerojn de propaganda kajero aldonita al dekkvin germanlingvaj brajlaj gazetoj tiel bonsukcese, ke tuj poste povis aperi la bonega lernolibro de Eugen Reiche.

En tri nederlandaj blindullernejoj Esperanto estis instruata devige kaj en unu libervole.

En Jugoslavio Esperanto estis instruata en ĉiuj blindullernejoj kaj la bezonatajn lernolibrojn prizorgis la brajla presejo de la instituto en Zemun. ”Nova lumo”, la societo de la blindaj esperantistoj en Jugoslavio, kiu fondiĝis en 1932, kuniĝis kun

UABO.

Ankaŭ la polaj samideanoj ricevis sian brajlan lernolibron por Esperanto presitan de la pola sekcio de ”American Braille Press”.

La norvega tutlanda blindulinstituto en Trondheim instruis pri Esperanto devige kaj en Oslo nia lingvo estis instruata memvole sub gvido de la direktoro Rösseg.

Je la fino de la jaro 1932 estis deksep blindulorganizaĵoj kuniĝintaj kun UABO; inter ili estis dekdu esperantistaj kaj kvin naciaj blindulorganizaĵoj. La naciaj tutlandaj organizaĵoj estis jenaj: federacio de hispanaj blinduloj, irlanda asocio por la blinduloj, federacio de finnlandaj blinduloj, federacio de hungaraj blinduloj, asocio de polaj militblindigitoj.

Dum la jaro 1932 EL aperis en 875 ekzempleroj, sed oni sukcesis limigi la nombron da ekzempleroj al la citita cifero dank’ al tio, ke en kelkaj landoj estis legorondo kun komuna ekzemplero; al Hungarujo kun siaj sepdeko da blindaj esperantistoj iris  nur kvin ekzempleroj kaj simila estis la fakto pri Bulgarujo. Multaj helpemaj samideanoj sendis siajn legitajn numerojn al samsortanoj, kiuj ne povas aboni la gazeton tiel, ke la legantaro multe superas unu milon.

La ”dekdua” okazinta en Parizo ne okupis sin pri aferoj de UABO.

La jarraporto publikigis liston pri titoloj de 38 lernolibroj, vortaroj kaj aliaj libroj eldonitaj en 12 landoj, ne kalkulante 9 librojn eldonitajn de UABO.

Albert Masselier, la dua prezidanto de UABO, eksiĝis el la komitato laŭdire pro malsanemo kaj grava bezono de trankvilo kaj ripozo; tamen, por diri la veron, la kaŭzo estis tute alia, ĉar li apartenis al tiuj malmultaj el ni, kiuj forte kontraŭbatalis la transformigon de UABE al UABO. La komitato per ĉiuj voĉoj elektis por anstataŭanto de la dua prezidanto kapitanon Jan Silhan, unu el la estraranoj de la asocio de polaj militblindigitoj.

La aldono al la jarraporto enhavis sur 20 paĝoj historiajn resumetojn pri la naciaj organizaĵoj kuniĝintaj kun UABO.

La periodo de funkcio de la komitato de UABO finiĝis kun la jaro 1933. La rezulto de la balotado estis, ke oni reelektis la malnovan estraron escepte la duan sekretarion, R. Israëls, kiu pro privataj cirkonstancoj ne povis akcepti kandidatecon kaj kiun anstataŭis en la nova komitato d-ro A. R. Tancredi por la ofico de la dua sekretario.

En julio de la jaro 1934 aperis en la eldonejo de UABO jarlibro de ”Universala asocio de blindulorganizaĵoj” (UABO) por la jaro 1933 sur 93 paĝoj, kiun kompilis la du sekretarioj H. Thilander kaj d-ro A. R. Tancredi.

Dum la jaro priraportata la politikaj cirkonstancoj en kelkaj landoj ne estis favoraj por la evoluado de internaciaj entreprenoj, do ankaŭ ne por la Esperantomovado.

Daŭris Esperanto-kursoj en la anglaj brajlaj gazetoj ”The tribune” kaj ”The school magazine” kun multaj miloj da legantoj kaj en jugoslava, ĉeĥa, pola kaj kelkaj skandinaviaj gazetoj.

El la sekretariejo estis elsendataj en la jaro 1933 preskaŭ 500 leteroj kun informoj diversspecaj pri aferoj koncernantaj blindulaferojn en ĉiuj partoj de la mondo aŭ petojn pri tiaj informoj. La sekretarioj klopodis kolekti pli kaj pli da sciindaĵoj pri la blinduloj en la tuta mondo por povi distribui inter tiuj, kiuj bezonas informojn por sia laboro porblindula. Ankaŭ leĝaj tekstoj koncernantaj la nevidantojn, dokumentoj pri rabatoj kaj senpageco en poŝto, aŭ sur fervojoj, tramoj ktp., atestoj

pri kompetente plenumata laboro de samsortanoj ktp. kolektiĝis iom post iom en la sekretariejoj de UABO.

La jaro 1933 estis tre grava jaro por UABO, ĉar unue la nova organizaĵo aranĝis sian unuan ĝeneralkunvenon en la kadro de la ”dekdua” okazinta en Kolonjo komence de aŭgusto; due pro tio, ke tiu ĝeneralkunveno decidis pri la ekzisto kaj neekzisto de la organizaĵo pro la komuna propono de d-ro Tancredi kaj Albert Masselier pri la restarigo de la iama UABE, la ”Universala asocio de blindaj esperantistoj”. Por iom pli detale skizi la tiaman situacion, ni sekvigos kelkajn gravajn frazojn el la nomita propono pri restarigo de UABE: ”Pli kaj pli ni konvinkiĝas, ke la blindaj esperantistoj malprave forigis UABE-on, kies restarigo ŝajnas al ni urĝa neceso. Ni unue rimarku, ke apenaŭ kvinono el la tutmonda blindulesperantistaro decidis la faktan disiĝon de UABE kaj devigan enmembrigon de ties naciaj esperantistaroj interne de UABO, t.e. interne de universala asocio, kies komitato estu kvazaŭ la registaro de la tutmonda blindularo. Kredinde la plimulto de la blindaj esperantistoj malŝatas la de UABO proklamitan celon. Ĉu UABO obstine pretendados, ke nur ĝi rajtas kaj kapablas oficiale kaj dece reprezenti la tutmondan blindularon?”

Sur okpaĝa propono ambaŭ proponintoj multvorte provas klarigi la neceson restarigi la iaman UABE-on. En sia parolado prezidanto Kreitz forte kontraŭstaris la proponon dirante interalie: ”Ĉu vi povas imagi, ke jam post du jaroj ni elterigos tiun organizaĵon, kiun ni kvazaŭ enterigis en Budapest, nian UABE-on? Oni pripensu: se oni restarigus nian UABE-on, povus facile okazi, ke multaj el niaj plej fervoraj adeptoj ne plu batalus por nia ideo. Ni scias, ke la plej multaj anoj apogas kaj apogos nian nunan UABOon.

Ni ne volas esti konkurenco al iu ajn simila internacia organizaĵo, ni ja nur celas, ke ĉiuj naciaj blindul-organizaĵoj uzu nian lingvo en internaciaj rilatoj por sia propra profito. Samtempe mi insiste avertas, ke neniu el niaj vicoj provu detrui multjaran laboron de kelkaj fervoruloj, kiuj oferis tempon, energion kaj monon por nia afero. Tiuj semontoj aŭ eĉ semintoj de malakordo sciu, ke perforte ni defendos nian organizaĵon UABO, ili sciu, ke ni ne donos nian manon por detrui tiun belegan konstruaĵon. Ni iros nian vojon!” Kvankam la prezidanto proponis al tiuj el ni, kiuj deziras unuiĝi en pure esperantistan organizaĵon internacian, ke ili povos fondi tian, al kiu apartenos nur individuaj membroj; post lia parolado oni preskaŭ unuanime malakceptis la proponon Masselier-Tancredi.

Jenaj proponoj estis pritraktitaj dum la ĝeneralkunveno: Propono de kapitano Jan Silhan, (Polujo): UABO eldonu gravajn verkojn pritraktantajn la ĝeneralan blindulaferon, ĝiajn ĉefajn kaj aktualajn problemojn kaj specialfakajn problemojn; UABO eldonu en brajla preso ”kalendaron de la blindaj esperantistoj” kun ĉiuj sciigoj, konsiloj, adresoj kaj informoj.

UABO aranĝu radio-disaŭdigojn en diversaj landoj pere de la membro-organizaĵoj.

Nia itala samideano, G. Valiani proponis starigon de internacia biblioteko por blindaj studantoj, en kiu havu lokon ĉiuj aperintaj kaj aperontaj lernolibroj (gramatikoj kaj vortaroj) de Esperanto en ĉiuj landoj, kiu helpus al ĉiuj lingvo-studantoj.

La ”Nederlanda societo de blindaj esperantistoj” (NOSOBE) proponis la eldonon de internacia literatur-scienca revuo en brajlo sub redaktado de d-ro Bano Miklos.

Albert Masselier prezentis tutan proponaron sendotan per iniciato de UABO al ĉiuj registaroj kaj al ”Ligo de nacioj” pri interŝtata konsento koncerne senpagecon de pasporto por blindulo kaj ties akompananto, de doganoj porblindulaj ilaroj, de vojaĝbileto por akompananto de blindulo ktp. Internacia kaj interŝtata konsento, por ke sendo de brajlaĵoj kaj blindulhelpiloj de lando al lando estu ne pli multekosta ol la sendo en la sama lando. Internacia interkonsento pri  trafiksignoj, identeckartoj ktp. por blinduloj, internacia semajno porblindula kaj fondo de internacia institucio kontraŭ blindeco ktp.

Tre detala propono kelkpaĝa de Einar Juvonen [1898–1979] en Finnlando sin okupis pri la problemo, kiel havigi labormaterialon malmultekoste por niaj manlaboristoj.

Same tre detala referato de Alf Arnesen el Norvegujo pritraktis la demandon, ĉu UABO povas entrepreni ion por provizi la blindulojn en ĉiuj landoj per pli malmultekostaj skribmaŝinoj kaj aliaj aparatoj.

Poste la komitato de UABO interkorespondadis kun la ĉefoficejo de la Remingtonkompanio en Usono kaj ricevis kompare kontentigan respondon pri malmultekostaj skribmaŝinoj.

Ankoraŭ aliaj malpli gravaj kaj nerealigeblaj proponoj, kiuj ne meritas mencion, okupis la tagordon de la ĝeneralkunveno.

Kelkaj el la kuniĝintaj en UABO organizaĵoj ankoraŭ ne posedis bonan presilaron kaj tial la presejo de UABO presis hispanan kaj bulgaran gazetojn, kiuj aperis ĉiun duan monaton kun po 24 paĝoj.

Dank’ al la klopodoj de la organizaĵoj, kuniĝintaj kun UABO, okazis disaŭdigoj en Esperanto pri blindulaferoj per la radio-stacioj en Varsovio, Vieno kaj Stockholm; sed ankaŭ kelkaj el la ”Esperanto-kronikoj” de la radio-stacio Lyon-la-Dua estis

dediĉitaj al blindulaj aferoj.

Nova statuto de UABO aperis brajle kaj nigre en la jaro priraportata.

Venis la ”dektria” en Stockholm kaj kun ĝi la dua ĝeneralkunveno de UABO, en la tagoj de la 7-a kaj 8-a de aŭgusto en la jaro 1934.

En sia malferma alparolo prezidanto J. Kreitz aludis la fakton, ke UABO laboris sukcese dum la pasinta kriza jaro, kion montris plej klare la jarraporto.

Sendube la ĉefa temo de la ĝeneralkunveno estis la problemo pri la blindeca kompenso (la principo pri kompenso pro malpliiĝinta laborkapableco kaŭze de blindeco). Post raportoj de Neary (Irlando), Anwell (Anglujo) kaj Melchior (Danujo) pri la koncernaj atingaĵoj en la nomitaj landoj, la ĝeneralkunveno komisiis al Neary, Silhan, Ljunggren kaj Melchior la verkadon de rezolucio, el kiu ni jen citas la ĉefajn frazojn: ”La dua ĝeneralkunveno de UABO, okazinta en Stockholm en aŭgusto de 1934, kiun partoprenis delegitoj el 11 landoj, unuanime esprimas sian admiron por la nobla sveda popolo, por ĝia registaro kaj ĝia parlamento, kiu trafe ekkonis la urĝan bezonon laŭleĝe plifaciligi la malbonan staton de la blinduloj kaŭzitan pro malpliiĝinta laborkapableco de la nevidantoj. La ĝeneralkunveno de UABO tial instigas ĉiujn blindulorganizaĵojn en la tuta mondo energie Batali por efektivigo de sama principo (la principo pri kompenso pro malpliiĝinta laborkapableco pro blindeco) en tiuj landoj, kie ĝis nun mankas la socia koncepto de tiu ĉi nepra faktoro de moderna sistemo de blindulprizorgado.”

Laŭ la raporto de la komisiono por esplori eblecon havigi malmultekostajn skribmaŝinojn al blinduloj, Remington-maŝinoj ŝajnas esti konsiderindaj. Charles Hedqvist [1910–1975] sciigas, ke ĉiu blindulo en Svedujo senpage ricevas skribmaŝinon, kiam li aŭ ŝi forlasas la lernejon.

La raporto de la konstanta komisiono por serĉi novajn vojojn por la blindula vivnutra laboro priskribis kelkajn novajn laborkampojn en diversaj landoj.

Georg Kuntze el Germanujo transprenis kolekti adresojn de blindaj artistoj kaj fondi artistan societon.

Longdaŭraj diskutadoj pri kunlaboro de brajlaj presejoj kaj pri aranĝo de radio-disaŭdigoj pri blindulaj aferoj en Esperanto rezultigis proponon de Paul Rémy el Francujo pri ricevo de permeso senpage aŭskulti radio-disaŭdigojn, proponon de d-ro Bano Miklos pri eldono de la ”Fundamento” de Zamenhof kaj aliajn malpli gravajn proponojn. Pli detale oni pridiskutis proponon de Albert Masselier, ke UABO kunlaboru kun ”Fédération internationale des aveugles” kun la rezulto, ke la kunveno akceptis tiucelan rezolucion.

Post la propono de Kreitz laŭeble eldoni literaturan gazeton en brajla preso kaj propono de kapitano Jan Silhan pri leĝa registrado de UABO en Stockholm, finiĝis la dua ĝeneralkunveno de UABO.

Post la kongreso en Stockholm pro la politikaj cirkonstancoj kaj malpermeso de Esperanto fare de la germanaj nacisocialistoj komenciĝis por nia organizaĵo kaj ĝenerale por nia internacia movado ege malfavora tempo; tamen kuniĝis kun UABO ankoraŭ multaj naciaj blindulorganizaĵoj tutlandaj kaj distriktaj en Danujo, Svedujo, Norvegujo kaj Finnlando. Oni povis realigi kelkajn proponojn akceptitajn de la dua ĝeneralkunveno en Stockholm. Plenumante la proponon detale prezentitan de la prezidanto de UABO dum la nomita ĝeneralkunveno la komitato de la federacio decidis eldoni novan gazeton sub la titolo ”Nia mondo; kultura aldono al Esperanta Ligilo”, kiu aperis ekde la monato majo en la jaro 1936 ĉiun duan monaton kun 70-80 grandformataj paĝoj po numero. La enhavo konsistis el artikoloj pri sciencaj, teknikaj, ekonomiaj kaj socialaj temoj populare prezentitaj.

Krome ĝi enhavis recenzojn pri plej gravaj eldonaĵoj en nia lingvo. La redaktoro de la nova gazeto, kies abonprezo estis nur tri svedaj kronoj, estis la vidanta kaj varmkora blindulamiko Maurice Blake en Londono. La presadon prizorgis senpage nia pioniro Harald Thilander kaj la abonprezo kovris nur la kostojn por papero, metalfolioj, fabrikado de landkartaj kaj ilustraĵaj kliŝoj kaj poŝtsendaĵoj. Ĉi tiu ĝeneralkleriga, informa revuo kun multaj reliefaj ilustraĵoj intencita ĉefe por la blinduloj en tiuj multaj landoj, kie ĝis nun ne ekzistis simila publikigaĵo nacilingva, estis unu el la unuaj ilustritaj revuoj porblindulaj.

En aŭtuno de la jaro 1936 okazis voĉdonado pri nova komitato de UABO por la jaroj 1937-39. La ĝisnuna prezidanto Joseph Kreitz post dektrijara prezidanteco de UABE kaj UABO pro kontraŭesperantaj registaraj dekretoj en Germanujo devis malakcepti kandidatecon por la nova elektota komitato de UABO. Nur 70 membroj de UABO elektis el 7 proponitaj kandidatoj jenan estraron: Jan Silhan, unua prezidanto; d-ro Bano Miklos, vicprezidanto; Harald Thilander, ĝeneralsekretario; d-ro A. r. Tancredi, dua sekretario; W. P. Merrick, kasisto; direktoro V. Ramadanoviĉ kaj Halvdan Karterud, konsilantoj.

Pro tio, ke en la jaroj 1935–1936 ne okazis blindulesperantistaj kongresoj, UABO povis aranĝi sian trian ĝeneralkunvenon nur en la kadro de la ”dekkvara” okazinta en la aŭgustaj tagoj de la jaro 1937. Kapitano Jan Silhan malfermis la train ĝeneralkunvenon okazintan la 10-an de aŭgusto je la 10-a h. en la salonego de la blindulinstituto en Varsovio en ĉeesto de kvin anoj de la komitato de UABO kaj oficialaj reprezentantoj de dekok membro-organizaĵoj kaj resumis la pozitivajn laborojn faritajn de la federacio, kiu sukcese uzadas Esperanton por sia agado. La kunveno akceptis aplaŭde la sekretarian raporton de UABO legitan de d-ro A. R. Tancredi, unu el la sekretarioj. Post diskutado pri la Esperanto-propagando inter blinduloj la kunveno akceptis rezolucion (estis la dekkvina akceptita de la kongreso) pri enkonduko de Esperanto en la blindullernejojn. Akceptita ankaŭ estis propono de Harald Thilander pri restarigo de IBIS, la internacia blindul-informejo kaj

statistikejo.

En la jaro 1939 aperis la lasta jarraporto de UABO, el kiu ni ĉerpas jenajn informojn pri la agado de la asocio: El la sekretariejo de UABO estis elsenditaj en la jaro 1938 ĉ. 500 leteroj enhavantaj informojn diversspecajn pri blindulaferoj el ĉiuj partoj de la mondo aŭ petojn al la naciaj blindulorganizajoj pri tiaj informoj.

La demandoj pri muzikaĵoj, kiuj formis grandan parton de la korespondado dum la lastaj jaroj, estis prizorgataj de speciala fako, la ”Katalogejo de blindaj muzikistoj” sub gvido de Kaj Pedersen en Kopenhago (Danujo), kun la celo doni informojn pri muzikaĵoj, ĉu ili ekzistas en brajlo, kie ili estas aĉeteblaj kaj kiom ili kostas.

La lasta jaro de la ekzisto de UABO estis por ĝi, kiel por multaj aliaj internaciaj organizaĵoj, tre malfacila periodo. La politika necerteco paralizis ĉiun iniciaton de internacia karaktero.

Dum la ”dekkvina” okazinta en Londono en la jaro 1938 same, kiel dum la ”deksesa” okazinta en 1939 en la svisa urbo Bern ne okazis ĝeneralkunvenoj de UABO pro neĉeesto de la plimulto el la komitatanoj de la federacio.

Grava evento estis la partopreno de UABO en la internacia kongreso de kuracistaj helpantoj, masaĝistoj kaj malsanulaj gimnastikistoj, okazinta dum aŭtuno de la jaro 1938 en Belgujo. La honorinda patero Agnello Vandenbosch prenis sur sin la reprezentadon de UABO en tiu kongreso, kiu aprobis diversajn rezoluciojn prezentitajn de patero Agnello, kiuj celas helpi blindajn masaĝistojn en plenumo de ilia profesio.

Kuniĝis kun UABO i.a. la ”Nederlanda blindulligo”, ”Amika asocio de blinduloj” (Francujo) kaj la ”Svisa federacio de blinduloj” kun siaj pli ol mil individuaj membroj. Je la fino de la jaro 1939 UABO havis delegitojn en 23 landoj eŭropaj kaj neeŭropaj.

La eksplodo de la dua mondmilito ĉesigis la agadon de la asocio.

 

13 Diversaj internaciaj blindulesperantistaj organizaĵoj

La ”Internacia blindulafera centra informejo kaj statistikejo” (IBIS). Estas tute nature, ke jam antaŭ multaj jaroj oni pripensis starigon de centra informejo, kie estu kolektataj ĉiaj sciigoj pri la blindula aferaro en la tuta mondo, kiujn oni poste disdonu per Esperanto al ĉiuj bezonantoj.

Estis okaze de la unua blindulesperantista kongreso en Praha (1921), kiam Julius Hasselbach en Berlino proponis starigi tian informejon, sed nur la ”dua” en Helsinki definitive decidis realigi lian proponon. La entrepreno estis des pli provinda, ĉar prof. Stanislav Stejskal en Praha proponis en sia oferemo sensalajre administri la oficejon, kiu ricevis la nomon ”Internacia blindulafera centra informejo kaj statistikejo” (IBIS).

Dum kelkaj jaroj prof. Stejskal kolektadis materialon kaj disdonis multajn valorajn informojn tra la tuta mondo. En 1929 la morto forrabis de ni tiun noblaniman helpanton. Tiam montriĝis, kiel oftege montriĝas koncerne sensalajrajn laborojn, ke estis mankinta tempo por sisteme ordigi la materialon. Ĝi estis grandparte en krajonaj noticoj – amasoj da noticoj elokvente parolantaj pri la oferema diligenteco de la forpasinto, sed ankaŭ pri la malsufiĉeco de la disponebla tempo (prof. Stejskal ja estis instruisto en ŝtata lernejo) – . La tuta agado de la informejo devis esti interrompita. En la stokholma kongreso (1934) la ĉeĥoslovaka delegito propones al UABO transpreni la informejon internacian, ankoraŭ troviĝantan en Praha. Tiu propono estis hezite akceptita. Tamen la komitato de UABO ne kuraĝis deklari la oficejon oficiale malfermita; unue necesis disponi pri la tempo de persono, kiu povus dediĉi sin al la laboro.

Harald Thilander proponis al la tria ĝeneralkunveno de UABO en Varsovio (1937) enoficigi personon, kiu, ricevante ioman salajron, povos doni al la laboro parton de sia tempo. Laŭplane la materialo de la informejo estu komence dividata laŭ nacioj, sed paralele estu kondukataj kartotekoj ordigitaj laŭ temoj: edukado, labora prizorgo, sociala prizorgo, leĝdonado, pensioj, eventuale kun siaj subfakoj. Jam de komenco la muziko formu specialan fakon, ekzemple sub la nomo de ”Internacia muzika katalogejo por blinduloj”. Pri la financa flanko de la entrepreno Harald Thilander proponis, ke UABO por la jaro 1938 destinu la sumon de 15 anglaj funtoj kiel salajron por la oficisto de IBIS. Fakte nia Harald Thilander efike  komencis realigi sian proponitan planon, sed la eksplodo de la dua mondmilito faris finon al ĝi.

Mondunuiĝo de blindaj muzikistoj (MOBOMO) Laŭ propono de la nederlanda samideano Créman estis fondita la ”Mondunuiĝo de blindaj muzikistoj” okaze de la ”tria” en Nürnberg (1923) kaj formiĝis estraro sub la prezidanteco de la hungara samideano Bela Holley. La unuiĝo, kiu fariĝis sekcio de UABE, jam post du jaroj havis 13 delegitojn en 12 landoj kaj eldonis en brajla preso du numerojn de informa bulteno. Post la morto de prezidanto Holley (1927) mankis la gvidanta cerbo kun la rezulto, ke jam post kelka tempo MOBOMO apartenis al la pasinteco. Tamen, poste, UABO eldonis tri numerojn de internacia bulteno por blindaj muzikistoj sub la titolo ”Echo” kun artikoloj pri muzikaj temoj redaktita de la ĉeĥa samideanino Rosa Drechsler. Krome iu numero enhavis faman kanton: ”Kanto de Solveig” de Grieg, ”Renkonto” de d´Albert kaj ”La veneniga amatino” de Dworák.

En la ”dektria” (1934) estis akceptita propono de Georg Kuntze en Dresdeno pri revivigo de organizaĵo de blindaj muzikistoj kaj artistoj, sed fakte ĝi restis nur surpapera organizaĵo.

Tutmonda asocio de blindaj metiistoj kaj manlaboristinoj (TABOMO) Ankaŭ ĉi tiu asocio, fondita okaze de la ”tria” kun la ĉefa celo starigi internacian vendejon de materialoj por blindaj metiistoj, ne sukcesis pro tio, ke la germana prezidanto Georg Schröder ne estis la taŭga persono, kaj krome tro multaj obstakloj valutaj, doganaj ktp. malebligis la aspiritan celon; konsekvence, jam post du jaroj neniu plu parolis pri la asocio mortinta, sed nia historio ne estus kompleta, se ni

prisilentus ĉi tiun fakton.

 

14 La unua internacia kongreso de blindaj esperantistoj en Praha 1921

Ŝajnas al ni necese iom pli detale raporti pri la unua internacia kongreso de blindaj esperantistoj okazinta en Praha, la ĉefurbo de la juna Ĉeĥoslovaka respubliko de la 31-a de julio ĝis la 6-a de aŭgusto en la jaro 1921 samtempe kun la 13-a universala kongreso de Esperanto. Estis Karel Emanuel Macan, la bonfama ĉeĥa muzikkomponisto kaj blindulpedagogo, unu el la unuaj pioniroj de Esperanto inter nevidantoj, kiu havis la ideon organizi la unuan kongreson blindulesperantistan  kun neimageble bona sukceso. Ĝin partoprenis 58 blinduloj kun 13 vidantaj gvidantoj, sume do 71 personoj el 11 diversaj nacioj, inter ili laŭalfabete 1 anglino, 3 aŭstroj,  51 ĉeĥoslovakoj, 2 danoj, 3 francoj, 6 germanoj, 1 hispano, 1 hungaro, 1 nederlandanino, 1 svedo kaj 1 sviso.

Per sinceraj vortoj nia estimata kaj kara ”paĉjo de neviduloj”, prof. Théophile Cart malfermis la kongreson. En sia parolado li klarigis, ke danĝera okulmalsano de lia infano alkondukis lin al la nevidantoj. Ŝerce li priskribis la unuajn kuraĝajn paĝojn por disvastigi la internacian lingvon inter la blinduloj; ekzemple li intervenis ĉe diverslandaj reĝinoj, el kiuj nur unu sendis vere ”reĝinan” donacon de cent kronoj; alia, la rumana reĝino-poetino Elizabeto, ”Carmen Sylva”, promesis unusolan  efikan helpon, dum aliaj kronumitaj kapoj lasis lian ”rekomendite” senditan esperantan gramatikon porblindulan neatentita. Kiam li rememoris sian amegatan filon mortintan sur franca batalkampo, la subite el okuliĝintaj larmoj surverŝis lian noblan vizaĝon kaj li pro troa emocio preskaŭ ne kapablis paroli. Same kortuŝiga estis la momento, kiam li, parolante pri la meritoj de nia pioniro Macan, kliniĝis al li, ĉirkaŭprenis kaj kisis lin.

En la unua laborkunsido oni elektis laborkomisionon pritraktontan en specialaj kunvenoj gravajn enprogramigitajn temojn. Krom la komisionaj kunvenoj okazis kvar laborkunsidoj de la kongreso, en kiuj estis legitaj atentindaj referatoj kaj faritaj gravaj proponoj, el kiuj ni menciu jenajn:

1. Pri la stato de la aŭstra blindulafero, de Ignaz Krieger;

2. Raporto pri la stato de la blinduloj en Brazilo, de F. de Almeida;

3. Aranĝo de porblindula prizorgo en la Ĉeĥoslovaka respubliko, de prof. Stanislav Stejskal; la aŭtoro estis vidanta mezlerneja profesoro kaj la plej grava helpanto ĉe la organizo de la kongreso.

4. Mallonga raporto pri la dana blindulafero, de Agnes Melchior, mem blinda blindulinstruistino;

5. Pri la porblindula prizorgo en Francujo, de E. Barrier, blinda muzikinstruisto kaj komponisto;

6. Stato de la blindula movado en Hispanujo, de Jakobo Bellfort;

7. La blindulmovado en Nederlando, de W. J. Créman, sekretario de la blindulligo en Amsterdamo;

8. Raportoj pri hungaraj blindulaferoj, de d-ro inĝ. Bano Miklos;

9. Pri la stato de la blindula afero en Svedujo, de Harald Thilander, kiu ne partoprenis la kongreson;

10. Pri la stato de la porblindula prizorgo en Svisujo, de Josef Liebich.

11. Pri la sorto de la blindulinoj kaj la rimedoj por plibonigi ĝin, de Alma Block, germana lingvoinstruistino;

12. Postuloj de nevidantaj knabinoj pri enkonduko de instruado pri mastrumado kaj hejmlaboroj, de Marie Ŝvecová, Ĉeĥoslovakio;

13. Pri la blindulesperantista movado en Germanujo raportis Henriette Zapater;

14. Proponoj de Julius Hasselbach, Berlino, pri fondiĝo de tutmonda organizaĵo de blindaj esperantistoj, pri starigo de internacia brajla biblioteko kaj starigo de internacia blindula statistikejo kaj informejo;

15. Pri instruado de porvidula skribo en la germanaj blindullernejoj raportis Kurt Filss el Erfurt, Germanujo.

Ne estas eble citi ĉiujn referatojn kaj malpli gravajn proponojn, kiujn post la kongreso eldonis en brajla preso sur 281 paĝoj mezformataj la ”Societo de Ĉeĥoslovakaj nevidantaj esperantistoj” en Praha.

Plej elstara okazintaĵo de la kongreso estis la publika koncerto de blindaj virtuozoj, kiun aktive partoprenis la ĉeĥoslovakaj virtuozoj f-ino Pollandová, Bartuŝka, Hlaty, Nepomucky, Perman, Ŝulc kaj Toman; el Danujo f-ino Melchior kaj Bjarnhof; el

Francujo E. Barrier; el Germanujo Probst kaj Zapater.

La rezolucio akceptita de la kongreso konstatas unuanime,

1. ke en ĉiuj siaj konferencoj la kongreso senescepte uzas nur la internacian lingvon Esperanto;

2. ke sekve de tio la konferencoj entute nur estas eblaj per helpo de la internacia lingvo;

3. la kongreso aprobas la malnovan postulon pri ĝenerala enkondukado de Esperanto en ĉiujn blindullernejojn en la tuta mondo kiel deviga lernobjekto.

La laborkomisiono konsistis el dekdu personoj diverslandaj sub la prezido de Ignaz Krieger el Vieno. Ĝi aranĝis tri kelkhorajn kunsidojn kaj publikigis jenan protokolon:

1. La laborkomisiono decidis krei ekzekutivan komitaton konsistantan el ĉiuj konsuloj de blindaj esperantistoj en la tuta mondo aŭ el aliaj plej kompetentaj kunlaborantoj. Ĝia celo estas: transdoni ĉiujn decidojn, proponojn, rezoluciojn kaj dezirojn de la kongreso al ĉiuj blindullernejaj direktoroj kaj instruistoj en la diversaj landoj;

2. la kongreso publikigos en EL rezolucion pri la enkonduko ĝenerala de Esperanto en la blindullernejojn ĉiulandajn;

3. kreo de ”universala blindulorganizaĵo esperantista”. Por tiu ĉi celo estis starigita kvinmembra komitato sub la prezido de Adolf Selten, el Breslau, Germanujo;

4. la projekton pri internacia materialvendejo por blinduloj oni ne povas realigi nuntempe.

5. starigo de internacia biblioteko porblindula en Leipzig, Germanujo;

6. oni provos solvi la problemon pri starigo de internacia informejo kaj statistikejo pri blindulaj aferoj iamaniere.

Sen troigo oni povas aserti, ke la unua internacia blindulesperantista kongreso faris gigantan laboron kaj per tio metis la fundamenton por estontaj kongresoj.

 

15 La internaciaj kongresoj de blindaj esperantistoj ĝis la jaro 1939

Ne estas kaj ne povas esti nia tasko tiel detale raporti pri ĉiu internacia kongreso de blindaj esperantistoj, kiel ni faris pri la unua kongreso okazinta en Praha, kiu ja ne nur metis la fundamenton, sed ankaŭ montris al ni la vojon por la preparo kaj organizado de estontaj kongresoj. Oni konsideru la fakton, ke ne ĉiu internacia interrenkontiĝo de blindaj esperantistoj povis solvi gravajn problemojn kaj povis akcepti tiom gravajn decidojn, kiom estis tiuj de la unuaj kongresoj, sed ili ĉiuj senescepte donis okazon al la partoprenintoj reciproke interkonatiĝi, interŝanĝi ideojn kaj spertojn sur la tereno de la internacia blindula afero kaj tiamaniere instigi multajn samideanojn estonte pli aktive labori por nia komuna movado. Ni provos raporti kronologie pli aŭ malpli detale pri ĉiuj kongresoj ĝis la jaro 1939 donante kiel titolon la nombron de ĉiu kongreso.

 

16 La ”dua” en Helsinki 1922

La ”dua” okazis en la finnlanda ĉefurbo Helsinki de la 8-a ĝis la 16-a de aŭgusto en la jaro 1922 kun 37 blindaj kaj 16 vidantaj partoprenintoj el 12 nacioj laŭalfabete: Anglujo, Belgujo, Ĉeĥoslovakio, Danujo, Finnlando, Germanujo, Hispanujo, Hungarujo, Ĥindujo, Jugoslavio, Latvio kaj Sovjetunio. Stranga fakto estis, ke ne ĉeestis eĉ unu reprezentanto el la najbaraj landoj Svedujo kaj Norvegujo.

John Bergh, finna verkisto kaj prezidanto de la prepara komitato, malfermis la kongreson, kiu elektis jenan komitaton:

prezidanto John Bergh; vicprezidantoj prof. Stejskal (vidanta) kaj W. P. Merrick; sekretarioj Bergroth, Finnlando, V. Hendriĉ (vidanta), Belgujo; kiel protokolistinoj funkciis fraŭlinoj Sandström kaj Nieminen, Finnlando. Ree nia ”amata paĉjo” prof. Th. Cart fariĝis honora prezidanto de la kongreso. Prof. Stejskal salutis oficiale en la nomo de la ĉeĥoslovaka ministerio pri publika instruado.

Okazis kvin laborkunsidoj, en kiuj oni pritraktis jenajn temojn: fondiĝo de internacia asocio de blindaj esperantistoj; internacia materialvendejo por blindaj metiistoj; internacia informejo kaj statistikejo; internacia biblioteko; internacia komuna muzikskribo; rusaj proponoj pri ŝanĝo de kongrestitoloj kaj reguloj por la kongresoj kaj kelkaj germanaj proponoj pri vojaĝrabatoj por blinduloj, kunlaborado de blinduloj por fakvortaroj ktp. Inter la faritaj referatoj estas citindaj tiu de prof. Stejskal pri blinduloj kaj alkoholismo; pri instruado de duonvidaj infanoj de Agnes Melchior, kiu mem instruas blindajn infanetojn en la aĝo de kvar ĝis ses jaroj, kaj fine ree referato de prof. Stejskal pri interblindula geedziĝo.

D-ro Edmond Privat alparolis la kongreson dirante interalie, ke neniu pli bone komprenis d-ron Zamenhof inter la homaro ol la blinduloj. En la jaro 1906 nia majstro vizitis en Vevey, Svislando, la blindajn samideaninojn. Li kisis ilin kaj babiladis kun ili dum tuta tempo kaj poste li diris: ”Vere, ili tiel bone komprenas min!” La kongreso decidis nenion pri la fondiĝo de internacia asocio de blindaj esperantistoj, sed rekomendis unue fondi naciajn blindulesperantistajn societojn.

La komisiono pri starigo de internacia materialvendejo por blindaj metiistoj konkludis, ke ĉi tiu problemo ne estas solvebla pro valutaj malfacilaĵoj.

Prof. Stejskal akceptis organizi en Praha la internacian informejon kaj statistikejon por blindulaj demandoj kaj petis aktivan kunlaboradon.

Oni informis la kongreson pri tio, ke la internacia biblioteko porblindula jam estas fondita en Leipzig kaj bone funkcias dank’ al la sindona kunlaborado de la vidanta bibliotekistino s-rino Lomnitz-Klamroth. Fakte ĉi tiu biblioteko kopiigis kaj envicigis multajn esperantajn verkojn, sed bedaŭrinde ili ĉiuj forbrulis en la dua mondmilito.

La kongreso tute ne aprobis la rusajn proponojn pri ŝanĝo de kongrestitolo, forigo de la vorto ”esperantistoj” por farigi la kongresojn vere internaciaj blindulaj kongresoj kaj same ankaŭ nur parto el la proponitaj reguloj estis aprobita. Ankaŭ dum tiu ĉi kongreso oni konigis multajn spertojn kaj sukcesojn sur la tereno de la blindula afero.

 

17 La ”tria” en Nürnberg 1923

Al la kongreso okazinta en la germana urbo Nürnberg de la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto en 1923 aliĝis 164 personoj el 21 landoj, sed pro la malfacilaj politikaj kaj ekonomiaj kondiĉoj partoprenis 93 blindaj samideanoj kaj 27 viduloj el 13 landoj laŭalfabete: Anglujo 4; Aŭstrio 3; Bulgarujo 1; Ĉeĥoslovakio 16; Danujo 1; Finnlando 9; Germanujo 60; Hispanujo 1; Hungarujo 16; Latvio 2; Nederlando 3; Svedujo 3 kaj Sovjetunio 1.

Wilhelm Reiner, direktoro de la blindulinstituto, mem esperantisto, salutis kaj malfermis la kongreson per varmkoraj vortoj. Li estis la prezidanto de la prepara komitato kaj loĝigis la kongresanojn en la tiea blindulinstituto, kie ankaŭ okazis ĉiuj kunsidoj. Jena kongreskomitato estis elektita: Joseph Kreitz, prezidanto; prof. Stanislav Stejskal kaj Adolf Selten, Germanujo, vicprezidantoj; Ints Ĉaĉe (vidanta), Latvio, kaj Hermine Gotthardt (vidanta), Germanujo, sekretarioj kaj ses kunlaborantoj el Anglujo, Finnlando, Hungarujo kaj Svedujo. Preskaŭ ĉiulandaj pli grandaj blindulorganizaĵoj oficiale salutis la kongreson. Same prof. Stanislav Stejskal en la nomo de la Ĉeĥoslovaka registaro kaj Ints Ĉaĉe laŭ komisio de la latvia ministerio por laboro oficiale salutis la kongreson.

Okazis kvar laborkunsidoj, en kiuj estis pritraktitaj tre gravaj proponoj kaj faritaj atentindaj referatoj. Jam en la unua laborkunsido la kongreso pritraktis la proponitan statuton por la ”Universala asocio de blindaj esperantistoj”, kiu estis akceptita fortaplaŭde. Oni esprimis veran ĝojon pro la fakto, ke la ”tria” definitive solvis tiun gravan problemon. Kun forta kaj longdaŭra aplaŭdo nia ”amegata paĉjo”, prof. Th. Cart unuanime estis elektita kiel honora prezidanto de la nova organizaĵo, post kio jam ĉe la malfermo de la kongreso oni elektis lin kiel honoran kongresprezidanton.

Sekvis du referatoj: la unua pri la stato de la blindula afero en Bulgarujo legita de la vidanta samideano Kolev kaj raporto de prof. Stejskal pri la progreso de la blindula movado en la Ĉeĥoslovaka respubliko en la du lastaj jaroj.

En la dua laborkunsido estis legitaj propono de la nederlanda samideano Créman pri fondiĝo de internacia asocio de blindaj muzikistoj (MOBOMO) kaj alia propono pri unueca muzikskribsistemo. Por solvi la unuan demandon, la kongreso elektis 12-membran komisionon, kiu en aparta kunsido pritraktu la statuton proponitan de Ignaz Krieger, Vieno. Post referato de Theresie Krackova, Aŭstrio, pri ”Kunvivado de nevidantaj geamikoj kaj geedzoj” sekvis kelkaj proponoj pri instruado de nia internacia lingvo en blindullernejoj kaj eldono de brajla libro pri blindulhelpiloj ktp.

Pri la propono rilate interŝanĝon de blinduloj studantaj teorie fremdajn lingvojn, la kongreso opiniis, ke tiu propono ne estas realigebla jam pro tio, ke la statuto de la plej multaj blindulinstitutoj ne permesas akcepton de alilandaj lernantoj.

Ege interesa estis la legita referato de Krueger el Berlin-Siemensstadt sub la titolo ”Solvita problemo”, en kiu la verkinto raportis, kiel en Germanujo dum la milito aperis la ideo okupigi la blindulojn en diversaj industriaj branĉoj kaj ke ĉi tiu okupado estas pli enspeziga ol ĉiuj ĝenerale konataj kaj tipaj blindulprofesioj. Por klare demonstracii la laborojn de blinduloj en la industrio, la 8-an de aŭgusto la kongreso en du grupoj aranĝis sciencan ekskurson al Siemens-Schukkert-Werke en Nürnberg, kie oni okupigis 25 blindulojn. Ĉefinĝeniero Eduard Stieber informis la kongresanojn kaj montris al ili la laborojn faratajn de blinduloj disdonante tiajn objektojn por elektra energio-mezurilaparatoj.

En la tria laborkunsido Baldomero Zapater el Köln detale raportis pri la laboroj de la 12-membra muzikkomisiono, kiu pritraktis la statutproponon de Ignaz Krieger por la mondunuiĝo de blindaj muzikistoj (Mobomo). La statuto legita de samideano Holley el Hungarujo estis akceptita kaj provizora estraro estis elektita samtempe.

”La kondukista hundo kaj ĝia dresado” estis la temo de referato de Hermine Gotthardt el Braunschweig, Germanujo, kiu kaŭzis viglan diskutadon kaj multajn demandojn pri la utileco de la kvarpiedulo por la blinduloj.

Same longan kaj interesan diskutadon elvokis la propono de Ignaz Krieger pri fremdlingvaj literoj en Esperanto-tekstoj. La proponinto deziris la eldonon de libro enhavanta la parolmanierojn de kiel eble plej multaj lingvoj kaj literoj uzataj en ili kaj ne apartenantaj al la esperantaj alfabetoj. Zapater opiniis, ke la plej bona solvo estus la eldono de libro enhavanta brajle kaj nigre la fremdlingvajn aŭ pli bone la naciajn literojn ne aperantajn en la esperanta alfabeto, sed estus tre komplike klarigi en malgranda broŝuro ankaŭ la diversnaciajn elparolmanierojn, opinio, kiun oni aprobis ĝenerale. Post kiam d-ro Bano sciigis, ke Thilander intencas eldoni tian liblon proponitan de Zapater, finiĝis tiu debato pri tiu afero.

Post legado de iom tro longa raporto de Victor Hendriĉ pri la internacia ekspozicio por militinvalidoj (blindulsekcio) en Gent, Belgujo, vespere la blindulkongresanoj en la urba teatro ĝuis la Esperantlingvan prezentadon de la bonega dramo ”Nathan la saĝulo” de Lessing.

En la kvara kaj lasta laborkunsido oni pritraktis kelkajn malpli interesajn kaj nerealigeblajn proponojn kaj elektis komisionon, kies tasko estos verki statuton por internacia asocio de blindaj metiistoj.

En la ferma kunsido oni elektis konstantan blindulkongresan komitaton konsistantan el jenaj samideanoj: prof. Th. Cart; W. P. Merrick; d-ro Bano kaj Joseph Kreitz.

Mencion ankau meritas la ege bonsukcesa koncerto de blindaj virtuozoj en la Katharina-preĝejo. Kunagis la kongresanoj: Mizzi Holzberger, pianistino; Margit Riedel, koloratursoprano, ambaŭ el Budapest; Klara Neldner, kantistino, Breslau, kaj Fritz Bunge, soloviolonisto el Leipzig; Thoman kaj Vaclav Bartuŝka, la unua pianisto kaj la dua arbarkornisto, ambaŭ el Ĉeĥoslovakio; Walter Bauer, pianisto el Weimar, kaj Baldomero Zapater, gitarvirtuozo el Köln.

 

18 La ”kvara” en Vieno 1924

122 blindaj samideanoj kun vidantaj gvidantoj aliĝis al la kvara internacia kongreso de blindaj esperantistoj okazinta de la 6-a ĝis la 13-a de aŭgusto en 1924, samtempe kun la 16-a universala kongreso de Esperanto en la aŭstra ĉefurbo Vieno; sed fakte partoprenis nur 96 geblinduloj kun akompanantoj el 13 nacioj.

Ĉiuj blindulkongresanoj loĝis kaj manĝis en la granda blindul-instituto fondita de Iohann Wilhelm Klein jam en la jaro 1804. En ĝia festsalono ankaŭ okazis la kunvenoj kaj ĉiuj ceteraj kongresaj aranĝaĵoj.

Ĵaŭdon, la 7-an de aŭgusto, je la tria h. Posttagmeze, f-ino Steffi Zehetner en la nomo de la prepara komitato proponis Joseph Kreitz kiel kongresprezidanton.

Formiĝis jena kongresa komitato: s-ro Figerl, direktoro de la blindulinstituto: honora prezidanto; J. Kreitz: prezidanto; Karel Emanuel Macan: unua vicprezidanto; prof-roj Stanislav Stejskal kaj Anton Krtsmary: duaj vicprezidantoj; Victor Hendriĉ: unua sekretario kaj f-ino Rosine Bauer, dua sekretariino. Kiel konsilantoj: Agnes Melchior, d-ro Bano Miklos kaj W. P. Merrick. Inter la legitaj salutleteroj kaj alvenintaj telegramoj ni citu tiujn de la aŭstra respublika prezidanto d-ro Hainisch; vickanceliero d-ro Franck; urbestro de Vieno, s-ro Peitz kaj la germanregna prezidanto Friedrich Ebert, kio, kompreneble, kaŭzis longdaŭran aplaŭdadon fare de la kongresanoj. Krom reprezentanto de ministerio de sociala prizorgo salutis la kongreson la direktoroj aŭ reprezentantoj de tri blindulinstitutoj en Aŭstrujo, ĉiuj prezidantoj de la aŭstraj blindulaj kaj porblindulaj organizaĵoj kaj la eksterlandaj reprezentantoj.

Vendredon, en la unua laborkunsido prof. Stejskal detale raportis pri la ĝisnunaj atingaĵoj de IBIS, la internacia blindulinformejo kaj statistikejo en Praha. Sekvis tre interesa raporto de samideano Koleff pri la situacio de la bulgaraj blinduloj, kie fondiĝis la unua blindulorganizaĵo nur en 1921, kiu estas esperantema kaj helpas eldonon de esperanta lernolibro por meminstruado. Tre interesis liaj informoj pri la rondvojaĝanta blindula orkestro, kiu koncertas en multaj urboj.

Samideano Aaron Cohen el Anglujo post kelkaj klarigaj vortoj submetas jenan proponon je la aprobo de la ”kvara”: ”Estus dezirinde fondi internacian asocion de blindaj diplomitaj masaĝistoj havantan similajn statuton kaj aliĝkondiĉojn je tiuj aprobitaj de la anglaj masaĝistaj unuiĝoj: ”Chartered society of massage and medical gymnastics” kaj ”Association of certificated blind masseurs”. La societa lingvo estos Esperanto. La parolinto donis kelkajn interesajn informojn pri la anglaj masaĝistaj societoj kaj kun aprobo de la ”kvara” li prezentis la rezolucion posttagmeze al la kuracista kaj ruĝkruca fakkunsidoj de la ĉefkongreso, kiuj ambaŭ akceptis la tekston per jena deklaro: ”La Ruĝkruca fakkunveno akceptas la ĝi-supran rezolucion kaj konsentas, ke blindaj diplomitaj masaĝistoj, membroj de la internacia asocio aŭ de naciaj aprobitaj asocioj de masaĝistoj, rajtas funkcii ĉe Ruĝkrucaj malsanulejoj kaj klinikoj, kie ili estos enoficigataj kiel eble plej ofte”.

Tagmeze okazis la metiista fakkunsido kaj tiu de la muzikistoj.

Sabaton, la 9-an de aŭgusto UABE okazigis sian unuan ĝeneralkunvenon, pri kiu ni raportis detale en la deka ĉapitro.

Posttagmeze la blindulkongresanoj partoprenis la oficialan inaŭguron de memortabulo pri nia majstro ĉe la hotelo Hammerand, Florianigasse, kie loĝis d-ro Zamenhof dum okulkuracista studado en Vieno.

Vespere okazis la tradicia koncerto de blindaj virtuozoj antaŭ la ĉefkongreso kun bona sukceso. Kunagis en ĝi kvar ĉeĥaj; tri germanaj, po unu jugoslava kaj hungara nevidantaj gevirtuozoj. Kun granda plezuro la esperantista publiko aŭskultis ĝis la

fino de la programo, kiu daŭris preskaŭ kvar horojn.

La 11-an de aŭgusto la ”kvara” aranĝis sian amuzvesperon kun vere artista programo. Menciindaj estas la bela ĥora kantado de la vienaj samsortanoj kaj ilia orkestra ludado. Kantado, deklamado kaj ludado fare de la kongresaninoj Bauer,

Breiner, Sonntag kaj Peters kaŭzis ĉarmoplenan ĝuon. Ni ne forgesu pianludadon de la 15-jara Imre Ungar [1909–1972].

Lundon, la 11-an de aŭgusto komence de la tria laborkunsido estis legita letero de pola blindulinstruisto, kiu prezentis rezolucion pri deviga instruado de Esperanto en la blindulinstitutoj. La kongreso decidis transdoni la kompletigitan rezolucion al UABE, kiu ĝin sendu al kompetentaj instancoj ĉiulandaj.

Post legita raporto de patero Agnello pri la blindulafera situacio en Belgujo Adolf Selten enkondukis gravan diskutadon pri la temo: ”La blindul-insigno”, kiu ne rezultigis decidon fare de la kongreso; estis tro multaj proponoj. Sekvis pridiskutado pri jenaj temoj: ”internacia supera lernejo helpe de korespondado kaj Esperanto”; ”komerco kaj blinduloj”; ”fremdaj vortoj en Esperanto-tekstoj”; tamen ne estas eble citi ĉiujn pridiskutitajn temojn.

Mardon, la 12-an de aŭgusto okazis laŭprograme la ferma kunsido, kiun tamen oni daŭrigis la sekvantan tagon per mallongdaŭra kunsido. Post referato de prof. Stejskal pri la ekspozicio de blindulkondukistaj hundoj en Praha, Victor Hendriĉ raportis pri la societo ”Tiflos” ĵus fondita en Bruselo, societo komerca kaj industria por kaj per blinduloj. La kongreso respondis kvar gravajn demandojn pri blindulaj aferoj de patero Agnello el la blindulinstituto en Bruselo.

D-ro Bano donis tre koncizan raporton pri la laboroj kaj decidoj de la alfabetosubkomisiono. 

La decidoj de la fakkomisiono pri litersignoj en Esperantotekstoj estis akceptitaj de 35 kontraŭ 8 voĉoj. En akceptita rezolucio la kongreso rekomendis al ĉiulandaj blindulorganizaĵoj uzi internacian insignon: flavan rubandon kun nigraj punktoj laŭ tiu senco, ke ĝi ne devigu la portadon de tiu insigno, sed nur la kreadon de tia internacia insigno por uzi laŭbezone. La konstanta kongresa komitato estis reelektita.

Vespere multaj kongresanoj ĉeestis la prezentadon de la teatraĵo ”La malŝparulo” de Ferdinand Rajmund en bonega traduko de kolonelo Franz Zwach.

Merkredon, la 13-an de aŭgusto posttagmeze kolektiĝis la kongresanoj je mallonga kunsido kun jena tagordo: resuma raporto pri la muzikista kunveno; resuma rezulto pri la metiista kunveno; resumaj rezultoj de la ”kvara”; rezultato de la monkolekto por EL; adiaŭa parolo de la prezidanto.

 

19 La ”kvina” en Edinburgo 1926

La jaron post la bonsukcesa kongreso en Vieno ne ekzistis ŝanco organizi blindulesperantistan kongreson en Ĝenevo, la urbo de la 16 universala kongreso, pro tio, ke tie ne nur mankis blindaj samideanoj por prepari la kongreson, sed

ankaŭ konvenaj ejoj por aranĝi ĝin.

La kvinan internacian kongreson de blindaj esperantistoj okazintan en la skota ĉefurbo Edinburgo de la 2 ĝis la 9 de aŭgusto 1926 ĉeestis 27 nevidantaj samideanoj el 7 landoj, inter ili 9 gelernantoj de f-ino Holden, instruistino en reĝa blindullernejo en Bradford. La kongreskomitato konsistis el W. P. Merrick, prezidanto kaj organizinto de la kongreso; Aaron Cohen, vicprezidanto kaj s-rino L. Merrick, protokolistino.

Okazis kvar kunsidoj. En la dua kunsido Agnes Melchior informis la kongresanojn pri nova invalidpensia leĝo en Danujo, la plej bona en Eŭropo por blinduloj. Post raporto de samideanino Theyrer el Vieno pri la agado de la aŭstra blindulunuiĝo vicprezidanto Cohen sciigis, ke en Britujo kaj la kolonioj nun ekzistas asocio de blindaj masaĝistoj havanta preskaŭ 200 membrojn. Armeo da honoraj vicprezidantoj estas kuracistoj kun bonaj spertoj pri blindaj masaĝistoj. La asocio disponas pri biblioteko kun 800 priprofesiaj volumoj brajlaj, kaj ĉiumonate aperanta gazeto redaktata de kuracisto informas la legantojn pri novaj kuracmetodoj.

La kursoj pri masaĝo daŭras ĝis du jaroj kaj la gelernantoj devas plenumi la ekzamenojn sub la samaj kondiĉoj kiel vidantoj.

En la vendreda kunsido la honora prezidanto prof. Cart interese rakontis interalie, kiel li, Monnier kaj Thilander fiksis ”internacie” la brajlan Esperanto-alfabeton kaj kiel li fondis nian gazeton Esperanta Ligilo.

Ses anoj de UABE petis la estraron eldoni plenan kaj koncizan raporton pri la agado de la asocio por la kongreso en Danzig.

En unu kunsido Julius Hasselbach atentigis pri tio, ke dum la”kvara” en Vieno oni proponis, ke blinduloj portu brakrubandon flavan kun nigraj punktoj por eviti akcidentojn pro la trafiko. Kun aprobo de la polico en Berlino jam multaj blinduloj portas la rubandon, sed almozpetantaj blinduloj ne rajtas porti ĉin. Estus dezirinde enkonduki ĝin internacie.

 

20 La ”sesa” en Danzig 1927

La sesan internacian kongreson de blindaj esperantistoj, okazintan en la libera urbo Danzig de la 28 de julio ĝis la 5 de aŭgusto 1927, partoprenis 38 personoj el 7 landoj: Anglujo 8; Ĉeĥoslovakio 6; Danujo 1; Finnlando 6; Germanujo 10; Hungarujo 3; Norvegujo 2 kaj Skotlando 2. La blindulkongresanoj loĝis, manĝis kaj kunsidis en la blindulinstituto dank’ al komplezemo de ĝia direktoro Walter Neumann, kiu kune kun Joseph Kreitz faris la tutajn preparajn laborojn, kvankam la direktoro mem ne estis esperantisto.

La malferma kunsido de la ”sesa” okazis en granda salono de la urbdomo de Danzig en ĉeesto de vidantaj samideanoj. Jena kongreskomitato estis elektita:  J. Kreitz, prezidanto; W. P. Merrick kaj A. Selten, vicprezidantoj; samideanino V. Järvenpää kaj L. Ulmer, sekretarioj; prof. Stejskal, konsilanta komitatano.

La kongreso akceptis novan kongresordon kun kelkaj ŝanĝoj.

Samideanino Minny Miksch el Praha interese prelegis pri la temo ”Praktika instruado al blindulinoj pri dommastrumado”. ”Radio kaj blinduloj” estis la titolo de referato de J. Kreitz, kiu sciigis interalie, ke jam en 1925 la germana poŝtadministracio dekretis, ke nevidantoj kaj institucioj por korpe difektitaj personoj ne bezonas pagi ĉiumonatan abonprezon por radio-aŭskultado kaj ke blinduloj ricevu laŭeble senpage radio-aparaton. Same en Anglujo la blinduloj ĝuas senpagajn radio-disaŭdigojn.

Pri ”Porblindula pensio” prelegis finna blindulamiko A. Heliä kun la rezulto, ke la kongreso akceptis rezolucion pri ŝtatpensio por blinduloj.

Pri la kunsido de UABE ni jam detale raportis en la ĉapitro pri tiu organizaĵo.

Dimanĉon, la 30-an de julio posttagmeze je la tria h. oni vidis la blindulkongresanojn en Zopott, antaŭurbo de Danzig kaj fama banloko, kie la esperantistaro el multaj landoj plantis kverkon omaĝe pri la kvardekjara ekzisto de Esperanto. La loko estis nomita ”Esperanto-placo”. El multaj landoj oni portis teron por ĵeti sur la radikojn de la kverko. Bedaŭrinde, post kelkaj monatoj bubaĉoj detruis la kverkon plantitan de la esperantistoj, forseginte ĝin ĉe la trunko. Vespere niaj samideanoj nevidantaj ĉeestis la kvardekjaran jubilean feston de Esperanto en la ĉefkongresejo belege ornamita.

La lunda mateno estis libera por doni okazon al la blindulkongresanoj ĉeesti la prelegojn de la ”Somera universitato”, kie parolis eminentaj samideanoj pri interesaj temoj.

Posttagmeze, en la tria laborkunsido prezidanto Kreitz varmkore salutis ĉeestantan gaston, Felikso Zamenhof, kiu respondis per jena poemo:

Al blinduloj

Feliĉa estas ofte vi, blindulo,

ho, kiel ofte vin envias mi!

kiam oreloj aŭdas, la okulo

via ne vidas, kion aŭdis vi.

Vi lumon, sunon havas en interno.

Malvarman nokton ĉirkaŭ vi,

dum ni, vidantoj, lumon en ekstero

kaj nokton havas ni en ni.

Do vi ne plendu sorton, ho blindulo,

malgajan penson pelu ĉiam for,

kian valoron havas la okulo,

se surda, blinda estas nia kor’.

Poste samideanino [Laina] Nieminen parolis pri MOBOMO kaj samideanino Bartuŝkova raportis pri TABOMO, asocioj tiam jam preskaŭ mortintaj. Post referato de Agnes Melchior pri ”Ekzercado de imagkapablo de blindaj infanoj”, prof. Stejskal parolis pri ”Memorkapablo de blindaj infanoj”. Jam la saman tagon okazis adiaŭa vespero en la blindulinstituta salono kun bela programo kune kun la blinduloj el Danzig, ĉar la finnaj gesamideanoj en la sama nokto jam devis perŝipe vojaĝi hejmen, kaj postan tagon kelkaj kongresanoj el Germanujo vojaĝis al Königsberg por tie partopreni la germanan kongreson pri blindulbonfarto.

La 2-an de aŭgusto matene la restintaj blindulkongresanoj vizitis la ”Someran universitaton” por tie gŭi bonegan paroladon de d-ro Privat ”Pri elparolado de Esperanto”. Ĉiu kongresano ricevis senpage gramofondiskon kun la citita parolado.

Posttagmeze multaj el ni vizitis la ferman kunsidon de la ĉefkongreso kaj ĝuis belegan koncerton. Estis vere memorinda kongreso.

 

21 La ”sepa” en Antverpeno 1928

La sepa internacia kongreso de blindaj esperantistoj okazis en Antverpeno de la 3-a ĝis la 11-a de aŭgusto 1928. Aliĝis 65 gesamideanoj, el kiuj efektive partoprenis la kongreson 43 personoj (29 blinduloj kaj 14 vidantoj) el 6 landoj: Anglujo 22; Belgujo 7; Germanujo 10; Hungarujo 1; Irlando 1; Skotlando 2. Ĝenerale la kondiĉoj estis malfavoraj pro tio, ke la viroj devis loĝi en orfejo por knaboj kaj la blindulinoj en orfejo por knabinoj, kio grave malfaciligis la kondukadon. Krome oni devis manĝi en restoracioj kaj tial pasigi la tempon en la urbo. Ĉiuj blindulkongresaj kunsidoj okazis en kunvenejo de la ĉefkongreso, kio havis la avantaĝon, ke multnombraj vidantoj ĉeestis ilin.

Vendredon, la 3-an de aŭgusto, la alvenintaj ”sepanoj” ĉeestis la internacian vesperon kun muziko kaj dancado.

Matene, la 4-an de aŭgusto, oni preparis la laboron de la kongreso kaj posttagmeze multaj ĉeestis la koncerton en la zoologia ĝardeno, kie ĉiuj kongresanoj ĝuis senpagan enirrajton. Vespere okazis la solena malfermo de la Universala Kongreso kun la kutimaj alparoloj kaj salutoj.

Dimanĉe, post Diservoj kaj promenado kvazaŭ procesia kun muzikistaroj kaj standardoj, Joseph Kreitz kaj Victor Hendriĉ kiel reprezentantoj de UABE estis ankaŭ invititaj al kunveno ĉe la urbestraro kaj ili profitis la okazon por danki la urbestron Van Gau Welaers.

Lundon matene okazis la malferma kunsido de la ”sepa”, bone vizitita ankaŭ de vidantaj amikoj. D-ro Feliks Zamenhof estis elektita kiel honora prezidanto kaj li, dankante, diris interalie: ”Unu peton mi havas al vi: bonvolu enigi min en via koro, kiel plej sincera kaj vera kaj daŭra amiko”. Jena estraro estis elektita: Joseph Kreitz, prezidanto; W. P. Merrick, vicprezidanto; Victor Hendriĉ, sekretario kaj Julia Molnar, vicsekretariino. Post alparolo de la prezidanto Aaron Cohen parolis pri la temo: ”Radio kaj blinduloj” kaj poste la parolinto sciigis, ke li intencas fari frenologiajn eksperimentojn dum la kongreso profite de EL. Vespere oni vidis la blindulkongresanojn en la franca operdomo por ĉeesti koncertfeston.

Mardon ne okazis kunsidoj kaj estis libera tago por la kongresanoj.

Merkredon matene en la ĉambro B de la ”Cercle Artistitue” (ejo de la arta societo), kiu estis rezervita por la blindulkongresaj kunvenoj, okazis la unua laborkunsido.

J. Kreitz faris retrorigardon pri la farita laboro post la kongreso en Danzig kaj skizis la situacion de blinduloj en diversaj landoj. Interese Anna Friman raportis letere pri la blindulmovado en Finnlando. Poste Aaron Cohen, nia masaĝafera pioniro, raportis pri sia laboro en tiu kampo depost nia kongreso en Vieno. Por starigo de la tiam decidita asocio de blindaj masaĝistoj li vojaĝis al Praha, Budapest, Danzig, Krakow, Lwow kaj Varsovio. Jam ekestos asocioj en Pollando kaj Finnlando. Li promesis daŭrigi sian laboron en Belgujo kaj Hispanujo.

Pri industria laboro por blinduloj oni raportis pri la stato en Anglujo, Belgujo, Ĉeĥoslovakio, Hungarujo ktp. Sekvis diskutado pri aliaj malpli gravaj temoj.

Posttagmeze la blindulkongresanoj ĉeestis la jubilean kunsidon de UEK kaj ili pasigis neforgeseblan vesperon en la flandra operdomo, kie la Hamleto-tragedio estis prezentita en Esperanto de profesiaj geaktoroj.

Ĵaŭdon matene okazis la ĝeneralkunveno de UABE, pri kiu ni jam raportis en la ĉapitro pri UABE. Vespere kelkaj ĉeestis la kostumbalon.

Vendredon je la naŭa h. okazis la ferma kunsido kun la kutimaj dankesprimoj kaj legado de kvar rezolucioj akceptitaj. Samideanino Julia Molnar invitis ĉiujn partopreni venontjare nian ”okan” en Budapest.

 

22 La ”oka” en Budapest 1929

Kiel ni jam menciis en la deka ĉapitro, pro subita morto de prof. Stejskal, la sekretario kaj protokolinto de la ”oka”, perdiĝis ĉiuj liaj protokoloj pro tio, ke li mortis kaŭze de infekta malsano, kaj oni forbruligis ĉiujn liajn dokumentojn interalie. Niaj legantoj do devas kontentiĝi je tiuj informoj, kiujn ni sukcesis akiri.

La oka internacia kongreso de blindaj esperantistoj okazis en la hungara ĉefurbo Budapest de la 2 ĝis 9 de aŭgusto 1929. La plej multaj blindulkongresanoj loĝis en la ”landa reĝa instituto por blinduloj Palateno Jozefo”. El 180 aliĝintoj partoprenis 114 el 14 landoj. Granda honoro por la kongreso estis la persona ĉeesto de nia amata H. Thilander kun edzino [Varma Järvenpää 1899–1986] kaj multaj eminentuloj el la blindularo. La blindulinstituto loĝigis senpage la plej multajn kongresanojn kaj zorgis pri senpaga matenmanĝo, pri lokoj por la kunsidoj kaj aliaj aranĝaĵoj, sed ĝi ne povis doni tag- kaj vespermanĝojn. Senpage aŭtobusoj portis la karavanon alvenintan per vaporŝipo al la kongresejo. La vaporŝipa veturado de Vieno ĝis Budapest kostis preskaŭ neniom. Por grupaj veturadoj de blindulkongresanoj ĉiam servis senpage aŭtobusoj ankaŭ okaze de la bonsukcesinta koncerto de blindaj virtuozoj, kiu eĉ estis disaŭdigita per radio.

Kiel prezidanto funkciis d-ro Bano Miklos kaj honora prezidanto estis H. Thilander.

Krom la kvara ĝeneralkunveno de UABE, pri kiu ni detale raportis en la dekunua ĉapitro, okazis tri laborkunsidoj, sed la aranĝo mem de la kunsidoj estis nova: mallonga laborkunsido disigis la anoncitajn temojn al fakaj kunsidoj, en kiuj – unu post alia – oni traktis la temojn samspecajn. Ties rezultojn konfirmis la dua laborkunsido, kiu zorgis pri raporto kaj rezolucioj por la ĉefkongreso Samideanino Koller el Aŭstrujo proponis vendi manlaboraĵojn faritajn de blindulinoj dum la ĉefkongreso profite al EL. Post referato de Kreitz pri la temo: ”La blindulo kiel komercisto”, Agnes Melchior raportis, kiel oni devas uzi siajn kapablojn instruante blindajn infanojn. Pridiskutitaj estis interalie jenaj temoj: instruado de malforte vidantaj infanoj; instruado de surdmutaj blindaj infanoj; instruista ekzameno pri la lingvo Esperanto kaj instruado. Ĉi tiujn diskutojn kaŭzis la referatoj de direktoro Herodek kaj direktoro Adler. Menciindaj ankoraŭ estas la referatoj de direktoro d-ro Toth pri la rezultoj de la tri kuracpedagogiaj kongresoj; Kuchar pri agado de subtena societo de ĉeĥoslovakaj memstaraj blinduloj kaj Verner Lundgren pri la blindulaferoj en Svedujo.

 

23 La ”naŭa” en Oxford 1930

Pri nia ”naŭa” okazinta en Oxford de la 2 ĝis la 9 de aŭgusto 1930 mankas ankoraŭ gravaj informoj; tamen ni klopodos sciiĝi detalaĵojn pri ĝi. Ni nur scias, ke niaj karmemoraj gesamideanoj Merrick estis la solaj aranĝintoj de la blindulkongreso, kiun partoprenis 74 personoj, el kiuj 47 estis blinduloj el Britujo, Ĉeĥoslovakio, Francujo, Germanujo, Irlando, Nederlando kaj Polujo. Ĉar en Oxford ne ekzistas institucio porblindula, la kongresanoj loĝis en privataj loĝejoj tre komfortaj kaj la kunvenoj okazis en kolegio Christ Church. Oportunan manĝejon oni trovis en la ĉefkongresejo. La ĉefaj temoj pritraktitaj estis: ”blindul-emancipo”, ”blinduloj kiel masaĝistoj”, ”blinduloj en industrio”, ”gvidhundoj”, ”metia hejmlaboro” kaj raportoj pri blindula kaj esperanta movadoj en diversaj landoj.

Speciale interesa kaj instrua estis ekspozicio de porblindulaj helpiloj. [Eltiraĵo el New Beacon, 1930, Thomas Forster La distra programo enhavis i.a. koncertojn, teatraĵon kaj balon en naciaj kostumoj. Teatraĵon ”Charley´s Aunt” en Esperanto produktis Julio Baghy. En ĝi aktoris reprezentantoj de ses landoj. La unuan kaj la duan dimanĉon okazis Diservo en

Esperanto. Ekskursoj en Londono okazis al la nacia blindulorganizo NIB (National Institute for the Blind), brajla biblioteko, teksejo de blinduloj kaj zooparko.]

 

24 La ”deka” en Krakovo 1931

Ankaŭ pri tiu ĉi kongreso, okazinta de la 1 ĝis la 8 de aŭgusto 1931 en la bela pola urbo Krakovo, ne estas multe por raporti, ĉar ĝin partoprenis nur 13 personoj el 5 landoj. W. P. Merrick, la sola reprezentanto de UABE, malfermis la kongreson memorante en sia parolado la morton de nia amata ”paĉjo” prof. Th. Cart, kiun la kongreso memoris per ekstaro.

Tiam li transdonis la parolvicon al Julius Hasselbach el Berlino, kiu estis la organizinto de la kongreso. Li bonvenigis la kongresanojn kaj la vidantajn gastojn, inter kiuj troviĝis ankaŭ d-ro Feliks Zamenhof, kiu diris interalie: ”Ekzistas en la mondo multaj homoj, kiuj ne estas blinduloj kaj tamen ne vidas, ili estas pli kompatindaj ol la blinduloj mem!” Salutis reprezentantoj el Anglujo, Ĉeĥoslovakio, Finnlando, Francujo, Germanujo kaj Polujo. Estis elektita jena kongresestraro: J. Hasselbach (Germanujo), unua prezidanto; Arno Kichel (Polujo), dua prezidanto; Gizela Masarova (Ĉeĥoslovakio), sekretariino. Kiel honoraj prezidantoj estis elektitaj du polaj gesamideanoj vidantaj.

En la unua laborkunsido oni legis raporton de J. Kreitz pri la agado de UABE. Li menciis la fakton, ke la plejmulto el la Uabeanoj voĉdonis por nomŝanĝo. Sekvis referato de samideanino Masarova pri la asocio ”Ĉeĥa blindulpreso”.

En la dua laborkunsido oni pridiskutis la proponon de J. Kreitz pri konstanta blindulkongresa komitato, kiu decidu pri aranĝo de blindulkongresoj esperantistaj.

Post pridiskutado de kelkaj proponoj samideano Epstein el Francujo parolis pri masaĝo kiel blindulprofesio, dirante interalie, ke tiu ĉi profesio estas nuntempe la plej bona vivrimedo por blinduloj kaj ke en Francujo ekzistas faka lernejo, kie

ankaŭ alilandaj masaĝostudantoj estas akceptataj.

En la ferma kunsido samideanino Drechsler parolis pri la edukado de blindaj knabinoj en Ĉeĥoslovakio.

La blindulkongresanoj partoprenis du ekskursojn de la ĉefkongreso. Ĝojige estis, ke blindaj kaj vidantaj samideanoj intermiksiĝis.

 

25 La ”dekunua” en Parizo 1932

En la kadro de la 24 universala kongreso de Esperanto en Parizo samtempe okazis la dekunua internacia kongreso de blindaj esperantistoj de la 30 de julio ĝis la 6 de aŭgusto 1932. La aranĝado kaj preparado plejparte kuŝis sur la ŝultroj de nia agema samideano Albert Masselier kune kun la vidantaj helpantaj samideanoj Robert kaj Belsola, kiuj devis venki gravajn malfacilaĵojn ĉefe pro tio, ke la franca registaro rifuzis disponigi la blindul-instituton por enloĝigo de la kongresanoj, tiel ke ili devis loĝi en luitaj hoteloj, sed feliĉe bonegan helpon proponis la franca blindulasocio ”Association Valentin Haüy”. Ĝi havigis senpagan kongresejon kaj malmultekostajn manĝojn en sia hejmo. Aliĝis 59 kongresanoj el 12 nacioj:  Anglujo 8; Ĉeĥoslovakio 5; Francujo 22; Germanujo 5; Hispanujo 1; Irlando 2; Italujo 2; Nederlando 7; Norvegujo 1; Polujo 1 kaj Svedujo 2.

La dimanĉon komencis multaj per ĉeesto en unu el du esperantlingvaj Diservoj. Je la deka h. okazis en amfiteatro de la Sorbonne la solena malfermo de la ĉefkongreso.

Posttagmeze okazis ĉe ”Amitiés des Aveugles de France” (amikeco de francujaj blinduloj) internacia mitingo de blinduloj kun alparoloj kaj salutoj de la naciaj delegitoj.

La 1-an de aŭgusto okazis la malferma kunsido de la ”dekunua” per alparolo de prezidanto Masselier. Laŭ lia opinio la ĉefa tasko de niaj kongresoj estas konvinki la blindulojn kaj blindulamikojn pri la taŭgeco de Esperanto por solvi blindulaferajn problemojn kun internacia signifo. Por kongresa estraro estis elektitaj: A. Masselier, prezidanto; d-ro Tancredi, dua prezidanto; R. Israëls, sekretario; Minny Miksch, dua sekretariino; Ilse Haberland, protokolistino; W. P. Merrick kaj samideanino Maitrejean, konsilantoj. Posttagmeze la kongresanoj vizitis la konatan de la 13-a jarcento jam ekzistantan blindulejon ”Quinze-Vingts”. Tie ree salutoj kaj alparoloj.

La 2-an de aŭgusto la programo de la unua laborkunsido estis multampleksa: propono de Masselier pri fondo de internacia instituto por socia adaptiĝo de nevidantoj; referato de Ilse Haberland pri la blindulo kiel stenotipisto, projekto de Masselier pri asocio de blindaj artistoj kaj propono pri fondo de internacia ligo Braille por pliriĉigi la brajlan literaturon; referato de Masier pri maloportuno de grandformataj brajlaĵoj; proponoj de Gonin pri la blanka bastono kaj pri fondo de sindikato de brajlopresistoj; propono de Haugness pri UABO; proponoj de Israëls pri aranĝo de estontaj kongresoj kaj pri eldonado de literatura gazeto. Esceptinte la aldonaĵojn la referatoj kaj la plene ellaboritaj proponoj antaŭe estis presitaj kaj dissenditaj al la aliĝintoj. La vigla pritraktado kaj interdiskutado pri la fondo de ligo Braille plenigis la tutan antaŭtagmezon, kaj fine oni decidis starigi komitaton por plene ellabori la planon. Jen la membroj de la komitato: Masselier, prezidanto; Israëls, sekretario; kaj membroj konsilantaj: Tancredi, Karterud kaj Minny Miksch.

Posttagmeze la kongresanoj vizitis la hejmon de la militblindigitoj, kie oni ĝuis la gastame prezentitan ĉampanon post salutoj kaj alparoloj. Poste la kongresanaro pilgrimis al la tombo de paĉjo Cart. En la konata tombejo ”Père Lachaise” kondukis longa aleo al la ripozejo de nia mortinta amiko, kie la blindaj samideanoj impresite viciĝis ĉirkaŭ la monumento, metante marmoran per bronza palmo ornamitan memorŝtonon kun la (nur franclingva) surskribo: ”Al sia kara paĉjo Th. Cart, la partoprenantoj de la dekunua kongreso de blindaj esperantistoj. Parizo, 30-an de julio – 6-an de aŭgusto 1932”. Dum emocio regis nin kaj la ĉeestantojn, prezidanto Masselier parolis: ”Jen apud vi estas viaj gefiloj, ho paĉjo! Ĉar vi ne estas mortinta. En ni ĉiuj revivos via nobla spirito. Kaj niavice ni naskos al vi aregon da spiritaj gefiloj en la tuta mondo.” Merkredon la blindulkongresanoj vizitis la muzeon Valentin Haüy, kiu entenas abundajn kolektojn da dokumentoj kaj oni rakontis pri la multaj klopodoj kaj malfacilaĵoj por solvi la fingrolegan problemon tiel de francoj kiel de alilandanoj.

Posttagmeze la blindaj samideanoj veturis al Coupvray, la naskiĝloko de nia antaŭulo Louis Braille. Sur placo, kie staras sur relief-ornamita kolono bronza busto de Braille, la kongresanojn akceptis la komunumaj estro kaj konsilantaro, dum ĉirkaŭstaris preskaŭ la tuta vilaĝanaro. Post bonveniga alparolo de la vilaĝestro, prezidanto Masselier respondis per parolado, en kiu li honoras la grandan filon de Coupvray, kiu malfermis al tutmonda blindularo la vojon al lumo. Sinsekve atestis la delegitoj de 12 reprezentitaj nacioj pri sia estimo al la rememoro de Braille. Same kiel antaŭan tagon ĉe la tombo de paĉjo Cart, ankaŭ marmora memorŝtono kun franclingva surskribo rememorigas pri la pilgrima vizito de la dekunuanoj. Poste, en la pariza antaŭurbo Saint-Mandé la kongresanaro vizitis la departementan instituton Braille. Tre interesa vizito.

Ĵaŭdon matene la tagordo anoncis laborkunsidon je la naŭa kaj duono ĝis la dekdua h., sed kiam je la deka fine komenciĝis la kunsido, la prezidanto anoncis, ke jam je la dekunua h., ĝi finiĝos por ree viziti la muzeon. Kontraŭ tio arde protestis  Israëls kaj malmultaj aliaj, dirante, ke oni nur parolas, paroladas, parolegadas, sed ne laboras.

Tamen oni kunsidis nur unu horon, dum kiu oni nur aludis la demandon de ges-roj Thilander pri interŝanĝo inter nacioj de blindaj lernejaj infanoj sciantaj Esperanton dum feria tempo, sed la prezidanto ne diskutigis la temon konkludante, ke estas dezirinde. Sekvis mallonga diskutado pri enkonduko de mallongigoj en EL-on, ĉefe por kelkaj oftaj vortoj.

Posttagmeze estis vizitoj al la biblioteko, presejo kaj laborejo de ”Association Valentin Haüy”. Poste ree vizito al ”American Braille Press”, grandioza presejo.

Vendredon matene ree nur unu horo estis disponebla por laborkunsido pri la ĉefa temo: fondo de asocio de blindaj artistoj kaj por diskutado de proponoj jam aluditaj.

Tamen ankoraŭ kelkaj proponoj ne estis diskutitaj pro manko de tempo.

En la ferma kunsido posttagmeze oni alprenis sendiskute rezoluciaron pri la traktitaj kaj ne traktitaj proponoj kaj per dankvortoj de la delegitoj finiĝis la kongreso.

 

26 La ”dekdua” en Kolonjo 1933

Kvankam multaj eksterlandaj ĵurnaloj avertis, ke oni ne vojaĝu Germanujon pro la nacisocialista reĝimo, kiu kaŭzos neantaŭvideblajn malfacilaĵojn, tamen la dekduan internacian kongreson de blindaj esperantistoj, okazintan en Kolonjo de la 29 de julio ĝis la 5 de aŭgusto en la jaro 1933, partoprenis 52 personoj (27 blinduloj kaj 25 vidantoj) el 10 landoj: 4 angloj, 2 ĉeĥoj, 3 francoj, 33 germanoj, 2 irlandanoj, 1 italo, 1 japano, 4 nederlandanoj, 1 norvego kaj 1 svedo. Preskaŭ ĉiuj blindulkongresanoj kaj iliaj gvidantoj loĝis, manĝis kaj ankaŭ kunvenis en mezranga hotelrestoracio kun la stranga kaj dialekta nomo ”Emm decke Tomes” (en la dika Tomaso).

Dimanĉe, la 30-an de julio, post matena Diservo la blindulkongresanoj partoprenis la solenan malfermon de la ĉefkongreso kaj samdimanĉe okazis la malfermo de la ”dekdua” en salono de la ĉefkongresejo. Joseph Kreitz, la organizinto de la kongreso kaj membro de la Loka Kongresa Komitato, malfermis la kongreson dezirante al ĝi bonvenon en Kolonjo. Jena kongresestraro estis elektita: prof. d-ro Raffaele Tancredi (Italujo), honora prezidanto; J. Kreitz, prezidanto; Etienne Bouquin (Francujo) kaj W. P. Merrick, vicprezidantoj; Ch. Hedqvist (Svedujo), sekretario kaj protokolanto; M. Miksch (Ĉeĥoslovakio), dua sekretariino; Alf Arnesen (Norvegujo) kaj Dirk Schipper (Nederlando), konsilantoj.

Post alparolo de la prezidanto oni voĉlegis alvenintajn telegramojn kaj salutis la diverslandaj reprezentantoj.

En la unua laborkunsido, la 30-an de julio Minny Miksch el Praha prezentis interesan referaton pri la historio, evoluo kaj nuna stato de la blindulmovado en Ĉeĥoslovakio kun serio da deziroj kaj postuloj al kompetentaj instancoj kaj la publiko. La prezidanto rekomendis transdoni la referaton al la projektita mondkongreso de blinduloj okazonta en Amsterdam venontan jaron.

Sekvis diskutado pri laboroj de blinduloj en la industrio, pri bonŝancoj de blindaj muzikistoj kiel privatinstruistoj kaj kiel instruistoj en blindulinstitutoj.

Propono de la komitato de UABO pri kongresordo post diskutado pri kelkaj nepre necesaj ŝanĝoj estis akceptita.

La unua ĝeneralkunveno de ”Universala asocio de blindulorganizaĵoj” (UABO) okazis la 1-an de aŭgusto. Pri ĝi ni detale raportis en la 12 ĉapitro.

La ĉefa temo de la dua laborkunsido okazinta merkrede, la 2-an de aŭgusto, estis la projektita porblindula kongreso okazonta en Amsterdam 1934 kun la rezulto, ke la ”dekdua” komisiis al prof. d-ro Tancredi elverki rezolucion al la aludita kongreso postulante allasi Esperanton kiel kongresan lingvon same kiel kelkajn naciajn lingvojn.

Harald Thilander kaj Charles Hedqvist prezentis referaton legitan de Ch. Hedqvist mem sub la titolo ”Novaj vojoj por la blindula vivnutra laboro”, en kiu ili proponis  starigon de trimembra komisiono kun la celo esplori la eblecojn por blindula laboro en la ĝenerala industrio, parte en fabrikoj por viduloj, parte en fabrikoj speciale starigitaj por blinduloj. Kiel anojn de la komisiono la kongreso elektis la samideanojn Arnesen, Ezquerra (Hispanujo) kaj Kreitz.

Sekvis referato de Alf Arnesen pri ebleco havigi al blinduloj compare malmultekostajn skribmaŝinojn kaj aliajn aparatojn, tiamaniere ebligante al pli multaj samsortanoj akiri tiajn helpilojn tiel necesajn, precipe al inteligentaj blinduloj. La parolanto proponis starigon de trimembra komitato por esplori la aferon, sed la kongreso decidis transdoni ĉi tiun taskon al la komitato de UABO.

En la ferma kunsido, okazinta la 4-an de aŭgusto, unue oni pritraktis kelkajn malpli gravajn proponojn ne realigeblajn dum la nuna maltrankvila politika situacio, kaj poste estis elektitaj kiel anoj de internacia blindulkongresa komitato H. Thilander, prof. d-ro R. Tancredi kaj J. Kreitz.

Post kelkaj klarigoj de W. P. Merrick pri masaĝo kiel blindullaboro en Anglujo, Ch. Hedqvist varmkore invitis la”dektrian” okazontan en Stockholm de la 4 ĝis la 11 de aŭgusto venontan jaron.

La ”dekdua” estis aranĝita plenakorde kun la ĉefkongreso, por ke blindaj samideanoj povu senĝene partopreni ankaŭ ĉiuspecajn kunvenojn porvidulajn, la prelegojn de la ”Somera universitato” kaj ĉiun programitan amuzaĵon kune kun la vidantaj kongresanoj. Blindulkongresanoj do partoprenis la interkonan vesperon, la ekskurson, la ”amuzan rejnlandan vesperon” laŭ kolonja maniero kaj la internacian balon de la ĉefkongreso.

Menciinda ankoraŭ estas la koncerto de la blindulkongreso okazinta la lastan tagon. La kolonja miksita ĥoro (blindulĥoro) unue kantis la ”Preĝon sub la verda standardo” de Zamenhof, komponitan por la kongreso de nia samideano Schönewolf el Berlino. Poste la ĥoro kaj duobla kvarteto sub direktado de Friedrich Donner brile kantis belajn germanajn popolkantojn en Esperanto. Ege plaĉis la fortepiana ludo de Dirk Schipper (Nederlando), la arta gitara ludado de Baldomero Zapater, sed ankaŭ grandan aplaŭdon elvokis la kantoj de la koncertkantistinoj Josefiak kaj Sauer el Kolonjo samkiel la eminenta koncertkantisto Georg Kuntze el Dresdeno, kiu bedaŭrinde mortis dummilite kaŭze de bombatako.

 

27 La ”dektria” en Stockholm 1934

La dektrian internacian kongreson de blindaj esperantistoj, okazintan en Stockholm de la 4 ĝis la 11 de aŭgusto en la jaro 1934, ĉeestis 106 personoj el dekunu landoj: 57 alilandanoj kaj 49 svedoj, 80 blinduloj kaj 26 vidantoj. La ”dektria” ne alportis malbonon spite de la malbonfama kaj popolsuperstiĉa nombro, sed male feliĉon, sukceson kaj harmonian kunlaboradon de diversnaciaj samsortanoj-samideanoj.

Certan garantion pri la sukceso de la kongreso jam antaŭ donis tiu cirkonstanco, ke ĝi estis kunvokita de unu el la plej gravaj blindulorganizaĵoj de la nordaj landoj, kaj ankaŭ, ne malpli la fakto, ke ĝin preparis eminentaj svedaj blindulkondukantoj: direktoro Alarik Lundberg, prezidanto de la invitinta organizaĵo ”De blindas förening”, rektoro Gustaf Ek, estro de la reĝa blindulinstituto en Tomteboda, jur. kand. Ernst Retsler, ”Blindvårdskonsulent”, t.e. konsilanto de la tutsveda blindularo, kaj niaj karaj Gethilander.

La blindulinstituto en Tomteboda gastigis la kongreson dum tuta semajno.

Jam sabate post partopreno en la malferma kunsido de la 26 universala kongreso de Esperanto en la koncerta domo en Stockholm, interkona vespero kunigis ĉiujn blindulkongresanojn en la gimnastika halo nun ŝanĝita en festsalonon de la blindulinstituto. Ĝin malfermis nia Varma Thilander deklamante sian mirinde verkitan dektristrofan poemon ”Bonvenon al ni Dektria!” kaj poste Harald Thilander per kelkaj vortoj salutis aparte ĉiujn alvenintajn alilandajn samideanojn tiele, ke oni sin sentis hejme en la internacia kunloĝejo.

Dimanĉmatene nia norvega samideano pastoro Overvoll predikis en la preĝosalono de la instituto pri Esperanto kaj mondharmonio. Poste busoj portis la kongresanojn al la haveno por fari ekskurson tra la fama stockholma arkipelago. Fine, en plena sunbrilo la ŝipo atingis la idilian insuleton Tynningö en la Balta Maro. Sur tiu ĉi ĉarma insuleto troviĝas Phosphoros, malgranda ripozhejmo de la svedaj blinduloj.

Post salutoj kaj resalutoj oni promenadas eĉ sin banas en la Balta Maro. Ĉar en Svedujo oni tagmanĝas vespere, post ĉi tiu belega ekskurso la tagmanĝo bonege gustis al ĉiuj. Multaj kongresanoj poste ĉeestis koncerton en la koncerta domo, kie konata sveda ĥoraro bone prezentis svedajn popolkantojn, parte esperante, parte svedlingve.

Lunde, la 6-an de aŭgusto je la naŭa h. direktoro Alarik Lundberg, prezidanto de la invitinta organizaĵo ”De blindas förening” per forte aplaŭdita bonveniga parolado en Esperanto salutis kaj malfermis la ”dektrian”, dirante interalie: ”Kiam mi dum la ”Tago de la blinduloj” pasintan aŭtunon per radio disaŭdigis miajn bonvenigajn vortojn al la gesamsortanoj en ĉiuj landoj, petante ilin kolektiĝi en la ĉefurbo de Svedujo, mi apenaŭ kuraĝis esperi, ke mian inviton sekvos tiom da samideanaj geamikoj, kiel nun okazis. Ĉie en la mondo la blindulafero ĉiujare faras novajn paŝojn antaŭen; la socia kaj la humaneca justeco konstante kreas al ĝi novajn konkerojn. Nia tempo neniel neas la signifon de la internacia kunlaborado kiel levilo en la evoluo, nek la valoron de la internacia lingvo Esperanto, kiu eĉ sur blindulmovada tereno certe povas unuigi la popolojn en valoro por la komunaj celoj. Kun certeco ni supozas, ke la ŝtata blindulpensio, unuanime akceptita kiel leĝo, altiras vian specialan atenton, kiam ĝi nun inter aliaj gravaj demandoj estas eniĝita en la kongresa programo. La sveda blindulmondo kore ĝojas pro sia ĵusgajnita granda sukceso kaj volas en la pritrakto de la kongreso pri tiu ĉi gravega afero vidi rimedon efektivigi ĝian definitivan venkon en ĉiuj landoj. Do, nia kunigita celkonscia laboro helpu produkti rezultojn de daŭra valoro en nia komuna afero. Tio estas mia sincera deziro kaj jen mi deklaras la dektrian mondkongreson de blindaj esperantistoj malfermita”.

Laŭ propono de la prepara komitato, la kongreso elektis jenan estraron: prezidanto: Joseph Kreitz; vicprezidantoj: kapitano Jan Silhan, Polujo kaj redaktoro Edvard Imsdahl, Norvegujo; sekretario: Charles Hedqvist kaj dua sekretariino: Ilse Haberland. La prezidanto dankis pro la konfido montrita al li, uzante la okazon por atentigi, ke la Esperanto-movado inter la blinduloj nunjare povas festi sian tridekjaran jubileon, memorigante pri niaj grandaj pioniroj prof. Cart, Harald Thilander, W. Percy Merrick, d-ro Bano k.a. Poste li gratulis la svedajn samsortanojn pro tio, ke ili posedas inter si tian viron, kia estas direktoro Lundberg, kaj li proponis, ke la kongreso montru sian grandan estimon kaj koran dankon al la blindulkondukanto pro lia grava laboro por la blinduloj, elektante lin honora prezidanto. Membroj de la honora komitato fariĝis unue rektoro Gustaf Ek, kiu donis tiom valoregan helpon al la kongreso, due Ernst Retsler kaj trie nia pioniro Harald Thilander.

Dum la kutimaj salutoj de la naciaj reprezentantoj Einar Juvonen, prezidanto de la finna centra ligo de blinduloj komunikis, ke la blindulpensia afero nun estas en sufiĉe progresinta stadio, ĉar la finna registaro promesis fari proponon pri tiukoncerna leĝo al la parlamento jam kunvenonta tiun ĉi aŭtunon. La prezidanto petis interrompi la salutojn kaj aŭskulti prelegon de jur. kand. Ernst Retsler pri la blindeca kompenso en Svedujo. La preleginto skizis la tridekjaran laboron, kies rezulto estas la nunjare alprenita leĝo pri blindeca kompenso, laŭ kiu ĉiu sveda blindulo, kiu plenumas la kondiĉojn fiksitajn en la leĝo, ricevas 500 kronojn ĉiujare.

Laŭ propono de Agnes Melchior, la kongreso sendis danktelegramon al la sveda socialministro pro la grava helpo, donita al la svedaj blinduloj, kio certe ankaŭ influos la evoluon de la blindulpensia afero en aliaj landoj.

Posttagmeze la blindulkongresanoj partoprenis en la akcepta festo, kiun aranĝis la urbo Stockholm por la tuta universala kongreso.

En Tomteboda, je la kvara h. okazis la malfermo de ekspozicio, en kiu oni montris al la diversnaciaj samideanoj multajn blindulhelpilojn ne nur produktitajn en Svedujo, sed ankaŭ anglajn, germanajn kaj alilandajn.

La 7-an de aŭgusto je la 9 h. post la malfermo de la unua laborkunsido direktoro Alarik Lundberg skizis dum vere interesa prelego la disvolviĝon de la sveda blindulafero. Li mem aktive partoprenis la movadon kaj tial li plej bone povis konstati la grandiozan evoluon dum tiu ĉi periodo. Ne estas eble en la kadro de nia ”Historio” ripeti la enhavon de prelegoj, sed ni atentigas, ke multaj el ili ekzistas en brajla preso. La prezidanto dankis al direktoro Lundberg pro lia interesega prelego dezirante, ke la progresoj de la blindulafero en Svedujo servu kiel ekzemplo kaj modelo por aliaj landoj, kie oni ankoraŭ ne atingis tiom, kiom en la ĉi-jara kongresa lando.

Posttagmeze la kongresanoj sekvis la inviton de direktoro Lundberg por viziti la instituciojn de ”De blindas förening” en Majorsgatan. Oni rigardis la bibliotekon kun 12 000 volumoj, la laborejojn: korb- kaj brosfarejojn por sepdeko da viroj. En la teretaĝo per elektromotoraj maŝinoj estas pretigataj la lignoj de ĉiuspecaj brosoj. En alia domo troviĝas la loĝejoj por multaj nevidantaj fraŭloj kaj edziĝintoj. Nuntempe la institucioj de la organizaĵo kun oficejoj, propra brajla presejo kaj sonbendstudio ktp. troviĝas en Gotlandsgatan en multe pli grandioza amplekso.

Dum la muzikvespero la kongresanoj havis la plezuron ekkapti iom da muzikaj perloj de kelkaj el la reprezentitaj nacioj. Post tio surprizo! En alia salono de la instituto estis aranĝita scenejo; la aktorinoj ludis malantaŭ kurteno. Sed kion ili ludis? Fabelludon verkitan kaj ankaŭ gviditan de Varma Thilander sub la titolo ”Ĉe la lulilo; ludo pri feinoj, kiuj dotas ĵusnaskiton.” Ravite oni sekvis la kantojn kaj la paroladojn de la feinoj en fabela lando. Jen sin prezentis belstila, modela  Esperantopoemo, brile, flue parolata de belsonaj voĉoj.

La 8-an de aŭgusto UABO havis du kunsidojn de la dua ĝeneralkunveno, pri kiuj ni raportis detale en nia dekdua ĉapitro.

La 9-an de aŭgusto je la naŭa h. dum la dua laborkunsido rektoro Ek prelegis pri la blindulinstruado en Svedujo raportante, ke la instruado de blinduloj estas deviga depost la jaro 1897 kaj ke ĉiuj blindullernejoj estas ŝtataj. Plue li emfazis la fakton, ke oni penas fari la edukadon de blinduloj kiel la plej racia kaj efika, por ke la nevidantoj estu utilaj socianoj. Interese estis sciiĝi, ke fakultativa instruado estas donata pri esperanta, angla kaj germana lingvoj. La prezidanto dankis la preleginton kaj transdonis la parolvicon al Agnes Melchior, kiu prelegis pri ilustraĵoj en la instruado de blindaj infanoj, pri kio en Danujo oni eksperimentis kun kontentigaj rezultoj dum la lastaj jaroj. Finante la prelegon, ŝi petis tiujn, kiuj interesiĝas pri la afero, esplori ĉi-koncernajn objektojn en la ekspozicio kaj poste diri siajn opiniojn kaj ankaŭ kritikojn. Sekvis mallonga diskuto, dum kiu oni demandis pri diversaj detaloj. Redaktoro Imsdahl esprimis la deziron, ke oni povu publikigi la bildojn uzatajn en Danujo, por ke ili utilu ankaŭ al alilandanoj.

Direktoro Lundberg prezentis al la kongresanoj s-rinon Julia af Burén, kiu promesis prelegi pri ”Kronprinsessan Margaretas arbetsnämnd för de blinda” (porblindula laborkomisiono de kronprincino Margareta). S-rino af Burén prelegis pri sia organizaĵo svedlingve interpretite de Varma Thilander. La prelegintino rakontis pri granda interesiĝo por blinduloj, kiun montris la forpasinta kronprincino Margareta, kaj kies rezulto estas la antaŭe nomita organizaĵo, kiu nun havas komitatojn de vidantaj blindulamikoj en ĉiuj gubernioj kaj en ĉiuj iom grandaj urboj. La bonege organizita unuiĝo de blindulamikoj estas, laŭgubernie gvidata de la edzinoj de guberniestroj. La organizaĵo helpas laŭpove kaj ĉiujare disdonas konsiderindajn financajn subvenciojn kaj ĉefe estas, ke ĝi vendas grandajn kvantojn da laboraĵoj produktitaj de blinduloj. Honora prezidanto (sed tre aktiva honora prezidanto) estas la kronprinco de Svedujo.

En Esperanto kaj germane la prezidanto dankis s-rinon af Burén pro ŝia interesa prelego, sed precipe pro ŝia valorega laboro farata por la svedaj blinduloj. Laŭ propono de kapitano Silhan, la kongreso sendis danktelegramon al Lia Kronprinca

Moŝto.

Samtage je la unua h. posttagmeze dum la tria laborkunsido d-ro Nils Juringius raportis interese pri matematikaj skribsistemoj por blinduloj, aludante la laboron de komisiono, kiu jam dum kvin jaroj aktive sin okupis por estigo de internacia matematika brajlosistemo. Por demonstracii la sistemon, la brajla prelego enhavas 4 ilustritajn tabelojn. Kelkaj kongresanoj dankas d-ron Juringius kaj esprimas sian konvinkon, ke la laboro de la matematika komisiono estos akceptita kun kontento kaj dankemo de la samsortanoj en ĉiuj progresemaj landoj.

Post raporto de Eduard Güterbock pri lingvaj skribsistemoj legita de la prezidanto, W. P. Merrick raportis pri la stato de la laboro por estigi internacian fonetikan skribsistemon, kio estas parto de la agado de la menciita skribsistema komisiono. Post mallonga diskuto la kunveno decidis peti la komitaton de UABO eldoni la fonetikan alfabeton en brajla preso.

Poste Agnes Melchior raportis pri la blindulpensio en Danujo laŭ la nova leĝo.

Alvenis telegramo de la sveda kronprinco. Por honori Lian Kronprincan Moŝton ĉiuj kongresanoj stariĝis kantante la svedan nacian himnon.

Post la kunsido la kongresanoj vizitis niajn karajn Gethilander en ilia bela vilao en Stocksund. Tie oni rigardis kortuŝe la presejon, kie estas presata nia ”Ligilo”, kiu festas ĉi-jare la tridekan datrevenon de sia fondiĝo. Pro tio, ke la okĉambra  domo ne estas sufiĉe granda por gastigi ĉiujn kongresanojn, multaj el ili prenas la kafon en la ĝardeno.

Vespere okazis literatura prezentado de la ĉefkongreso, kie oni povis admiri verajn perlojn de nia Esperanto-literaturo.

Post malfermo de la kvara laborkunsido la 10-an de aŭgusto je la naŭa h. la parolvicon ricevis Minny Miksch, kiu raportis pri la ”Internacia blindula informejo kaj statistikejo” en Praha, dirante interalie, ke post la forpaso de prof-ro Stejskal mankas laborantoj kaj tial la oficejo ne povas plu plenumi sian gravan taskon. Laŭ sugesto de Harald Thilander, la raportantino proponis, ke oni translokigu ”IBIS” al Stocksund, sed dum longdaŭra diskutado kelkaj parolantoj avertas kontraŭ troa ŝarĝado de nia pioniro, kiu jam nun estas tro okupata. Fine la kunsido decides transdoni la aferon al la komitato de UABO por plua esplorado kaj definitiva solvo.

Giovanni Valiani, Italujo, sendis proponon pri verkado de historia libreto pri la Esperanto-movado inter la blinduloj, skizante la ĉefpunktojn de la verko. Laŭ propono de kapitano Silhan, oni decidis peti samideanon Valiani, ke li mem prizorgu la realigon de la ”Historio”. La prezidanto promesis laŭpove kunlabori kun li, sed bedaŭrinde Valiani ne povis plenumi la komision, ĉar li mortis dum la milito kaŭze de insida malsano. Alia propono de Valiani pri fondo de ”Amikeca societo de lingvostudantoj” estis transdonita al la komitato de UABO kun la peto kiel eble plej bone helpi la blindajn studantojn. La kongreso komisiis al samideano Kreitz reprezenti la blindulan kongreson ĉe la ferma kunsido de la ĉefkongreso. Post kelkaj demandoj kaj respondoj kaj respondoj pri ekzistantaj kantaretoj brajlaj en Esperanto, finiĝis la kunsido.

La 11-an de aŭgusto je la 1.30 h. komenciĝis la ferma kunsido kun reciprokaj dankesprimoj. Agnes Melchior transdonis donacon al la dommastrino kaj monsumon al la geservistoj. La prezidanto transdonis donacon al niaj karaj Gethilander, dankante pro ilia giganta laboro por la Esperanto-movado inter la blinduloj ĝenerale kaj por tiu ĉi kongreso speciale. D-ro Tancredi invitis tre kore nian ”dekkvaran” al Romo venontan jaron. Per tio finiĝis unu el la plej sukcesaj kongresoj.

 

28 Antaŭparoleto al la ”dekkvara” 1937

En la ferma kunsido de la ”dektria” en Stockholm d-ro prof-ro Angelo Rafaele Tancredi, la itala delegito de UABO, sciigis, ke la ”dekkvara” okazos en Romo 1935, tamen la kongreso ne povis okazi pro diversaj kaŭzoj. Miskomprenoj inter la aranĝantoj de la blindula kongreso kaj la loka ĉefkongresa komitato kaŭzis multe da tempoperdo, tiel ke nur en aprilo de 1935 estis eble publikigi la unuan oficialan komunikon en EL. Dua kaŭzo estis, ke la komitato de UABO decidis, ke ne okazos ĝeneralkunveno dum 1935, sed ke ĝeneralkunvenoj estonte okazos nur ĉiun trian jaron aŭ kiam cirkonstancoj estas precipe favoraj. Plua malfacilaĵo estis, ke la blindulkongresa kaso estis tre malforta kaj atingis nur la sumon de 1.100 italaj liroj. Fine ekiĝis alia malhelpo: la loka kongresa komitato decidis, ke la gvidantoj de la blinduloj, kiuj tradicie ĝuis senpagan kongreskarton, por la 27 kongreso de Esperanto pagu almenaŭ la ”familian kotizon” de 60 italaj liroj. Ankaŭ la malkvieto de la politikaj kondiĉoj ne favoris nian ”dekkvaran” tiel, ke nur du angloj aliĝis kaj pagis, sed ne partoprenis la kongreson, kiu cetere estis turisma kongreso, ĉar oni vojaĝis de unu loko al alia kaj ne okazis kunsidoj kun pozitiva rezulto. Tamen, d-ro Tancredi ricevis multajn salutleterojn preskaŭ el ĉiuj kulturaj landoj de la terglobo, kiel li skribis fininte sian raporton per la vortoj: ”Al Vieno, do, ĉiuj! Per Esperanto en Esperantujon, ĉiam antaŭen, ĉiam fiere alten niaj koroj!” Fakte aperis en EL mallongaj sciigoj pri la ”dekkvara” en Vieno, sed poste montriĝis, ke unue mankis sufiĉe da spertaj samideanoj taŭgaj por prepari la kongreson, ke due ne estis eble trovi blindulkongresejon kaj trie la ĉefkongresa komitato ne donis helpon pro tio, ke ĝi mem havis kaj devis venki gravajn malfacilaĵojn pro la malfavoraj politikaj cirkonstancoj, kiuj jam tiutempe  maltrankviligis Aŭstrujon.

Tial ne estis mirige, ke jam frutempe en la jaro 1936 aperis en EL oficiala komuniko, ke ne povos okazi la ”dekkvara” en Vieno, sed ke ĝi certe okazos en Varsovio dum aŭgusto de la jaro 1937. Ĉi tiuj informoj estis necesaj por klarigi, pro kio ne okazis blindulesperantistaj kongresoj dum du jaroj.

 

29 La ”dekkvara” en Varsovio 1937

Ĉiuj partoprenintoj de la ”dekkvara” kaj de la tria ĝeneralkunveno de UABO, okazintaj en Varsovio de la 7 ĝis la 15 de aŭgusto 1937, estis samopiniaj, ke ĉiufoje, sub la signo de la Esperanto-jubileo okazis vera internacia blindulkongreso de granda signifo por la internacia blindulmovado. Ne mirige, ĉar 23 organizaĵoj el 16 landoj, kunigitaj en UABO, ja povis estigi kongreson, kiu rajtis pretendi pri la supre menciita respondeca nomo.

114 personoj el dek kvar landoj: 66 alilandanoj kaj 48 poloj, 74 blinduloj kaj 40 vidantoj partoprenis la ”dekkvaran”, kiun organizis kaj gvidis kun nelacigebla sinoferado kaj diplomata talento kapitano Jan Silhan kaj lia brava kaj senlaca edzino.

La plej multaj kongresanoj loĝis en la antikva blindulinstituto, en kies salonoj okazis la kunsidoj. La ekspozicio apude aranĝita prezentis multegon da interesaj presaĵoj, produktaĵoj, skribiloj, instruiloj ktp. Ni menciu la jugoslavajn ”topanka”-ŝuojn, la ĉeĥan skribmaŝinon kaj diversajn librobindajn novaĵojn, la japanan, por ni strangan kalkulilon kaj specialajn danajn instruilojn por infanoj.

Pro la favora vetero la kongresanoj povis konsumi ĉiam ĉe la ĝardenaj tabloj siajn manĝaĵojn ĉiam bongustajn kaj abundajn je moderaj prezoj, afabla servado kaj bonvola helpemo. Aro da servemaj skoltoj, senpagaj aŭtobusoj kaj trambiletoj multe

helpis, kiam la kongresanoj partoprenis aranĝojn ekster la instituto.

Teatro kaj amuzaj vesperoj ne mankis. La radio-stacio en Varsovio disaŭdigis prezentadon de kvar blindaj diverslandaj virtuozoj.

Post la sabata interkona vespero nia belga samsortano-samideano honorinda patero Agnello dediĉis dimanĉmatene sanktan meson favore al la kongreso.

Delegitaro el ĉiuj nacioj vizitis en Belvedère, iama loĝoloko de marŝalo Pilsutski, la memorŝtonon de la ”nekonata soldato” oferante florojn ankaŭ de la blindula kongreso. Dum la solena malfermo de la jubilea Esperanto-kongreso kapitano Silhan salutis kaj invitis la ĉefkongresanojn viziti la malfermon kaj kunsidojn de la blindula kongreso.

La saman dimanĉon posttagmeze je la 17 h. okazis la malfermo de la ”dekkvara” en la festa salonego de la blindulinstituto, en kiu ĉeestis proksimume 300 personoj, inter kiuj estis oficialaj reprezentantoj de polaj ministerioj kaj la estraro de la ĉefurbo Varsovio, sed ankaŭ ĉeestis la elito de la tutmonda Esperanto-movado kolektiĝinta en Varsovio okaze de la ora jubileo de Esperanto, inter kiuj oni vidis d-ron Adamon Zamenhof kun familio, f-inon Lidia Zamenhof, la verkiston Julio Baghy kaj multajn eminentajn esperantistojn. Konsilanto Klimecki salutis la kongreson proponante la elekton de jena estraro: honora prezidanto: militblinda deputito de la pola parlamento majoro E. Wagner; prezidanto: kapitano Jan Silhan; vicprezidantoj: honorinda patero Agnello Vandenbosch; W. P. Merrick kaj Alf Arnesen; sekretarioj: d-ro M. Geffner (Aŭstrujo); Petar Pesiĉ (Jugoslavio) kaj Charles Hedqvist.

La prezidanto Jan Silhan salutis kaj bonvenigis la kongreson, dirante i.a.: ”Ni scias, ke ankaŭ la forestantoj ĉi-momente per varme batantaj koroj partoprenas nian feston, feston okazantan en Varsovio, en la urbo, el kiu antaŭ duona jarcento eliris en la vastan mondon la elokventa broŝureto de d-ro Esperanto por donaci al la homaro valoregan interhoman ligilon, kies grandioza kultura rolo montriĝos en sia plena, luma signifo estonte!” Poste li skizis detale la evoluon de la  Esperantomovado inter la blinduloj. Post la kutimaj salutparoloj nepriskribebla estis la jubila aplaŭdo pro la surprize ĝojiga sciigo de majoro Wagner, ke la ŝtatprezidento de la pola respubliko decidis honorigi la sekretarion de UABO, redaktoron Harald Thilander pro lia multjara grandioza kultura laboro por la blinduloj de la tuta mondo, donante al li la altan ordenon ”Polonia restituta”. Thilander, kiu mem ne ĉeestis, poste skribis: ”Ni ĉiuj scias, ke per tiu ĉi distingo la pola ŝtatestro honorigis la bravegan laboron de blindulo por ĉiuj blinduloj”.

Vespere la ĉefkongreso aranĝis feston de ”veteranoj”, honorante per ”Ora stelo” tiujn, kiuj eklaboris por Esperanto antaŭ la unua de aŭgusto 1905 kaj per ”Arĝenta stelo” tiujn, kiuj depost la unua de aŭgusto 1912 laboris por nia kara lingvo. Dek kvin blinduloj ricevis oran kaj multaj aliaj arĝentan stelon.

Lundan matenon inter aliaj parolintoj Varma Thilander per efika poemo plorige kortuŝa esprimis senfinan dankon de la blindularo ĉe la tombo de nia kara majstro Zamenhof akcentante, ke Esperanto kaj ĝia ideo tiom servas al la blinduloj kaj

96 Unua volumo – Dua parto faciligas ilian vivon en mallumo. En la nomo de la ”dekvara” oni metis florkronon.

Ĉiu preteriranto ĉe la tombo klinis la kapon kaj metis floron aŭ florbukedon. Kreskis la amaso da diantoj kaj lilioj. Kelkaj el la preterpasantoj haltis por momento, volis paroli, sed… anstataŭ vortoj el ilia buŝo…larmoj fluis el iliaj okuloj! Proksime al la hebrea situas la katolika tombejo, kie ripozas Antoni Grabowski, la plej intima kunlaborinto de nia majstro Zamenhof. Tie parolis prof. Bujwid kaj la germana samideano Glück, kies parolado estis la plena esprimo de la korsentoj, kiuj nun travivis la multlandaj disĉiploj pilgrim-alvenintaj al la tomboj de la majstro kaj Grabowski. Estis neeble reteni la larmojn, kiam la blankbarbula prof. Bujwid kisis la parolinton pro lia tiom profunda kaj tiom sento- kaj esprimoplena parolado.

Sed nun ni vizitu posttagmeze je la 16 h. la unuan laborkunsidon de la ”dekkvara”, kiun la prezidanto malfermis per la sciigo, ke preskaŭ tridek prelegoj kaj raportoj estas anoncitaj por la kongreso kaj ĝeneralkunveno de UABO. Pro tio, ke la kongreso ne havos sufiĉe da tempo por pritraktado de ĉiuj prelegoj kaj raportoj laŭeble UABO presos la tutan materialon por disponigi ĝin al ĉiuj, sed fakte nur la plej gravaj prelegoj kaj la rezolucioj aperis en brajla preso pro tio, ke la presigo de ĉio ampleksus kelkajn brajlovolumojn. Post prelego pri la ŝtata blindulinstituto en Varsovio la prezidanto prelegis pri la evoluo kaj nuna stato de la blindulafero en Polujo, kiu elvokis demandojn kaj respondojn pri la edukado de polaj nevidantaj masaĝistoj. Same okazis post la prelego pri la porblindula muziklernejo ĉe la ŝtata blindulinstituto, verkita de direktoro J. Niwinski. La prezidanto proponis, ke elektota redakcia komitato ellaboru la precizajn tekstojn de ĉiuj rezolucioj kaj prezentu ilin ĉe la ferma kunsido por definitiva decido. Petar Pesiĉ raportis pri la blindulafero en Jugoslavio speciale menciante la eksperimentojn kun militblinduloj en terkulturista laboro en Veternik. Sekvis sufiĉe longa diskutado pri ĉi tiu temo.

La 7-an de aŭgusto en la dua laborkunsido Charles Hedqvist prezentis detalan raporton pri la ”Parolanta libro” kun posta diskutado pri ĉi tu temo. Estas necese klarigi al niaj junaj legantoj, ke ”parolanta libro” estis gramofonaj diskoj, kiuj povis surhavi tekstojn por 25-minuta legado sur ĉiu flanko. Estis multekosta procedo kaj oni investis milojn da dolaroj aŭ anglaj pundoj sterlingaj. Post la dua milito en ĉiuj landoj oni profitis la magnetofonan sonbendan sistemon kiel ”parolanta libro” por blinduloj; tamen estas tre interese legi la referaton de Charles Hedqvist pri ĉi tiu temo.

La 11-an de aŭgusto je la 9.30 h. post la malfermo de la tria laborkunsido la prezidanto sciigis, ke tiu ĉi kunsido estos dediĉata al diskutoj pri blindeckompenso kaj aliaj al ĝi ligitaj blindulaferaj problemoj. Post raporto de patero Agnello pri la invalidpensio en Belgujo kaj pri penadoj havigi blindeckompenson al belgaj blinduloj sekvis longa diskuto pri ĉi tiu temo, kiun partoprenis kongresanoj el Finnlando, la skandinaviaj landoj k.a. Oni pritraktis la temon: Kiu estas blinda laŭ la leĝo pri blindeckompenso? Patero Agnello informis, ke en Belgujo 1/50 de vidpovo estas la ĝenerale aprobata limo de blindeco, dum en Svedujo ĝi estas 2/60 laŭ sciigo de Eric Olsson, sed blindeckompenson ankaŭ povas ricevi tiu, kiu ne havas sufiĉan vidpovon por orientiĝi en fremda loko. En Norvegujo la kompenson ricevas tiu, kiu ne havas sufiĉan vidpovon por gvidi sin mem aŭ ne povas kalkuli fingrojn en distanco de unu metro. Poste okazis diskutado pri ”bezonprincipo” kaj la laborproblemo de blindulo koncerne blindeckompenson.

Post prelego pri masaĝo en Anglujo, verkita de Aaron Cohen, la prezidanto informis pri masaĝo en Polujo kiel profesio por blinduloj, kio elvokis diskutadon. Alf Arnesen proponis, ke IBIS kolektu ĉiajn materialojn pri ĉi tiu grava afero.

La 12-an de aŭgusto je la 9.30 h. la prezidanto en la kvara laborkunsido donis la parolvicon al kolonelo Klobukowski, kiu prezentis referaton pri la ”Pola asocio de laborantaj blinduloj” kun la peto, ke la kongreso apogu kelkajn proponojn de tiu

asocio.

La prelego pri la temo ”La blindul-instruisto kaj ties preparo”, verkita de d-rino M. Gregorzewska, direktorino de la instituto por speciala pedagogio en Varsovio, elvokis viglan diskuton, en kiu partoprenis multaj kongresanoj, interalie Agnes Melchior kaj Halvdan Karterud, kiuj mem estas geinstruistoj de blinduloj.

Nakahara Siuzi, japana samideano, prezentis raporton pri la blindulafero en Japanujo petante, ke oni sendu kontribuaĵojn al porblindula ekspozicio aranĝota en Kioto dum oktobro nunjare. Per aplaŭdoj la kongreso manifestis sian simpation al la

japanaj samsortanoj.

D-ro Nils Juringius prelegis pri la temo ”La blinduloj kaj matematiko”. En la posta diskutado oni postulis, ke en la brajla matematikografio estu efektivigota internacia unueco.

Agnes Melchior raportis interese pri novaĵoj el la dana blindulafero, interalie, ke oni instaligis brajlan presejon en ŝtata malliberejo kaj ke kvar malliberuloj presas librojn por blinduloj.

Per cirkulero hispanaj instruistoj de blindullernejo petis sendi instruilojn al ili pro tio, ke la civila milito en la lando malfaciligas la produktadon de tiaj lerniloj en la lando mem.

La saman tagon la kongresanoj vizitis la blindulejon Laski kun ĉ. 300 gelernantoj en ĉiuj aĝoj, multaj fakoj pri instruado kaj zorga studado pri la blindulafero. Post raporto de inĝeniero Wionskowski pri la agado de Laski, okazis koncerto de blindaj artistoj en la salonego de la instituto.

La 13-an de aŭgusto je la naŭa h. la prezidanto dum la kvina laborkunsido mallonge skizis la vivon de d-ro Dolanski, la verkinto de la prezentota prelego pri ”La sesa sento de blinduloj”. La prelego mem kaŭzis viglan diskutadon, kiun  partoprenis ankaŭ la prezidanto, kiu diris interalie: la psikologoj kaj fakuloj en ĉiuj landoj kun granda interesiĝo akceptis la eksperimentojn kaj la hipotezon de d-ro Dolanski.

Ĝi prezentas teorie kaj eksperimente bone bazitan solvon de la problemo, pri kiu la vasta publiko juĝas kutime malĝuste, atribuante al la nevidantoj ian misteran kapablon.

Sekvis prelego pri sterilizado, verkita de fama okulkuracisto d-ro A. Zahor, Praha.

Dum la diskutado estis akcentata la graveco de la problemo, sed samtempe oni substrekis la danĝeron de troigo dum la nuna neperfekta stato de la ĉi-koncernaj sciencoj. Kelkaj el la parolantoj ankaŭ apogas la ideajn opiniojn kontraŭ sterilizado, prezentitajn de d-ro Zahor.

Post raporto pri blinduloj kaj skoltismo de H. M. Lochhead kaj W. P. Merrick la kongreso komisiis al IBIS speciale kolekti materialojn pri tio en diversaj landoj.

Raportis d-ro Bano Miklos pri la ”Ruĝkruca movado” kaj la blinduloj en Hungarujo, Einar Juvonen parolis pri la nuna stato de la blindulafero en Finnlando kaj fine samideanino Pollandová informis pri la blindulafero en Ĉeĥoslovakio.

Samtage la kongresanoj vizitis la polan porblindulan asocion ”Lanterno”, en kies brajla presejo patero Agnello dediĉis belan paroladon al la centjara jubileo de la brajla libro.

Dum la ferma kunsido de la 14 de aŭgusto je la 15 h. Post multaj dankesprimoj W. P. Merrick invitis la kongresanojn partopreni la ”dekkvinan” okazontan en Londono venontjare. Agnes Melchior transdonis florojn al s-rino Margit Silhan kore dankante ŝin. Vere ŝi meritis dankojn, ĉar ŝi voĉlegis ses longajn prelegojn. Fine Varma Thilander deklamis poemon, per kiu ŝi esprimis la sentojn de la kongresanoj forlasonte Varsovion. Pri la tria ĝeneralkunveno de UABO ni raportis en la 12 ĉapitro.

Dum la ”dekkvara” dek blindulinoj el sep landoj kunvenis por pridiskuti proprajn aferojn. Ili prezentis al UABO rezolucion pri la problemoj de blindaj virinoj. Plue oni rekomendis aranĝi ekspoziciojn de manlaboraĵoj de blindulinoj kaj ankaŭ estus utile havigi konsilantojn pri manlaboro, por ke novaĵojn pri modeloj, koloroj ktp. oni povu enkonduki kiel eble plej baldaŭ. Agnes Melchior, kiu prezidis la kunvenon, akcentis la neceson havi pli da blindaj virinoj inter la gvidantoj de blindulorganizaĵoj kaj ŝi petis la ĉeestantinojn ĉiuj en sia hejmlando energie labori por tiu celo. Fine oni konstatis, ke blinda edzino plej ofte bonege kapablas prizorgi hejmon kaj infanojn.

La ”dekkvara” pridiskutinte surbaze de 23 referatoj la ĉefproblemojn de la blindulafero, alprenis unuanime dekkvin rezoluciojn, redaktitajn de patero Agnello Vandenbosch, d-roj Bano Miklos kaj Nils Juringius. Tamen ni ne povas publikigi ĉiun rezolucion laŭvorte, sed nur koncize aludi la enhavon.

La rezolucioj mem sen mallongigoj ekzistas en brajla preso. Jen do ili estas:

1: La kongreso emfazis la neceson de energia, multflanka kontraŭbatalado de blindeco per leĝoj de popolhigieno, vasta aplikado de profilaktikaj rimedoj kontraŭ okulmalsanoj kaj akcidentaj blindiĝoj en industrio.

2: La kongreso subtenas la rezolucion de ”Ligo de Nacioj” en la jaro 1932 pri ĝenerala, deviga kaj senpaga instruado de blindaj infanoj substrekante krom tio la neceson de prizorgo de blinduloj kaj spiritmalsanaj infanoj.

3: La tria rezolucio rekomendas la edukadon de inteligentaj blinduloj por la profesio de blindulinstruistoj.

4: La kongreso esprimas la deziron, ke en la brajla matematikografio estu kreata unueca sistemo.

5: La kvina rezolucio rekomendas la kreadon de specialaj, racie organizitaj muziklernejoj por blinduloj en ĉiuj landoj.

6: Instruado pri masaĝo al blinduloj, posedantaj la necesajn kvalitojn por ĉi tiu profesio, estas la temo de la sesa rezolucio.

7: La sepa rezolucio pritraktas la problemon de agrikultura instruado al vilaĝaj blinduloj ankoraŭ iom vidantaj.

8: Ĉi tiu rezolucio sin okupas pri la ĝenerala laborprizorgo, unu el la plej gravaj branĉoj de blindulprizorgo kun helpo de la ŝtato.

9: Per la naŭa rezolucio la kongreso emfazas unuanime, ke la enkondukado de blindeckompenso en la socialan porblindulan leĝaron en ĉiuj ŝtatoj prezentas necesegan integralan parton de la moderna blindulprizorgo.

10: La deka rezolucio emfazas la neceson de ĉiuspecaj socialaj avantaĝoj porblindulaj, kiel fervojaj, tramvojaj kaj aŭtobusaj rabatoj ktp. kaj specialaj aranĝoj de sanflegado.

11: La kongreso rekomendas speciale la maljunajn kaj ne laborkapablajn geblindulojn al sociala protekto.

12: La 12 rezolucio ampleksas apartajn rezultojn de la virina sekcio de la kongreso interalie postulantajn, ke oni donu al ĉiuj blindaj knabinoj mastruman edukon en la blindullernejoj, kaj por plenkreskintaj blindulinoj oni aranĝu specialajn

kursojn pri mastrumado.

13: Ĉi tiu rezolucio rekomendas la skoltan kaj ruĝkrucan movadojn al la blinda junularo.

14: La kongreso emfazas la utilecon de gvidhundoj por blinduloj.

15: La lasta rezolucio pritraktas la raporton de UABO.

 

30 La ”dekkvina” en Londono 1938

Jam trifoje niaj karmemoraj gesamideanoj Merrick preparis kaj organizes blindulesperantistan kongreson: la ”kvinan” en Edinburgo, la ”naŭan” en Oxford kaj la ”dekkvinan” okazintan en Londono de la 30 de julio ĝis la 6 de aŭgusto 1938 enkadre de la 30 ”Universala kongreso de Esperanto”, sed bedaŭrinde mankas detalaj informoj pri ĝi, ĉar oni ne trovis tempon por kolekti kaj aranĝi ekzaktan protokolon pro tio, ke la programo estis malpli afereca ol ordinare, kvankam estis plenumita kvanto da utila laboro por konigi al alilandanoj kaj eĉ britoj tion, kio estas farata en la brita metropolo por la blinduloj.

Partoprenis proksimume cent personoj, inter ili ĉ. 80 el Grand-Britujo kaj malmultaj el Ĉeĥoslovakio, Finnlando, Francujo, Italujo, Nederlando, Svedujo kaj Norvegujo.

Ne nur la plej gravaj organizaĵoj porblindulaj subvenciis finance la kongreson, sed ankaŭ multaj blindulamikoj kaj vidantaj esperantistoj tiele, ke la blindulkongresanoj senpage povis loĝi kaj manĝi en du hoteloj.

Post la malferma kunsido, dum kiu generalo Bastien, prezidanto de la ĉefkongreso, rakontis pri kelkaj interesaj blinduloj, kiujn li konis. Leonard Harding el Portsmouth aranĝis koncerton de blindaj artistoj, en kiu partoprenis kaj britaj kaj alilandaj muzikistoj, kelkaj ĉe piano, aliaj per kantado kaj Pluchon el Parizo per violonludado.

Mardon, posttagmeze du blindulinoj kun gvidhundoj vekis multan intereson, sed la tempo ne permesis diskutadon pri ĉi tiu temo. La kongresanoj tre ŝatis la viziton al la ĝeneralaj blindullaborejoj kaj al ”Rosedale House” merkrede. Sapfabrikado  estis speciala altiraĵo, kaj samideanino Pollandová el Ĉeĥoslovakio trovis en ”Rosedale House” kelkajn bonajn ideojn, kiujn ŝi esperas realigi en la blindullaborejoj en Praha.

Sed la vizito al la ”National Institute for the blind”, okazinta vendredon posttagmeze, altiris la plej vastan partoprenon, ĉar ĉiuj interesiĝis kaj volis rigardi la brajlopresajn metodojn, novajn aparatojn haveblajn ktp. Vere, ne nur la alilandaj  gesamideanoj, sed eĉ el la anglaj, jes, eĉ multaj el Londono, miris pro la varieco de utilaj objektoj kaj helpiloj akireblaj el la institucio. Kelkaj kongresanoj interesiĝis pri specialaj maŝinoj. Fine estis vizito al la nacia biblioteko por blinduloj, kie la kongresanoj renkontis la asistantojn, kiuj sendas al ili regule prunte Esperanto-librojn por ĝojigi ilin, ĉar en neniu alia lando ekzistas tiom da brajlaj libroj en nia lingvo.

Kelkaj kongresanoj fervore atentis la grandan valoron de simplaj eltrovaĵoj por protekti blindajn maŝinlaboristojn montritajn en ”Home office industrial museum”, ĉar tiu ĉi vizito eble povas kunporti vastigon de la okupadoj por blinduloj en Grand-Britujo kaj alilande.

Ne mankis nombro da valoraj kaj interesaj prelegoj, plejparte havigitaj de spertaj verkintoj el Grand-Britujo pri novaj okupoj porblindulaj; la instruo de blinduloj en iliaj hejmoj kaj laboro donata al ili; spertoj de blindaj ĵurnalistoj; pri  stenografado.

Inter la referatoj de alilandaj kongresanoj eble la plej rimarkinda estis unu pri laboro farita de blindulinoj en Ĉeĥoslovakio prezentita de samideanino Pollandová el Praha. Kiel pri antaŭaj kongresoj ankaŭ tiuj ĉi referatoj povas esti konsiderataj kiel disŝutantoj de bonaj semoj; povas okazi, ke kelkaj falos sur fruktodonan teron kaj iniciatos aŭ kuraĝigos valoran kunlaboradon de kaj por ĉiuj blinduloj.

Nia pioniro Harald Thilander estis elektita kiel unu el la tri vicprezidantoj de la ĉefkongreso. La blindulkongresanoj kaj iliaj gvidantoj ne bezonis pagi kongreskotizon.

La plej multajn informojn por tiu ĉi raporto ni ĉerpis el artikolo verkita de W. P. Merrick por la anglaj blindulfakaj gazetoj ”New Beacon” kaj ”Progress”, sed bedaŭrinde neniu el la prelegoj kaj referatoj aperis en brajla preso.

 

31 La ”deksesa” en Bern 1939

Dum nia vojaĝo tra niaj 15 internaciaj kongresoj ni alvenis ĉe la lasta stacio, la ”deksesa”, la lasta antaŭmilita kongreso okazinta en Bern, en Svislando, centro de la paco, sidejo de Ligo de Nacioj. Estis interese observi, kiamaniere iom post iom pliboniĝis la sorto de la blinduloj en kompare multaj landoj dum tiu ĉi epoko, kiam Esperanto disvastiĝis inter la blinduloj kaj neniu povas kontesti, ke niaj kongresoj donis multajn konsilojn kaj impulsojn al gvidantoj de la blindul-afero tiele, ke jam antaŭ 1939 estis metita la fundamento, sur kiu post la milito estis konstruata la moderna sociala blindulprizorgado nun aplikata preskaŭ en ĉiuj kulturaj landoj de nia terglobo.

La ”deksesan”, okazintan en Bern de la 29 de julio ĝis la 5 de aŭgusto en la jaro 1939, partoprenis 54 personoj (35 blinduloj kun 19 vidantoj) el dek nacioj: 13 britoj, 1 finno, 9 francoj, 8 nederlandanoj, 2 hungaroj, 1 italo, 1 jugoslavo, 1 norvego, 7 svedoj kaj 11 svisoj. Kiel gastoj de la svisa blindulligo la kongresanoj ĝuis senpagan loĝadon kaj manĝadon en la gastejo ”Zur Heimat”, en kiu okazis la interkona vespero kaj kunsidoj de la kongreso.

Dimanĉmatene, la 30-an de julio dum la malferma kunsido de la ĉefkongreso nia pioniro Harald Thilander estis elektita vicprezidanto kaj d-ro Bano Miklos salutis la kongreson en la nomo de la ”deksesa” kun dankesprimo al la svisa blindulligo.

Posttagmeze okazis Diservo sur la monto Hurten.

Lundon, posttagmeze d-ro Emil Spahr, prezidanto de la svisa blindulligo, malfermis la ”deksesan” per bonveniga paroladeto. Formiĝis jena kongreskomitato: honora prezidanto: Harald Thilander; aktiva prezidanto: d-ro Emil Spahr; vicprezidantoj: d-ro Tancredi kaj Merrick; konsilantoj: d-ro Bano kaj Masselier; unua sekretario: Simon Roth (Jugoslavio); dua sekretario: J. H. Meyer (Nederlando). D-ro Tancredi

prenis sur sin la gvidadon de la kunsidoj. Post forte aplaŭdita alparolo de la honora prezidanto Thilander sekvis salutparoloj de 14 reprezentantoj de naciaj blindulorganizajoj kaj fine oni legis salutleteron de kapitano Jan Silhan, prezidanto de UABO. Poste d-ro Spahr prezentis interesan prelegon pri la temo ”Nia ĉiutaga pano”, per kiu li skizis la evoluon de la blindulprizorgado dirante interalie: ”Ni profitas de la maŝino kiel konsumantoj, sed aliflanke, kiel produktantoj ni malnecesiĝas; la maŝino laboras tie, kie antaŭe ni laboris, kaj fine tamen estas konsolo memori la diraĵon de la grand-industriulo Henry Ford, ke en specialigita industrio troviĝas pli multe da laborlokoj por blinduloj ol ekzistas blinduloj. Tiu deklaro de kompetentulo konsolas la blindulojn kaj indikas al iliaj kondukantoj la direkton de iliaj penadoj. Jen la vidpunkto, kiun mi volis klarigi per mia referato pri la ĉiutaga pano!” Oni decidis prokrasti la pridiskutadon de la temo.

Mardon, la 1-an de aŭgusto, matene je la deka h. dum la unua laborkunsido Albert Masselier en longa parolado postulis kelkajn ŝanĝojn en la esperanta stenografio, kiujn li priskribis detale en specialaj brajlaj kajeretoj distribuitaj al la kongresanoj.

D-ro Tancredi forte defendis la malnovan sistemon kaj kontraŭstaris ĝian ŝanĝon, dum d-ro Bano proponis, ke por eviti akriĝantan diskutadon kaj diferencon de la opinioj oni akceptu simplan, facile lerneblan t.n. unugradan aŭ elementan stenografion por tiuj, kiuj ne deziras lerni la kompletan mallongigaron, kaj oni uzu nur la unuĉelajn mallongigojn, kiuj ne bezonas specialajn klarigojn kaj regulojn.

Oni decidis, ke la kongresestraro konigu akceptotan rezolucion pri la stenografia problemo dum la ferma kunveno.

Post vizito al Tierpark (zoologia parko) la kongresanoj partoprenis amuzvesperon en Rosengarten.

La 2-an de agusto je la deka h. en la dua laborkunsido oni pridiskutis la referaton de d-ro Spahr pri la ”Ĉiutaga pano”. D-ro Bano raportis pri la hungaraj blinduloj laborantaj en fabrikoj, pri farado de kribriloj, retoj, florkronoj kaj aliaj profesioj

montriĝantaj taŭgaj por blinduloj. Masselier parolis pri la francaj blinduloj laborantaj en fabrikoj, menciante ankaŭ la imitindan danan industrilernejon por blindaj metallaboristoj. Pri jugoslavaj blindulinoj laborantaj en la ŝufabriko Batka raportis Roth, kaj Meyer parolis pri la radio-uzino Philips, en kiu laboras multaj nederlandaj blinduloj. Kompreneble ankaŭ masaĝo kiel enspeziga blindulprofesio estis la ĉefa temo de la diskutado. Interalie Varma Thilander komunikis, ke en Finnlando pli ol cent blinduloj trovas enspezigan laboron kiel masaĝistoj; plue ŝi menciis masaĝistojn en Svedujo kaj blindajn presistojn en Svedujo kaj Norvegujo.

W. P. Merrick rakontis pri la lernejo por blindaj masaĝistoj en Anglujo proponante, ke mekaniko estu instruata en ĉiuj blindulinstitutoj. Aliaj kongresanoj raportis pri blinduloj kiel muzikinstruistoj, instruistoj en publikaj lernejoj kaj tajpistoj en oficejoj. Posttagmeze en la hejmo de la blinduloj en Bern kaj ĉirkaŭaĵo oni informis la kongresanojn pri la nuna stato de la blindulprizorgado en Svislando.

Ĵaŭdon, la 3-an de aŭgusto, matene en la tria laborkunsido d-ro Spahr surprizis la kongresanojn per prelego sendita el Germanujo sub la titolo ”Kiel la internacia blindularo povas kontraŭbatali la militon?” Ĝi estis kolekto de la opinioj de kelkaj germanoj pri la kaŭzo de milito kaj kiel inteligentaj blinduloj povas batali per parolado kaj skribado kontraŭ la milito. Ne estis eble sciiĝi, kiuj pli ol strangaj germanaj nevidantaj samideanoj havis la absurdan ideon verki la aluditan prelegon por la kongreso dum tempo, kiam la bruna reĝimo, reganta en Germanujo, jam perforte estis okupinta Aŭstrujon kaj Ĉeĥoslovakion kaj ĵus preparis sin por komenci la duan mondmiliton. Post sufiĉe longdaŭra diskutado pri ĉi tiu temo d-ro Bano, Masselier kaj Merrick proponis, ke oni ne daŭrigu la diskutadon, ke esperantistoj evitu politikon. Ĉiu homo povas krei pacon en sia loko farante malgrandajn servojn al siaj kunhomoj tute egale, al kiu nacio aŭ raso ili apartenas.

Vendredon, la 4-an de aŭgusto komence de la ferma kunsido d-ro Bano raportis, ke la du partioj interkonsentis pri starigo de tute simpla, elementa esperanta stenografio aŭ pli bone: mallongigaro, facile lernebla. Oni publikigos la projekton en EL, petante la aprobon fare de la legantoj. En rezolucio oni esprimis la deziron baldaŭ uzi en aldonaĵoj pri ĝeneralinteresaj temoj tiun ĉi mallongigaron, kaj ke ”Nia Mondo” uzu nur la vortmallongigojn de tiu ĉi sistemo. Dua rezolucio rekomendis interalie, ke la sesa punkto estonte estu nur la ĉeflitera signo uzota en niaj gazetoj. La gazeto ”Nia Mondo” post eksplodo de la milito ĉesigis sian aperadon kaj la plimulto el la legantoj de EL (la lasta numero aperis en marto 1940) malaprobis kaj la proponitan unupunktan ĉefliteran signon kaj la elementan mallongigaron.

Post diskuto pri Esperanto-ekzamenoj por blinduloj, Masselier konigis du pluajn rezoluciojn tuj akceptitajn de la kongreso. La unua rezolucio esprimas la deziron subteni laŭpove ĉiun klopodon, kiu celas plibonigi la sorton de la blinduloj, kaj petas ĉiun blindulorganizajon serĉi novajn laboreblecojn por blinduloj. La dua rezolucio rekomendas al ĉiu blinda esperantisto en sia loko fari sian plejeblon por la subteno de la paco, helpante al rifuĝintaj samsortanoj.

Lastmomente alvenis salutletero de patero Agnello en la nomo de ”Belga nacia unuigo de blinduloj”, kaj dankletero de juda blindulino pro la helpo de blindaj esperantistoj al judaj rifuĝintoj. Post dankesprimo precipe al d-ro Spahr, lia edzino kaj ilia filo sekvis ĉarma sceno: samideanino Rosa Vogt, unu el la unuaj disĉiploj de prof. Cart, transdonis vazon kun belaj floroj al ges-roj Spahr, kiu kortuŝe akceptis la memoraĵon. Por inde fini la tagon, oni aranĝis belan svisan vesperon en la gastejo ”Zur Heimat” kun muziko kaj kantado.

Sabaton, je 9.30 h. en la ferma kunsido de la ĉefkongreso la blindulkongresa sekretario Simon Roth resumis en mallonga paroladeto la atingaĵojn de la blindula sekcio, kaj Varma Thilander deklamis sian belegan poemon verkitan speciale por la

kongreso.

Posttagmeze la kongresanoj disiĝis, esperante renkontiĝi dum la venonta kongreso, tamen… eksplodis la terura dua mondmilito!

 

32 Indekso de gravaj dokumentoj aperintaj en brajla preso

Ne estis eble en la kadro de la ”Historio” citi laŭvorte ĉiujn raportojn de UABE UABO, proponojn, referatojn kaj prelegojn faritajn dum kongresoj, ĉar ili ankaŭ plenigus ampleksan volumon; tamen, kredinde troviĝas inter ni gesamideanoj, kiuj ŝatas ĝisfunde studi ne nur nian historion, sed kunlige kun ĝi la disvolviĝon de la blindulafero en diversaj landoj. Esperanta Ligilo, respektive la estraro de LIBE informos pri tio, kie la dokumentoj estos pruntepreneblaj kondiĉe, ke la prunteprenonto promesos poŝtregistrite resendi ilin por eviti perdiĝon en la poŝto.

Jen do la titoloj de la dokumentoj kun koncizaj rimarkigoj: La jarraporto pri la agado de ”Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj” (UABE) dum la jaro 1931 sur 33 paĝoj ĉefe sin okupas pri propagando de Esperanto inter blinduloj, i.a. ĉe la ”World conference of the blind” (mondkonferenco pri blinduloj) okazinta 1931 en New York kaj ankaŭ inter naciaj blindulorganizaĵoj. Fine vi trovos en ĝi liston de libroj eldonitaj de UABE kaj aliaj brajlaj presejoj vendataj profite al EL.

106 Unua volumo – Dua parto La unua raporto pri la agado de ”Universala Asocio de Blindulorganizaĵoj” (UABO) (antaŭe ”Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj”) dum la jaro 1932 sur 79 paĝoj enhavas interesajn informojn pri propagando kaj novaj libroj en kaj pri Esperanto eldonitaj de diverslandaj brajlaj presejoj kun historiaj resumetoj pri naciaj neesperantistaj blindulorganizaĵoj kuniĝintaj kun UABO.

La jarlibro de UABO por 1933 raportas sur 92 paĝoj pri ĝenerala agado de la organizaĵo. Sekvas interesa artikolo de H. Thilander sub la titolo ”Nia vojo”. Fine ni legas detalajn raportojn de la kuniĝintaj en UABO naciaj blindul-organizaĵoj, kiuj donas al ni imagon pri la agado de la koncernaj organizaĵoj por la bono de la nevidantoj.

La raportoj de UABO pri la agado dum la jaroj 1935 kaj 1937 sur po 25 respektive 21 paĝoj klare montras, ke la politikaj kondiĉoj malfavoraj al nia internacia lingvo influis ankaŭ la agadon de UABO.

Tre interesa estas enketo de ”Internacia Blindulafera Informejo kaj Statistikejo” (IBIS) pri komunikilaj avantaĝoj por la blinduloj eldonita de UABO 1938 sur 28 ĝoj. Delegitoj en 17 landoj pli aŭ malpli detale informas nin pri la avantaĝoj, kiujn

blinduloj ĝuas sur publikaj trafikiloj.

En la jaro 1932 UABO eldonis la referatojn kaj proponojn faritajn dum la ”dekunua” en Parizo, el kiuj ni citas la plej gravajn.

Haberland Ilse: La blindulo kiel stenotipisto.

Israëls Raff: Konciza raporto pri la stato de la blindulmovado en Nederlando.

Masselier Albert: Internacia instituto por socia adaptiĝo de la nevidantoj.

— Internacia ligo Braille por pliriĉigi reliefliteraturon.

Masier Georges: Projekto por fondi Internacian Asocion de blindaj artistoj.

La ĉefaj referatoj faritaj 1933 dum la ”dekdua” en Kolonjo: Arnesen Alf: Ĉu UABO povas fari ion por provizi la blindulojn en ĉiuj landoj per pli malmultekostaj skribmaŝinoj kaj alia aparataro? Miksch Minny: La blindulafero en Ĉeĥoslovakio.

Tancredi A. R.: Informoj pri Italujo.

Thilander Harald kaj Hedqvist Charles: Novaj vojoj por la blindula vivnutra laboro.

Dum la unua ĝeneralkunveno de UABO: Juvonen Einar: Kiel ni havigos labormaterialojn por niaj manlaboristoj?

(Multajn proponojn presitajn en la 75-paĝa kajero ni ne citis).

Prelegoj dum la ”dektria” kaj la dua ĝeneralkunveno de UABO en Stockholm 1934.

Unua kajero laŭvice, jur. kand. Retsler Ernst: La blindeckompenso en Svedujo.

Dir. Lundberg Alarik: La sveda blindulmovado.

Rektoro Ek Gustaf: La blindul-instruado en Svedujo.

Melchior Agnes: Sociala helpo al la danaj blinduloj.

— Iomete pri ilustraĵoj kaj desegnaĵoj kiel rimedoĉe instruado de blindaj infanoj en Danujo.

af Burén Julia: La problindula laborkomisiono de kronprincino Margareta.

Juvonen Einar: Mekanterapio kiel blindulprofesio.

Dua kajero: fil. d-ro Juringius Nils: Matematika skribo (kun ilustritaj tabeloj).

Güterbock Eduard: Raporto pri la stato de la internaciaj laboroj pri la unuformigo de la t.n. lingvaj skriboj brajlaj.

Merrick W. P.: Fonetika alfabeto.

Ĉefaj prelegoj kaj referatoj faritaj dum la ”dekkvara” kaj la tria ĝeneralkunveno de UABO en Varsovio 1937. Dua parto.

D-rino Gregorzewska Marie: La blindulinstruisto, ties prepara laborvaloro en la blindullernejoj.

D-ro Zahor A.: Sterilizado kiel rimedo kontraŭbatali la blindecon.

Hedqvist Charles: La ”parolanta libro”.

Juvonen Einar: Konciza raporto pri la finna blindulmovado.

D-ro Juringius Nils: La blindulo kaj la matematiko.

Tria parto: Lockhead H. M.: Skoltado por blinduloj.

Cohen Aaron: Blindaj masaĝistoj en Anglujo.

Melchior Agnes: Blindulaferaj novaĵoj el Danujo.

Silhan Jan: La blindulafero en Polujo.

108 Unua volumo – Dua parto Pollandová E.: La ligo de Ĉeĥoslovakaj blindulorganizajoj.

Arnesen Alf: La blindeckompenso en Norvegujo.

Vandenbosch Agnello (Patero): La blindeckompenso en Belgujo.

D-ro Dolanski W.: La sesa sento de la blinduloj.

Pesic P.: Blindaj terkulturistoj en Jugoslavio.

Aparta kajero.

En ĝi oni trovas laŭvorte ĉiujn rezoluciojn akceptitajn de la kongreso kaj la ĝeneralkunveno de UABO.

 

33 Epilogo

Finfine do vi havas la ”Historion” sub viaj fingroj! Ofte, eĉ tro ofte dum kongresoj kaj dum privataj konversacioj oni debatis pri tio, ke iu intencas verki historian verketon pri nia movado, sed poste… silento! Ne sufiĉas bona intenco, sed same grave estas venki ĉiuspecajn malfacilaĵojn, kolekti el multaj fontoj taŭgajn materialojn, ilin prilabori, disponi pri kunlaborantoj, kiuj sufiĉe rapide povas resendi korektendajn manuskriptojn kaj fine, kara leganto, ne estis facila tasko trovi iun, kiu finance subvenciis la eldonon kaj intertrakti kun blindulorganizaĵo, kiu bonvolis presigi la ”Historion” sub ege favoraj kondiĉoj tiele, ke dank´ al preskaŭ neimagebla helpemo bonkora ricevos senpagajn ekzemplerojn de tiu ĉi unua volumo ĉiuj porblindulaj bibliotekoj pruntedonantaj esperantajn kaj gesamideanoj laborantaj por la bono de nia afero, sed ankaŭ multaj samideanoj pagos compare malaltan prezon por la verko.

Kredinde kelkaj aŭ eĉ multaj el niaj legantoj kritikos, ke [en brajlo] la vortoj Esperanto kaj blinduloj kun derivaĵoj aperas sen mallongigoj laŭdezire de multaj el ni kaj, ke la hispana brajla presejo uzis la malferman kaj ferman citilojn por enkadrigi fremdlingvajn vortojn anstataŭ la punktojn 2 kaj 5.

La dua volumo, ankoraŭ ne preta, entenos biografiojn de elstaraj nevidantaj pioniroj jam forpasintaj kaj tiun de nia ”paĉjo” prof. Th. Cart, la karmemora fondinto de nia movado kaj… la daŭrigon de nia ”Historio” ekde la jaro 1946 ĝis la nuna tempo supoze, ke la terestro donos sufiĉe da tempo al la aŭtoro por plenumi ankaŭ ĉi tiun taskon.

J. Kreitz [1898–1977]

 

 

Dua volumo

Titolpaĝo de la originalo (1981)

Joseph Kreitz

Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj

Dua volumo

Tria parto:

 

Eminentaj pioniroj de la Blindulesperantista movado

kun financa subteno de forpasinta sinjorino Constanze Zapater eldonis en brajla preso Esperanto-Blindulligo de Germanujo (EBLoGo) 1981

 

Antaŭparolo

En la antaŭparolo al la ”Historio” oni promesis publikigi biografiojn de eminentaj kaj elstaraj pioniroj de nia movado en tria parto. Oni povas plenumi la promeson nur dank’ al la fakto, ke restis ankoraŭ sumo de tiu financa subteno ofereme donita de nia karmemora, forpasinta bonfarantino, sinjorino Constanze Zapater, por ebligi la eldonon de la verko.

Al ŝi ni dediĉas ĉi tiun volumeton kun sento de profunda dankemo en la koroj de nia internacia legantaro. Longtempe la aŭtoro meditis pri la laŭvica aranĝo de la biografioj: ĉu ilin ordigi laŭalfabete, laŭlande aŭ alimaniere. Ne trovante kontentigan solvon, ni decidis publikigi la biografiojn unue de tiuj karmemoraj pioniroj, kiuj estis agemaj en la unua periodo de nia movado, kvankam ne estis eble agi korekte laŭ ĉi tiu principo, sed post la antaŭparolo vi trovas kompletan liston de

ĉiuj biografioj.

Ni konscias, ke mankas biografioj de kelkaj eminentaj gesamideanoj active laborintaj en nia movado, sed estis neeble trovi datojn ekzemple pri profesoro G. Couillard, la unua presisto de EL, Ella Bull, la elpensintino de nia Esperanta Stenografio,  i.a. la aŭtoro atentigas, ke li ne verkis ĉiujn biografiojn, sed nur kompilis aŭ kompletigis ilin laŭeble donante la nomojn de la verkintoj, al kiuj li diras tutkoran kaj sinceran dankon.

Dankeme ni memoru niajn forpasintajn pionirojn promesante dum silenta horo imiti ilian ekzemplon, ilian fervoran laboradon por nia sankta afero.

Tio estas la deziro de Joseph Kreitz

 

Listo de la biografioj:

Harald Thilander [Svedio]

Théophile Cart [Francio]

William Percy Merrick [Britio]

Karel Emanuel Macan [Ĉeĥio]

Johan Wulff [Danio]

Agnes Melchior [Danio]

Paul Ketterer [Svislando]

Edvard Imsdahl [Norvegio]

Henriette Zapater [Nederlando/Germanio]

Anna Friman [Finnlando]

Baldomero Zapater [Hispanio/Germanio]

José Ezquerra Berges [Hispanio]

Angelo Raffaele Tancredi [Italio]

Vasilij Jakovleviĉ Eroŝenko [Rusio]

Julius Hasselbach [Germanio]

Kapitano Jan Silhan [Ukrainio/Pollando]

Halvdan Karterud [Norvegio]

Miklos Bano [Hungario]

Constanze Zapater [Germanio]

Vincenzo Musella [Italio]

Edgar Guilbeau [Francio]

Charles Hedqvist [Svedio]

Joseph Kreitz [Germanio]

 

Harald Thilander (1877–1958)

Pioniro de Esperanto

inter la tutmonda blindularo Dum sia surtera ekzistado ĉiu homo ricevas plenumotan taskon, konforman al la kvalitoj, kiujn li laŭkaraktere esence ekhavas. La granda tasko, per kiu ni estas komisiataj, estas, ke ni en kaj per la propra vivo, en konsidero kun niaj limigoj, evoluigu niajn esencajn talentojn kaj niajn ŝancojn al kiom eble plej alta grado.

Foto Synskadades Museum (vidu pdf- version)

La vivo de Harald Thilander, nia granda kaj amata pioniro precipe sur la kampo de la translimaj kontaktoj kaj kunlaborado de la tutmonda blindularo, montras klare, ke la plenumado de tia vivkomisio ne dependas unualoke de fizikaj kapabloj aŭ malkapabloj, sed ĉefe determiniĝas de la karaktero kaj la spiritaj fortoj. Li estis homo kun rimarkinda inteligenteco, fortaj volo kaj energio, kun profundreligia sento, intensa interesiĝo pri la sorto de siaj kunhomoj kaj super ĉio, kun granda homamo. Certe la homa spirito malofte pli brilante ol ĉe tiu ĉi viro montris tian povon leviĝi al la lumo, spite la plej malfacilajn barojn, kiujn malfavora nature povas amasigi en ĝia vojo.

Harald Thilander naskiĝis la 25an de oktobro 1877 en la paroĥo de Breared en la sveda provinco Halland, kie lia patro estis paroĥlerneja instruisto, unu el tiuj, kiuj ne nur laboradas por la klereco, sed ankaŭ kun fervoro kaj antaŭenrigardo staras en

la fronto de la komunuma reformlaboro.

Pri la edukmetodo de sia patro Harald Thilander mem rakontis jenan epizodon. Iu ŝajnas terura kaj iel nekompreneble stranga: Du buboj en la lernejo luktis, kiel la knaboj ja ofte ankoraŭ faras, unu la alian faligis sur la teron. Tiam la trijara Harald ekkaptis martelon kaj alkuris por helpi la – venkinton. Li batis kapon de la venkito tiel, ke li eksangis. Lia patro alvenis kaj prenis la etan kruelulon sur la brakon kaj devigis lin longe rigardi la sangantan vundon de la kamarado. Estis la sola puno – sed tre efika. Tiun ĉi lecionon Harald neniam forgesis.

Foje vizitis lian hejmon onklo, kiu al Harald ŝajnis laca kaj malgaja. Li volis ĝojigi la onklon – kaj kredeble estis iam aŭdinta iun viron paroli pri bona medikamento en tiaj situacioj. Li turnis sin al sia patro dirante: ”Paĉjo, donu iom da brando al la onklo!” Kaj jam tio helpis, la onklo fariĝis kortuŝita kaj diris: ”Kiu anĝelo tiu knabeto estas!”Li donis moneron al Harald. Alian gaston eble li ne egale ĝojigis: Lia vartistino Maja rigardis tra la fenestro kaj ekdiris: ”Jen la klaĉulino ree venas! Ĉiam ŝi kuras tien ĉi!” Kiam la onklino eniris kaj havis bonan kukon por doni al ili, la knabo malfermis sian buŝon: ”La klaĉulino ja estas bona, ke ŝi ĉiam kuras al ni kaj ekportas bonajn kukojn!” Tiam la onklino prenis sian kukon kaj foriris klake fermante la pordon.

La gepatroj de Harald esperis, ke la filo fariĝos pastro, kio ja tiutempe estis plej alta celo por filo de gepatroj. Li ankaŭ tre admiris pastron kaj konstante ludis pastroludon: Li konstruis predikseĝon el ŝtonoj, kolektis la lernejajn disĉiplojn ĉirkaŭ la predikejon kaj ekpredikis. La aŭskultantoj staris momenton, poste aplaŭdis kaj ekridis kaj – diskuris. La pastreto postkuris ilin kaj sukcesis atingi du knabinojn.

Je ĉiu mano li prenis unu knabinon kaj trenis ilin al la predikejo. Sed kiam li ree staris supre kaj ekpredikis laŭtvoĉe, la knabinoj ekridis kaj forkuris. Ankoraŭ multajn epizodojn ni povus rakonti pri la juna Harald! La etulo kreskis sana kaj vigla kaj distingiĝis jam frue per nenormala sopiro al sciado. Jam antaŭ sia kvina vivjaro li sciis legi kaj vizitadis libervole la lernejan klason de sia patro por partopreni en la lernado! Kvazaŭ lude la patro donis al li lernotajn taskojn, kaj rimarkante ke li sufiĉe facile solvis ilin, li plipezigadis la taskojn. Ofte, kiam la kolegoj venis en la frua matenhoro por hejti la lernoĉambregon por la lecionoj, li ŝteliris el la lito al la ”hejtisto” por studi kun tiu ĉi geografiajn kartojn kaj bildfoliojn. Estas kompreneble, ke la patro alligis grandajn esperojn al tiu ĉi klarvideblaj naturdotoj de sia fileto. Kaj por la knabo mem estis granda feliĉo, ke li antaŭ sia blindiĝo akiris plurajn pli-malpli klarajn impresojn kaj bildojn.

Sed baldaŭ la sorto ekbatis! En marto de la jaro 1884 li ekmalsaniĝis, pro malboneca skarlatino kaj eble, kiel oni poste supozis, poliomjelito (infana paralizo). Dum monatoj li ŝanceliĝis inter vivo kaj morto, – jes, unu tagon li eĉ estis ŝajnmortinta.

Oni jam volis fari la animsonoradon por li, sed la patro, kiu ne povis kredi tian teruran veron, retenis ilin, kaj feliĉe – tiumomente la vivo revenis en tiun ŝajne senvivan korpon. Baldaŭ oni konstatis, ke lia vidpovo estis malpli bona, sed neniu pensis jam pri blindeco. Sekvis ankoraŭ multaj semajnoj de febro kaj deliro; kiam li fine iun tagon vekiĝis senfebra, ĉio ĉirkaŭ li montriĝis senluma! Tremante pro timo je la nepenetrebla mallumo, kiu ne estis distrata per la kandeloj, kiujn oni laŭ lia peto metis antaŭ lin, li laste konsciiĝis pri la terura vero. Kaj krome, ankaŭ lia aŭdpovo ne plu estis en plena ordo.

Poste, ĝis ĉirkaŭ sia 30-jara aĝo, li povis aŭdi nur iomete per ia aŭdilo; tiuj aparatoj tiutempe ankoraŭ estis primitivaj. Nun sekvis du jaroj kaj duona de senokupado kaj devigata ripozo. La laŭnaturo vigla knabo tiom sciema suferis pli ol eble estus farinta alia infano dum tiu ĉi senlabora, malluma estado, kaj ofte agonio kaj senkuraĝo atakis lin tiel potence, ke li malespere devis elkrii en tiun malamikan mallumon kaj mortfantazioj, alie tiel nekonataj al infanoj turmentadis lin. Sola konsolo estis lia fratineto, kiu ludis kun li kaj helpis lin. Neniu vidulo ekpensis pri instruado al tia por la vivo perdita estulo; nur ĉe la fino de sia naŭa jaro li lernis trikadon kaj snurfaradon per iu aparateto.

Jam baldaŭ post la blindiĝo de sia fileto la patro malsaniĝis, en kio kredeble la korskua ĉagreno malbone efikis. Antaŭ sia morto li deziris kiomeble prizorgi la estontecon de sia kompatinda filo. Ĉar tiu daŭre estis malsanema, ŝajnis neeble enigi lin en ordinaran blindulinstituton. Tamen, en Stockholm ekzistis la Eugenia-hejmo fondita de bonfarema princino Eugenia por kriplaj kaj nekuraceblaj infanoj; tien Harald venis en novembro de 1886 kaj kelkajn monatojn poste mortis lia patro en 1887. Post la venko de la unua sopiro je la gepatra hejmo komenciĝis por la sciema knabo, kies cerbo nun dum kelkaj jaroj ripozis, vera diboĉado je la frukto de scio.

Li konatiĝis kun la brajla skribo, sed ankaŭ tiu ĉi feliĉo ne estis longdaŭra. Estis ankoraŭ alia komplikaĵo de lia malsano: li suferis ian ostoputriĝon, precipe en la maldekstra mano. Transporto al flegejo porinfana montriĝis necesa; tie li kusadis, blinda kaj surdeta, izole kaj malgaje en la lito dum duona jaro, ĝis la kuracistoj opiniis necese amputi la manon. Eksciante tion, Harald falis denove en teruron kaj malesperon, kaj pasie plorante li petegis al Dio kaj al la homoj indulgi lin, ne forigi tiun korpoparton. Kiam oni lin enportis en la operaciejon, li ankoraŭ laŭte ploris kaj per tio altiris al si la atenton de la cefkuracisto, profesoro Rudolf Berg, kiu demandis lin afable, kial li ploris. Ekĝemante la knabo ripetis siajn petojn, ke oni ne forigu lian manon. La scienculo klinis sin super la malsanulo atentege ekzamenante la manon. Subite li rapide ekstaris kaj diris ĝoje: ”Aŭskultu, mia knabo, ni ne forprenos vian manon; nenecese. Ni provos alie kuraci vin.” Ne estas do mirige, ke la  knabo eksentis tion kiel senperan helpon de la ĉielo. Kaj efektive li iom post iom resaniĝis, kvankam la mano neniam plene kuraciĝis; baldaŭ li revenis al la Eugenia-hejmo, kie li estis la sola blindulo kun sana menso. Nur pri la Luthera kateĥismo kaj bibliaj rakontoj li ricevis regulajn taskojn, tamen oni permesis al li ĉeesti ankaŭ la ceterajn lecionojn, kvankam neniu pripensis fari lin utila ano de la laboranta socio.

Fine, dekokjara, revekiĝis lia junaga sopiro al sciado. En Svedujo ne ekzistis punktskribaj libroj, nur gazeto por blinduloj, kiu jam en 1888 komencis aperi, tiutempe falis en liajn manojn. En ĝi li legis, ke en Francujo, la lando de Louis Braille, ja ekzistis tiaj libroj kaj li decidis lerni la francan lingvon. Ĉiun ricevitan moneron li ŝparis por pagi al vidanta kamarado, Axel Forslin, kiu konsentis diktadi al li. Senmetode li elektis sescentpaĝan gramatikon. Ne estis facile, pro lia jam malforta aŭdpovo malfacile komprenis ĉiujn diversajn sonojn de la helpanto, kiu ja sciis neniom pri la fremda lingvo, sed pacience ili laboregis kelkajn monatojn.

Tiam hazarde la estrino de la hejmo iutage surprizis lin dum tiu ĉi laboro laŭ si tute senvalora. Indigne ŝi eĉ malpermesis ĝin aldonante, ke estus permeseble se li lernus la propran, svedan gramatikon. La junulo komence sentis malĝojon, sed iom kolerete li cedis, faris dum kelka tempo nenion, tamen fine li decidis eklerni la svedan; poste li dankeme pravigis la estrinon: li ja bezonis firman bazon por sia kleriĝo. Li elektis svedan gramatikon, kiun oni studis en mez-gradaj lernejoj.

Lia kamarado Axel Forslin, kiu tre ŝatis lin kaj kiu de la direktorino tiucele ricevis liberiĝon de alia laboro, senlace asistis lin, kaj kun seninterrompaj fervoro kaj persistemo Thilander kopiadis kaj studadis monaton post monato, jaron post jaro, almenaŭ dum 12 jaroj. Post la gramatiko sekvis aliaj fakoj de la mezgrada lernejo kaj nur poste angla, franca kaj germana lingvoj. Daŭre kaj ĉiam pli firme kreskis en li la konscio, ke li, por helpi siajn samsortanojn, unue devas prizorgi sian propran

kulturan nivelon.

Dume Thilander legis, krom siaj studoj, la gazeton por blinduloj eldonatan de Svedujo. Mirige estas, kiel li per sia pure aŭtodidakta studado funde alproprigis al si tiun vastan spiritan evoluon, kiun ni ĉiuj, kiuj pli poste ekkontaktiĝis kun li, tiom admire konstatis. Dum siaj studoj li ofte ekpensis, ke ne nur li sin klerigu, sed ke tio same necesas por la samsortanaro kaj li komencis konsideri, kiom da laboro povus esti ŝparata kaj kiom plimultiĝus la rezultato de la laboro, se ĉiuj blinduloj

komprenus unu saman lingvon. La malgranda sveda gazeto kun siaj malmultaj legantoj povus tiam atingi legantaron de miloj el la tuta mondo. Lia unua kaj facile komprenebla ekpenso estis, ke la angla lingvo kun sia kompare simpla gramatiko estus plej oportuna kiel internacia lingvo por la blinduloj. Li komencis koresponde instrui iujn blindajn samlandanojn pri tiu lingvo, sed baldaŭ li konstatis, ke la rezultatoj estis malkontentigaj pro tio, ke ili bezonus vortaron, kaj kiel akiri ĝin? Lia propra vortaro ampleksis granndformatajn volumojn; preskaŭ neniu el ili havus la tempon, la okazon kaj la paciencon same kopiadi ĝin. Dum iom da tempo li pensis je la latina lingvo, la internacia lingvo de la instruituloj, sed jam baldaŭ konvinkiĝis, ke ĝi estas multe tro malfacila por taŭgi kiel interkontaktilo inter la blinduloj.

Ĉu ne ekzistas alia vojo? Ho jes, jen estas Volapuk, kiu lingvo tiam cetere jam malprogresis; ĝia artefariteco neniel plaĉis al la serĉanta Thilander.

Iutage s-rino Amy Segerstedt, direktorino de la surdmutula instituto Stockholm, vizitis lin en la Eugenia-hejmo. Ŝi sciis Esperanton kaj aŭdinte pri la sopiroj de Thilander pri fremdaj lingvoj ŝi rakontis pri tiu nova internacia lingvo kaj por pruvi al li ĝian simplecon, Ŝi montris al li liston de la korelativaj pronomoj, sed ĝuste ĝi faris al li la impreson de plena artefariteco kaj senrezerve li turnis sin for de ĝi.

Pasis monatoj, antaŭ ol la Zamenhofa lingvo duan fojon estis metata en lian vojon, kaj nun de la hazardo aŭ la providenco mem. Estis en la hejmo antaŭ la matenmanĝo. Kamarado, kiu interesiĝis unue pri Volapuk kaj poste pri Esperanto, sciante ke Harald malŝatis tiun lingvon, legis laŭte, por veki lian atenton:

En la mondon venis nova sento,

Tra la mondo iras forta voko;

Per flugiloj de facila vento

Nun de loko flugu ĝi al loko.

La bonsono de la vortoj tuj kaptis lin kaj li petis la kamaradon, denove legi tiujn vortojn, kiujn li kredis italaj. Kaj mirindaĵo! Li, kiu sciis francan, anglan, germanan kaj iom latinan lingvojn, komprenis ĉiujn vortojn de la nekonata lingvo. ”Ho, kiel facile do estas la itala lingvo!”, li ekkriis. Sed Bernhard, la kamarado, ekridis: ”Esperanto, mia maljunuleto !”

Estis sunbrila tago de la jaro 1901. Thilander iris en laŭbon de la malproksima angulo de la parka ĝardeno, kaj vere, tie sidante sur benko li pasigis la tutan tagon, farante nenion krom pensadi kaj meditadi. Lia emocio estis grandega, solena! Li preĝis, dankante Dion pro tio, kio laŭ lia sento farigos beno por li kaj por la tuta samsortanaro. Sekvis kompreneble nerveca laboro. Sinjorino Amy Segerstedt havigis al li Esperanto-gramatikon kaj vortareton en brajla skribo. Kompare de liaj antaŭaj studoj, tiu ĉi estis ludo, sed li neniel rigardis ĝin kiel ludon, ĉar nun li komprenis ravite, ke li estis trovinta la tiel longtempe serĉitan internacian lingvon de la blinduloj. Sed tiu ĉi penso, kiu ekravis lin, alportis kun si alian, pli personan, kiu ankoraŭ pligrandigis lian feliĉon. Li, la mizerulo de la socio, kiu ŝajne nur estis destinita kiel ŝarĝo de aliaj, estis trovinta vivtaskon. Gravaj propagandaj artikoloj verkitaj de Thilander aperis en diverslandaj brajlaj gazetoj kaj li influis preparadon de gravega artikolo, kiun redaktoro Ahlberg publikigis en ”La lingvo internacia” en 1901 kaj kiu altiris atenton de multaj bonkoraj esperantistoj vidantaj kaj blindaj, kiuj ekkonis la gravecon de la nova lingvo por la blinduloj. Kun helpo de la sveda gazeto porblindula li baldaŭ povis prezenti al sialandaj samsortanoj lernolibron pri Esperanto kun vortaro en brajla preso.

Lia unua provo disvastigi la lingvon ankaŭ en Francujo ne sukcesis. La fama franca asocio Valentin Haüy, kiu en tiu lando ĉefis la laboron de la blinduloj kaj kiu nun tiel multe faras por la diskonigado de Esperanto inter la blinduloj, volis unue vidi, kio fariĝos el la unua lingvo, antaŭ ol komenci eksperimenton per ĝi, kio kaŭzis, ke en la lando de Louis Braille, kie la blinduloj ankoraŭ ne uzis siajn alie bonegajn brajlajn gazetojn por interŝanĝi pensojn kaj opiniojn, estis ankoraŭ silento, ĝis fine ankaŭ tie estis aŭdita ”voĉo de vokanto”, la voĉo de prof-ro Th. Cart, kiu estis gajnita por la internacia lingvo.

Li gajnis por sia ideo prof-ron Edgar Guilbeau, kiu okupis eminentan pozicion en la blindula mondo kaj iom post iom disrompis la glacian barilon, kiu malhelpis la disvastigadon de la lingvo. Estis ankaŭ Thilander, kiu proponis la nunan Esperantan alfabeton tiel, ke prof-ro Cart povis eldoni en brajla preso la unuan numeron de Esperanta Ligilo kaj poste kelkajn malgrandajn librojn kaj radikarojn por diversaj lingvanoj.

Pli granda estis la sukceso de Thilander en Anglujo, kie la gazeto ”Progress” kun intereso kaj bonvolo malfermis al li siajn kolonojn kaj baldaŭ okazis vigla interŝanĝo de opinioj inter britaj blinduloj pri la nova ideo.

Eugenia-hejmo komence estis nur eduka kaj lerneja instituto, sed inter la edukitoj estis pluraj, kiuj neniel kapablus memstare vivi en la socio. Pro tio fondiĝis en 1901 aparta azilo por tiaj korpdifektitoj, kie ili povis restadi post la lerneja tempo. Iun vesperon la estrino komunikis al Thilander, ke li dum sia tuta vivo povus restadi en la azilo. Kompreneble estis al li trankviliga penso ke li estonte neniam bezonus havi zorgojn pri nutraĵo aŭ hejmo, sed tamen… Profunda melankolio ekkaptis lin pro la penso, ke li dumvive restus senlabora, dependa, sensignifa por si mem kaj por aliaj. Tiu prema ideo ne plu forlasis lin, kaj ju pli li kleriĝis kaj interkontaktiĝis kun la cetera mondo, des pli kreskis en li la sopiro forlasi la azilon, vivi kaj zorgi por si mem kaj … labori por la samsortanaro.

Multan apogon kaj helpon en ĉi tio li ricevis de la blinda muzikinstruistino f-ino Karin Höjer, ankaŭ esperantistino, kun kiu li konatiĝis jam antaŭ la jaro 1901, sed precipe kun helpo de grafino Amanda Taube kaj s-rino Lotten Folin.

Fine en la jaro 1907 li ricevis permeson forlasi la azilon. La estraro de la Eugeniahejmo decidis subteni lin dum kelka tempo, la unuan jaron per 600, la duan per 300 kronoj. Sed kion fari por la vivnutrado? Li estis lerninta la brosfaradon, sed liaj amikoj opiniis lin tro talenta por tia profesio. Li luis ĉambron en la sama loĝejo, Majorsgatan 12, Stockholm, kie loĝis Karin, sed ĉe alia familio. Poste li ricevis monsubtenon de onklo, konsulo Hök en Halmstad, kaj kun helpo de la fondaĵo ”Lars Hiertas Minne”, konsulino Maria Ekman, la Eugenia-hejmo kaj aliaj li sukcesis aĉeti malnovan stereotipmaŝinon kaj same malnovan presilon. Karin disponigis unu el siaj ĉambroj kiel laborejon kaj helpite de sia amikino nia pioniro komencis sian presistan profesion. Unue li eldonis literaturaĵojn en la internacia lingvo, sed dum tio kompreneble li devis batali kontraŭ senhaveco, unu el la plej gravaj baroj en tia batalo, kaj ne sukcesis produkti tiel multe, kiel li en sia brulanta fervoro estus dezirinta. Tial lia situacio grave malboniĝis kaj jam minacis la neceso reiri en la azilon, kiam ree la providenco savis lin. En 1907, post la forpaso de la eldonisto kaj redaktoro de la ĉiusemajna gazeto por la svedaj blinduloj, kiu estas subtenata de ŝtato, oni komisiis al Thilander la redaktadon kaj presadon. Karin kaj la bone konata angla blindulamiko s-ro Adams kaj aliaj ebligis al nia Thilander aĉeti germanan stereotipmaŝinon kaj anglan prespremmaŝinon. De nun li havis financan ekzistobazon, kaj post kiam li estis ordiginta la komencajn malfacilaĵojn rilate al la gazeto, lia tasko estis kompare pli facila, kaj li jetis sin kun nova fervoro en la batalon. Li komencis eldoni propagandan gazeton kun parte svedaj, parte Esperantaj tekstoj kaj vortaretoj.

Jam kelkfoje aperis artikoloj de Thilander en ”Ligilo”, sed post eldonado de kelkaj specimenaj numeroj de la nomita gazeto en la aŭtuno de la jaro 1912, per kiuj li montris sian kapablecon, li akceptis komence de 1913 la redaktadon kaj enigis en ĝin freŝan, personan spiriton. Temoj de diskutado estis proponitaj kaj la enhavo estis elektita kun konsidero de la bezonoj kaj plaĉoj de la legantaro. La amplekso de la gazeto estis pligrandigita ĝis la duoblo kun 28 paĝoj 22-liniaj kaj 41 literoj linie. De ĉiuj lokoj en la mondo la nova redaktoro ricevis leterojn entuziasmajn de dankemo kaj ĝojo. El multaj landoj la legantoj mem kontribuis al la enhavo per valoraj sciigoj aŭ artikoloj, naskĝis sub lia inspira gvido nia rimarkinda blindulesperantista sfero.

Ankaŭ en vidula medio kreskis la interesiĝo pri nia movado. Iuj influriĉaj personoj instigis kelkajn blindullernejojn instrui Esperanton, pro kio la nombro de samideanoj kreskis konsiderinde.

En 1914 eksplodis la unua mondmilito kaj silentigis dum kvin jaroj nian amatan ”Ligilon”. Kvankam ni ne havas informojn pri tiu terura periodo, ni povas imagi, kiom Thilander suferis spirite, sed lia volo tiom forta neniel rompiĝis, ĉar tuj post la fino de la milito li ree energiis. La ĝenerala situacio ŝajnis senespera; ĉia kontakto perdiĝis, la homoj estis skeptikaj pri interpopolaj kunlaboroj, la vivbezonaĵoj estis multekostaj, monon oni ne havis. Tamen nia brava pioniro Harald Thilander  kun siaj amikoj energie laboris por reeldoni nian internacian gazeton tiel, ke jam en la jaro 1919 povis aperi tri ”okazaj numeroj” kun salutoj de Skandinavio, Anglujo kaj Finnlando al la tutmonda blindularo.

Dum la pasintaj jaroj Karin kaj Harald konstante kunlaboradis en plena harmonio.

Kvankam ili tre amis sin reciproke, ili ne kuraĝis geedziĝi pro la necerta ekonomia stato, parenca kontraŭstaro kaj aliaj motivoj. Tamen en 1919 ili decidis kunligi sian ekzistadon kaj komencis feliĉan geedzan vivon. Bofrato de Karin, kiu estis ĉefpastro en suda Svedujo, venis por edzigi ilin la 16an de junio.

Estus neeble raporti pri la vivo de nia pioniro, ne samtempe ankaŭ parolante pri lia admirinda edzino Karin. Certe ne ĉiuj scias, kiel ŝi ĉiam staris je lia flanko, partoprenante ĉiujn liajn interesojn kaj laborojn, apogante kaj helpante lin. Foje Thilander mem diris: ”Sen Karin mi estus ankoraŭ en la azilo de Eugenia-Hemmet; se Karin ne estus … Se Karin ne estus, mi nenion povus fari!” Karin Höjer naskiĝis kiel filino de Gustaf Höjer, ĉefinspektoro de la sveda lumturaro, en la jaro 1866. En la unuaj jaroj de ŝia infanaĝo ne montriĝis difekto en ŝiaj okuloj, sed jam antaŭ ŝia dektria vivjaro ŝi estis perdinta iom post iom sian vidpovon. La vigla, kuraĝa knabino frutempe montris muzikan talenton, kaj sepjara ŝi jam ricevis muziklecionojn kaj kiel okjara knabineto ŝi jam mem komponis malgrandajn, simplajn muzikpecojn admirindajn pro tio, ke ili perfekte kunformiĝis al la leĝoj de harmonio.

Ŝi ankaŭ ofte mirigis siajn ĉirkaŭantojn, kiam ŝi, hejmenveninte el koncerto, ludis longajn fragmentojn el la nur unufoje aŭditaj muzikpecoj. Unu el la unuaj muzikpecoj de la knabineto ŝi nomis ”La brueto de la arbaro”, kaj poste sekvis multaj belaj komponaĵoj, precipe kantoj. Havante 12 jarojn, dum somero ŝi anstataŭis la lokan orgeniston en la kampara preĝejo, kie ŝia avo estis ĉefpastro, kaj perfekte ŝi plenumis sian oficon esceptinte, ke ŝiaj mallongaj kruroj ne povis atingi la pedalojn de la malnova orgeno. La kamparanoj multe ĝuis, kiam la ”malgranda Karin” ludis, kaj ili aparte penis por bone kanti. Post kiam ŝi pasigis kelkajn jarojn kiel taglernantino en la blindulinstituto en Stockholm, ankaŭ lernante je aliaj instruistoj, ŝi estis akceptita, deksepjara, en la muzik-konservatorion, kie ŝi dum sep jaroj studis orgenon, fortepianon, kantadon, kontrapunkton kaj komponadon.

Ŝi akiris la diplomon de instruistino pri kantado kaj muziko, pri orgeno kaj preĝeja kantado, kaj ankaŭ ŝi ricevis la medalon de la akademio. Dum postaj jaroj ŝi donis lecionojn pri muziko kaj kantado.

Kiam Karin Höjer interkonatiĝis kun Harald Thilander, tuj ambaŭ eksentis, ke ili havas multajn komunajn interesojn, pro kio ili komencis viglan kaj regulan korespondadon. Poste, kiam Thilander ricevis stereotipmaŝinon, Karin mem lernis uzi ĝin, por ke ŝi povu helpi lin en kazo de bezono.

Dek tagojn post ilia senceremonia geedziĝo venis eksterordinare ĝojiga letero de amiko W. P. Merrick, ke la angla ”nacia instituto por la blinduloj” (Royal National Institute for the Blind) estis decidinta la eldonon de ”Ligilo” subteni per sufiĉe alta monsumo. Poste aliaj blindulorganizaĵoj sekvis la ekzemplon, tiel ke la abonantaro de la gazeto kreskis de jaro al jaro malgraŭ kelkaj krizoj. Pro tio, ke Thilander presis ankoraŭ aliajn gazetojn, inter ili literaturan, porvirinan, porinfanan, religian ktp. en sveda lingvo, li bezonis ĉiam pli da helpantoj en la presejo. Laŭeble li elektis por tio geblindulojn kaj kiam li krome bezonis vidulojn, li prefere dungis iun kun korpa handikapo. Baldaŭ la preseja spaco ne plu sufiĉis, nepre necesis pli vasta ejo. Feliĉe li povis aĉeti belan, por la celo tre oportunan vilaon Älfhem (elfhejmo) en Stocksund, kien translokiĝis la presejo en 1926.

Jam baldaŭ post ilia geedziĝo Karin ne plu povis helpi en la preseja laboro pro kormalsano, tamen ŝi neniel ĉesis asistadi, korektante la presprovaĵojn helpante en la daŭre kreskanta korespondado. Fine do ŝia sanstato treege malpliboniĝis kaj en 1927 trafis lin la terura bato: Karin mortis. Neporteblaj estis lia doloro, lia sento de soleco, kiujn li nur povis regi per streĉa laborado, al kiu li per sia forta volo sin devigis dum la sekvintaj monatoj. En artikolo skribis nia nederlanda samideano R.

Israels laŭvorte: ”Fine, kiel Joseph Kreitz tiom trafe foje skribis: Venis al li anĝelo el Finnlando, la sindonema, klera, praktika kaj ĉiam ĉarma poetino Varma Järvenpää”.

Ŝi naskiĝis la 1an de majo 1899, en finnlanda kampara regiono, kie ŝia patro havis terkulturan kaj brutbredan bieneton, elkreskis inter naŭo da gefratoj kaj blindiĝinte fariĝis masaĝistino.

Dum kvin jaroj ŝi praktikis tiun profesion en la vastaj finnlandaj kamparejoj, kie tiu laborado por senviduloj estas sufiĉe malfacila kaj streĉa. La 19an de novembro en la jaro 1928 Harald kaj Varma geedziĝis, kaj en 1929 ili kune vizitis la Esperantokongreson en Budapest. Netakseble grandsignifa por la tutmonda blindularo fakte estis ŝia kunligiĝo kun nia pioniro. Same kiel li ŝi havis la spiritan privilegion dediĉi siajn talentojn al la fratiga idealo de Esperanto. La laboro en la presejo allogis ŝin, tiel ke ŝi dekomence lian agadon partoprenis dum tridek jaroj de komuna kunlaborado en amo kaj harmonio. Kun nova energio li daŭrigis siajn okupojn, konsilante, kuraĝigante, inspirante la tutmondan samsortanaron.

Influriĉaj homoj, precipe en Usono, volonte helpis lin kaj lian verkon; pro tio li kapablis dum kvar jaroj antaŭ la dua mondmilito eldoni grandformatan, eĉ reliefe ilustritan popularsciencan periodaĵon ”Nia Mondo” (kun subtitolo: Kultura aldono al Esperanta Ligilo); ĝi estis nova faceto de lia kleriga laboro, tiu laboro sendube kontribuis al la strebado ke ankaŭ la senvidulo trovu sian ”lokon en la socia vivo”.

Kovrilpaĝo de ”Nia Mondo” kun palpeblaj ornamaĵoj Foto Synskadades Museum (vidu pdf-versijn)

Kvankam Thilander en sia alnaskita humileco neniam celis al publika honoro, li, kiun oni jam kiel blindan, surdan, kriplan destinis por sennome vivi kaj morti en azilo, superŝutiĝis per honoraĵoj; multnombraj estis la unuiĝoj, kiuj elektis lin honora membro, i.a. okaze de lia 75-jara naskiĝjubileo la ”Mondkonsilantaro por la Bono de la Blinduloj”; kaj ne malpli estis la oficialaj omaĝoj: Okaze de la jubilee kongreso okazinta 1937 en Varsovio li ricevis de la pola registaro la ordenon Polonia Restituta, la plej altan ordenon por civiluloj, pro ”lia grandioza kultura laboro inter la blinduloj de la tuta mondo”. Kelkajn monatojn poste de la sveda registaro la kavaliran Vasa-ordenon, de la norvega registaro la ordenon de Sankta Olavo; el Finnlando li ricevis medalon ”pro benignitate humana” kaj de Stockholma pacunuiĝo medalon kun 840 svedaj kronoj, kiun sumon li metis en la kason de ”Ligilo”. Saman malavaran geston li estis farinta jaron antaŭe, kiam li heredis mil kronojn post forpaso de onklo.

Aliflanke, bedaŭrinde, de tempo al tempo estis en nia propra rondo homoj, kiuj en si mem ne povis trovi kontentiĝon kaj harmonion kaj pro tio kontraŭstaris, malaprobis, atakis aŭ eĉ ofendis lin. Kun sincera admiro li neniam koleriĝis aŭ sentis sin ofendita, male per kelkaj mildaj vortoj li provis kontentigi la kontraŭulon kaj fari lin denove kunlaboranto.

Dua volumo 121

Harald kaj Varma Thilander en Esperanto-renkontiĝo. Ili sidas meze mano en mano. Harald havas aŭdilon kun tubo kaj funelo. Varma mantenas funelon. Foto Synskadades Museum (vidu pdf-versijn)

Pri lia agado tiom sukcesa en niaj organizaĵoj UABE-UABO vi legis pli detale en aliaj ĉapitroj de ĉi tiu ”Historio”. La dua mondmilito akre perturbis ĉian kunlaboron.

Svedujo havis la grandan feliĉon denove resti ekster la mondmilito, tiel ke la suferado, la materia mizero, la vivdanĝero, la angoro pro la sorto de proksimuloj, kaj ĉio alia, kio akompanis la hompeladon kaj hombuĉadon en la batalantaj landoj, ne trafis geedzojn Thilander; tamen konante ilin ni scias, ke ne estas priskribebla ilia spirita suferado pro terurasorto, kiu trafis tiom da iliaj plej amataj geamikoj kaj kunlaborantoj. Kaj ni spertis, kiel volonte kaj dediĉeme ili post la milito klopodis materie helpi, kie tio eblis, konsili, konsoli, partopreni en ne rebonigebla doloro kaj mizero.

Kun nova energio Thilander eklaboris, kaj iom post iom restariĝis la Perdita kunagado kaj la fido rompiĝinta ankaŭ en nia rondo. Lia centra figuro ludis ankaŭ en tio gravan, pacigan rolon. Sed dum la plialtiĝo de lia aĝo, lia sanstato grade malpliboniĝis; precipe li suferis pro malfortiĝanta koro, kiu ofte malhelpis lin labori konforme al sia ankoraŭ forta menso. Tamen, li laboradis, preskaŭ ne permesante al si ripozon. Kelkfoje dum la lastaj dek vivojaroj li ankoraŭ vizitis niajn kongresojn, faris iafoje malgrandan vojaĝon, sed cetere, dum feria periodo, kiam la asistantoj estis for, li tiom pli forte plenumis la necesajn aŭ dezirindajn taskojn.

Kaj eble plej mirige en tio estas, ke li neniam tion kiel ŝarĝon priplendis, sed kiel feliĉigan okupon aprezis! Enviinda spirita stato! Fakte ĉiam li estis gaja, bonhumora, kontenta, ĝuanta la vivon, la vivon ankoraŭ konsistantan el laboro por la  kunhomo.

Per speciala aparato li kapablis aŭskulti radion, sed pro sia laboremo li aŭskultis nur diservojn kaj informojn pri novaĵoj. Dum sia lasta vivjaro li plendis ofte, ke tio lacigas lin. Aliflanke li optimisme planis kaj revis pri rotacia presilo por eldoni propran semajngazeton en sveda lingvo, sed Varma, praktika kaj sobra, ja konsciis, ke ĉi tio tamen superus lian forton, bremsis lin en tio, kiom ajn dolorige ŝi sentis tiun neceson.

Laŭ instigo de kelkaj amikoj, Thilander dum kelkaj jaroj serĉis jam kapablan anstataŭanton por la redakcia funkcio de EL. Kiam la unua klopodo malsukcesis, li reprenis la taskon al si, sed kiam li fine, kvar monatojn antaŭ la morto, en plena fido povis transdoni ĝin al nia samideano R. Gonin, li volonte faris tion.

Venis sabato, la 13a de decembro en la jaro 1958. Dum la pasintaj aŭtunaj monatoj li fartis sufiĉe bone kaj laboris energie. Tiun sabatan antaŭtagmezon li ĝojis, ĉar la laboro pri EL nun estis tiom progresinta, ke ĝi certe povos aperi antaŭ kristnasko. Vigle li stereotipis Informilon, la organon de EBLoGo, kiam li vokiĝis al tagmanĝo. Dum la tagmanĝo li partoprenis en iu interesa interparolo. Sed finante la manĝadon, subite li havis atakon de apopleksio, kiu post du minutoj, sen agonio aŭ rimarkebla suferado, finis lian vivon. Ne estas imageble, kiel tiu neatendita batego ektrafis lian amatan kaj amantan edzinon…! Ni ne klopodu priskribi ŝiajn sentojn de doloro kaj de izoleco.

Granda malĝojo kaj funebro ankaŭ regis en la mondo de la blindularo kiam ĝi eksciis pri la forpaso de sia estiminda kaj de ĉiuj amata amiko. La januara numero de ”Ligilo” tute al lia omaĝo dediĉita klopodis per vortoj esprimi ĉi tiujn sentojn kaj

pensojn.

La enterigo okazis sabaton, la 20an de decembro, en Danderyd, apud Stockholm, al kiu paroĥo apartenas Stocksund. La funebrantoj kolektiĝis en tiea gasthejmo kaj veturis komune al la bela, mezepoka preĝejo. Granda nombro da florkronoj  kovris la ĉerkon, inter ili unu de la ”Mondkonsilantaro por la Bono de la Blinduloj”. En sia funebra parolado teol. d-ro Bellerström skizis la verkon de la forpasinto, kiu tiom efikis pro lia amoplena kaj oferema koro; eminenta kantistino Esther Berggren kantis du himnojn, multaj reprezentantoj el blindulaj kaj vidulaj asocioj kaj rondoj esprimis sian funebron pro forpaso de unu el la plej famaj blinduloj.

Okaze de la 80-jara naskiĝjubileo de Thilander li ricevis donace de en- kaj eksterlandaj organizaĵoj kaj individuaj personoj sumon de ĉ. kvin mil kronoj por aĉeti eventualan rotacian presilon, sed ĉar ne efektiviĝis lia plano, li metis tiun sumon en bankon por vidi, kiel li povus poste aranĝi la aferon pri aĉeto de la dezirita presilo, kiu kostis multe pli ol tiu sumo. Post lia morto Varma ankoraŭ aldonis mil kronojn kaj kune kun jam ekzistintaj akcioj kaj konsiderindaj sumoj de la sveda centra organizaĵo por blinduloj ”De Blindas Förening” fondiĝis la Thilander-fonduso kun kapitalo de ĉ. 25.000 kronoj, kiun administras la menciita organizaĵo kaj kies interezo estas por ”Ligilo” tiel longe kiel aperas la gazeto.

Feliĉe Varma Thilander trovis en si forton kaj energion kontinuigi la laboron de sia mortinta edzo presante nian karan gazeton ankoraŭ tiom da jaroj ĝis tiu tempo, kiam ŝi pro manko de helpantoj en la presejo kun vera bedaŭro devis peti la estraron de Libe transdoni la presadon al alia presejo. Tamen ŝi ankoraŭ presis poste malgrandajn svedajn gazetojn, cirkulerojn ktp.

Pli aĝa VarmaThilander ĉe presmaŝino en presejo en Stocksund Foto Synskadades Museum (vidu pdf-versijn)

Harald Thilander ne plu estas en nia rondo, sed lia ideo de ”Esperanto inter la blinduloj”, kiun li kreis per sia inteligenteco kaj nobla animo, ne malaperis kaj dumlonge ne malaperos, spirite li mem ne malaperis. Lia vivo havis por li mem, por liaj proksimuloj kaj por la blindularo tian benitan signifon, kian homo nur povus deziri.

Laŭ artikoloj de John Bergh, Raff Israels, Agnes Melchior kaj Joseph Kreitz

 

Théophile Cart (1855–1931)

Fondinto de Esperanta Ligilo Kreinto de nia movado en la unua tempo  - foto (vidu pdf-versijn)

Post la biografio pri Harald Thilander ŝajnas al ni konsilinde sekvigi ankaŭ biografion pri prof. Th. Cart, kiu ne nur estis la fondinto de nia ”Ligilo”, sed ankaŭ la efektiviginto de la ideo pri Esperanto kiel internacia lingvo por la blinduloj. Oni pripensu, ke li kreis – kvazaŭ el nenio – la unuajn lernolibrojn brajlajn, kreis nian ”Ligilon”, kreis per tio tiun kunlaboradon kaj tiun interamikiĝon de la tuta blindularo, kiu nun ĉirkaŭtenas kvazaŭ per retego ege multajn landojn de nia terglobo. Ne mirige do, ke prof. Cart estis nomita ”Paĉjo” de la blindulesperantistaro dum kaj ekster la kongresoj kaj eĉ vidantaj samideanoj diris, ke li estis ”La dua patro” post Zamenhof.

Depost pli ol unu jaro sur lia skribotablo, ĉe kiu li pasigis laborante tiom da horoj tage kaj nokte, kaj ĉe kiu li ankaŭ mortis, konstante staris la bronza statueto, kiun la modesta dankemo de la tutmonda blindulesperantistaro estis al li oferinta  okaze de lia sepdekkvina naskiĝjubileo, kun sur la soklogravurita dediĉo: ”Al sia Paĉjo Th. Cart, la tutmonda blinda esperantistaro. La 30an de marto, 1930”.

Estis statueto, kiu prezentis ”semanton”, kaj vere li dissemis sian ideon pri unueco de Esperanto tra la tuta mondo per vortoj kaj skribado, ĉar li estis aŭtoro de gravaj verkoj, kritika, vigla kaj sagaca redaktoro de la ”vortoj de la blankbarbulo”. Tiuj el ni, kiuj atente studis precipe la unuajn ĉapitrojn de la ”Historio”, certe konstatis kun sento de dankemo, kiom nia ”Paĉjo” Cart faris por estigi nian gazeton venkante ĉiujn penseblajn malfacilaĵojn, financajn kaj alispecajn obstaklojn per sia persista laborado.Tial kredinde estos interese sciiĝi por multaj el ni, kion li skribis en numero 1/1904 en Esperanta Ligilo: ”Karaj legantoj kaj samideanoj! Programon ni ne bezonas: Nia revueto mem estas sufiĉa programo. Sed tion ni devas tamen diri, ke ni uzos nur la Zamenhofan lingvon kaj akceptos nenian ŝanĝon, eĉ plibonigantan, ĉar en la nuna momento  ĉia ŝanĝo, ĉu en la alfabeto (por viduloj aŭ por blinduloj), ĉu en la gramatiko povus esti pereiga por nia bela entreprono. Ni ne faru kiel fama kuracisto, kiu, ne trovinte korpon de infano konforma je proporcioj juĝataj de li normalaj, mallongigis la krurojn, elkurbigis la bruston, rektigis la ŝultrojn, kaj ovaligis la kapon tiel, ke la infano irinte lerte, pro sia perfektiĝo mortis. Kontraŭe ni vivigu Esperanton tian, kia ĝi estas: Ne venis ankoraŭ la tempo ĝin korekti.” Nun iom pri la vivo de la bonfarinto de la nevidantoj kaj fondinto de EL.

Théophile Cart naskiĝis la 31an de marto en la jaro 1855 en Saint Antoine (Dordogne), Francujo. Li studadis klasikan kaj modernan filologion en Lausanne, Basel, Berlin, Roma, Paris kaj Uppsala (Svedujo) kaj fariĝis licenciato en beletristiko en 1880 kaj ”agrégé de l’université de France” en 1885 (kun ”La unua loko”). Li estis instruisto en la ”Ecole Alsacienne” en Parizo (1881–1897), en Toulouse (1890–1891), en Uppsala (lektoro), sendita de la franca registaro por studi la svedajn lernmetodojn (1891–1892) kaj fine en Lycée Henri Quatre en Parizo kaj en la alta lernejo por politikaj sciencoj.

Prof. Cart publikigis en 1881 libron pri la restado de Goethe en Italujo (du eldonoj), diversajn eldonojn de germanaj klasikaj verkistoj, multegon da artikoloj pri skandinava literaturo en ”Grande encyclopédie”, lernolibrojn pri Esperanto kaj aliajn librojn. Li estis de multaj jaroj ano kaj poste prezidanto de la esperanta akademio kaj direktoro de la ”Komuna vortaro”.

Prof. Th. Cart edziĝis en 1888 kaj havis kun sia edzino kvar infanojn, el kiuj du mortis ankoraŭ junaj. La du pli aĝaj partoprenis kiel volontuloj en la unua mondmilito. El ili unu estis mortigita ĉe Somme kaj la alia dum longa tempo estis

kaptito en Germanujo.

Pro siaj multaj servoj prof. Cart ricevis la krucon de la franca honora legio.

La 20an de majo en 1931 prof. Th. Cart post trankvila vespero, dum kiu li ankoraŭ korektis ĝis la 23a h. novajn presprovaĵojn, post same trankvila nokto li subite iom antaŭ la sesa leviĝis dirante, ke li sufokiĝas kaj sentas malvarmon. Dum lia edzino rapidas prepari ion varman, li forlasis sian dormoĉambron kaj aliras, kvazaŭ puŝite de mistera instinkto, sian laborĉambron sian kutiman apogseĝon antaŭ sia labortablo. Sed, preskaŭ sammomente li ŝanceliĝis kaj subtenate de la brakoj de sia edzino li falegis en la seĝon kaj li estis, ho ve! jam frapita de mortiga, sed sendolora koratako. La bono, kiu de li estis kreita en la mondo, lin rekompencu, rekompencos certege. ”La bono estas sia propra rekompenco” estas certe unu el la leĝoj de la naturo.

Albert Masselier kaj Joseph Kreitz

 

William Percy Merrick (1868–1956)

Brita kaj tutmonda pioniro de Esperanto inter la blinduloj Certe neniu el la legantoj de nia ”Historio” kontraŭdiros kaj riproĉos nin, ke ni provos koncize raporti pri la vivo kaj agado de nia karmemora pioniro W. P. Merrick, ĉar li kune kun Harald Thilander kaj prof. Théophile Cart metis la Fundamenton de nia ideala movado, kies avantaĝojn ĝuos multaj el ni kaj ĝuos ankoraŭ pli multaj samideanoj post ni. Bedaŭrinda estas nur la fakto, ke ni scias tro malmulte pri nia pioniro pro tio, ke eĉ al la plej bonaj kaj plej fidelaj geamikoj li neniam rakontis pri sia vivo kaj tute silentis pri tio, kion li faris kaj kiom da mono el propra poŝo li elspezis por nia komuna afero kaj precipe por nia gazeto ”Ligilo”. W. P. Merrick naskiĝis la 2an de novembro en la jaro 1868 kiel filo de bienposedanto. Li kaj lia same blinda frato Francis vendis la grandan patran bienon sciante, ke ili mem ne povos administri ĝin, kaj ili ambaŭ ekloĝis ĉiu en sia propra domo kun komuna muro, signo de harmonia kuneco. En la jaro 1905 oni elektis nian pioniron al la administra konsilantaro de Royal National Institute for the Blind, kaj kiam li emeritiĝis en la jaro 1953, oni elektis lin unu el la vicprezidantoj de la nomita instituto. Dum tiu tempo li servis kiel membro de la komitatoj pri sciencaj esploroj. Kvankam li streĉe laboregis por plibonigi la sorton de la blindularo, ĉiam li opiniis, ke edukado estas la plej bona ŝlosilo, per kiu malfermi la pordon de sukceso. Kunlaborante kun ĉiu individuo aŭ asocio, kiuj samopinias kun li, li fariĝis bonkonata kiel fervora blindulĉampiono. Inter la jaroj 1900 kaj 1916 li kvazaŭ pioniris pri la kolektado kaj publikado de britaj popolkantoj, kaj li estis aŭtoro de la broŝuro ”La muziknotado de angloj”. Merrick fariĝis spertulo pri la fonetikscienca metodo kaj kune kun d-ro W. Potthoff li publikigis verketon ”La internacia fonetika alfabeto” en la jaro 1932.

En la unua ĉapitro mem verkita por la ”Historio” de nia karmemora Merrick li rakontis interalie, ke estis nia Thilander, kiu iniciatis lin lerni la internacian lingvon, tamen, kion li ne rakontis, estas la fakto, ke kiam Thilander unue proponis al li lerni Esperanton kaj instrui la belan Mondlingvon, pro eta kono de Volapuk li iom malĝentile respondis al Thilander: ”Mia tempo vere ne sufiĉas por infana ludilo!” Poste Merrick disvastigis Esperanton en sia propra lando kun bona sukceso, sed nur post multaj jaroj de senlaca laborado li preparis fruktodonan terenon por starigo de brita asocio de blindaj esperantistoj. Jam antaŭ la unua mondmilito li vigle klopodis varbi vidantojn pretajn ellerni brajlan skribon por brajligi librojn Por National Library for the Blind en Londono. Tiamaniere li sukcesis aldoni multajn verkojn al la libraro. Oni rajtas diri, ke estis nia Merrick, kiu fondis la esperantan fakon en la biblioteko, kiu nun ampleksas pli ol mil verkojn esperantajn.

Nur en la jaro 1916 li edziĝis al unu el siaj Esperanto-transskribistinoj, Lottie. Dum multaj jaroj nia pioniro skribis meznombre 30 leterojn ĉiutage, dum lia edzino mirinde helpis lin dum pli ol 30 jaroj, ĝis ŝi tragike mem blindiĝis kaj forpasis antaŭ li.

W. P. Merrick estis kasisto de nia ”Ligilo”, sed li estis multe pli ol kasisto. Sir Arthur Pearson trovis nian gazeton tiel utila, ke Royal National Institute for the Blind donis po 240 pundojn sterlingajn dum du jaroj, ĝis la antaŭmilitaj subtenantoj ree povos doni sian subtenon. Kaj poste, dum regis inflacioj en preskaŭ ĉiuj eŭropaj landoj tiel, ke multaj abonantoj ne povis pagi abonprezon, ree estis nia amiko Merrick, kiu savis la gazeton de la malapero, sed pri tio vi ja detale legis en la oka ĉapitro pri Esperanta Ligilo.

Por la esperantaj diservoj okazintaj en Londono la duan dimanĉon ĉiumonate Merrick ĉiam brajligis himnojn por la blindaj partoprenantoj. Tiamaniere li instigis ankaŭ neesperantistajn blindulojn lerni la belan internacian lingvon. Multaj scias pri la verketoj, kiujn li presis per sia presilareto kaj disdonis senpage al siaj blindaj samideanoj. Post la forpaso de lia edzino lia sola, sed granda ĝojo estis helpadi siajn samsortanojn. Ĉiam li aspektis trankvile ĝoja, eĉ dum la tempo, kiam li devis multe suferi pro tio, ke li falis kaj disrompiĝis lia femura osto ne plu resaniĝonta. Nur dum la lasta tempo de sia vivo li kapablis iomete iri per helpo de ia stablo, kio tre ĝojigis lin.

La 7an de novembro en la jaro 1956 nia tim amata pioniro forpasis post mallonga malsano kaŭze de malvarmumo. La forpasinto ne apartenis nur al Britujo, la tuta mondo estis lia paroĥo kaj ni paroĥanoj konstante konservos korvarmigan memoron koncerne la vivon kaj ofereman ekzemplon de nia unika misiisto, kiu preferis cedi personan komforton por dediĉi sin kaj sian propraĵon al samsortanoj tra la tuta mondo.

Laŭ kompletigitaj informoj de Harald Thilander

 

Karel Emanuel Macan (1858–1926)

Fondinto de la Esperanto-movado inter ĉeĥoslovakaj blinduloj kaj iniciatinto de la unua internacia kongreso de blindaj esperantistoj Karel Emanuel Macan naskiĝis la 25an de decembro 1858 en la ĉeĥa urbeto Pardubice kiel filo de fama fervoja inĝeniero. Kiel lernanto de reala lernejo (duagrada lernejo) en Praha, kien estis transloĝiĝinta la familio, li perdis unu okulon pro eksplodigo de kapsulo trovita en tirkesto de skribtablo de sia patro.

La duan okulon li perdis poste pro ekpuŝo al eĝo de infana kalkulilo en malluma ĉambro, estante studanto de kemio en teknika altlernejo.  (foto - vidu pdf-versijn)

Jam depost sia junaĝo Macan treege ŝatis muzikon bonege ludante fortepianon. Tial li decidis studi serioze muzikon en la jaro 1882 ĉe la fama muzikpedagogo kaj artisto Zdenek Skuhersky en trijara orgenista lernejo, kiun li absolvis kun eminenta sukceso kaj jam baldaŭ li vekis atenton pro siaj komponaĵoj. Fininte tiun lernejon, li daŭrigis studojn pri muzikkomponado private ĉe fama ĉeĥa muzikkomponisto Zd. Fibich. Tiucele li eĉ akiris ŝtatan stipendion fare de la registaro en Vieno (nuna Ĉeĥoslovakio estis antaŭ la jaro 1918 parto de la aŭstra-hungara monarkio). Venis la unuaj publikaj sukcesoj de la blinda komponisto Macan. Liaj kantkolektoj ne nur estis eldonitaj, sed ankaŭ kantitaj dum koncertoj de plej eminentaj ĉeĥaj kantistoj, kaj unu lia meso estis kantita pro rekomendo de J. Brahms en viena preĝejo. La arĉinstrumenta kvarteto f-mol apartenis siatempe (ĝi estis komponita en 1889) al la plej bonaj ĉeĥaj komponaĵoj tiuspecaj.

Tamen, kiam subite malboniĝis la materia situacio de lia familio, Macan ne povis vivteni sin kiel komponisto. En tiu tempo proponis al Macan la fama prahaa blindulpedagogo Klar instruistan postenon en blindulinstituto de li direktita sub la kondiĉo, ke Macan por ĉiam forlasu la muzikkomponadon por ne esti pro ĝi ĝenata en sia nova profesio de lerneja (do ne muzika) instruisto. Li sukcese partoprenis blindulinstruistan kurson en Vieno, kaj la 5an de januaro en la jaro 1891 li fariĝis blindulinstruisto de la blindulinstituto de Klar en Praha, kie li ĉefe instruis pri literaturo, disdonante malavare al nematuraj, eĉ al plenkreskaj lernantoj el riĉaj domoj de sia spirito kaj koro.

Kontraŭvole li devis ĉesigi la muzikkomponadon, des pli fervore li dediĉis sin al sia lerneja laboro kaj al organizado de kultura vivo de ĉeĥaj blinduloj, kies plej gravaj rezultoj estis la fondo de la asocio ”Ĉeĥa porblindula Preso” 1916, la ĉeĥa brajlogazeto ”Zora” (1917), kiun li mem redaktis ĝis sia morto, kaj la porblindula biblioteko en Praha (1925).

Jam tuj post la apero de la unuaj numeroj de EL en la jaro 1904 li eklernis Esperanton kaj laŭdokumente jam en la jaro 1905 li aranĝis la duan Esperantokurson (por knabinoj) en la blindulinstituto de Klar en Praha. Li ankaŭ estis inter tiuj blindaj samideanoj, kiuj en la jaro 1907 partoprenis la unuan kunvenon de blindaj esperantistoj en la kadro de la tria universala kongreso de Esperanto en Cambridge. Kvankam li sukcesis akiri monrimedojn por partopreni kun grupo de ĉeĥaj blindaj samideanoj la unuan jam bonege organizitan blindulesperantistan kongreson en Parizo 1914, la eksplodo de la unua mondmilito malebligis la vojaĝon jam bone preparitan.

Macan mem verkis esperantan lernolibron, kiun li poste eldonis en brajla preso en 1918. En 1920 li fondis la esperantan aldonaĵon ”Aŭroro” al la brajla gazeto ”Zora” kaj en 1921 li organizis la unuan bonege sukcesintan kongreson de blindaj esperantistoj en la kadro de la dektria universala kongreso de Esperanto en Praha, kiun li mem prezidis. Samjare li fondis ”Societon de ĉeĥaj nevidantaj esperantistoj”.

Dum la milito Macan fariĝis ”pedagogia direktoro” de tiu lernejo, en kiu li estis laborinta dum proksimume kvarona jarcento kaj ankaŭ dum kaj post la milito li instruis ĉeĥajn blindigitajn soldatojn, al kiuj li per sia propra ekzemplo kaj profunda vivrigardo redonis perditan kredon je senco kaj celo de la vivo.

El la muzikverkaro de Macan ni citu nur la kantociklojn ”Juna amo”, ”Malĝoja amo”, ”5 kantoj”, ”15 kantoj” kaj ”Ruĝaj sunsubiroj”, la arĉinstrumentan kvarteton (ankaŭ surdiskigitan), du mesojn, virajn kaj virinajn ĥorverkojn, melodramon ”Amarus” (recitaĵo kun orkestra akompano) kaj malgrandajn komponaĵojn por fortepiano kaj por violono kun fortepiana akompano.

De kelkaj jaroj suferante pro diabeto, nia pioniro Karel Emanuel Macan forpasis la 6an de februaro en la jaro 1926 post sukcesplena vivlaborado ne nur por siaj samsortanoj samlandaj, sed ankaŭ tutmondaj.

Kompilita laŭ diversaj informoj

 

Johan Wulff (1850–1935)

Dana blindulafera probatalanto; pioniro de Esperanto inter blinduloj

Johan Wulff, tre agema kaj plej konata probatalanto en la dana blindulmovado, naskiĝis la 30an de novembro 1850 en Kopenhago. Jam dum la lerneja tempo lia vidpovo malboniĝis tiom, ke li devis peti edukadon en blindulinstituto kiel junulo.

Li estis edukita kiel muzikisto kaj agordisto. Poste li deĵoris kiel preĝeja kantisto.

Tamen, en la jaro 1883 li estis unu el tiuj, kiuj fondis la grandan blindulasocion, kiu unue nomiĝis ”De blindes understøttelses-og læse-forening 1883” (subtenokaj lego-asocio de la blinduloj, fondita 1883) kaj poste ŝanĝis sian nomon al ”Foreningen for Danmarks blinde” (asocio por la blinduloj de Danujo), unu el la plej fidelaj subtenantoj de EL. Jam per la unue nomita asocio li metis la fundamenton por brajla presejo kaj biblioteko. En la asocio li havis la postenon de oficejestro kaj presejestro ĝis la jaro 1932, kiam post preskaŭ 50-jara agado li forlasis la estraron, kiu nomis lin honora membro. Johan Wulff laboradis konstante por siaj samsortanoj, kaj meritplene kaj energie li kontribuadis al la disvolvigo de la tuta danuja blindulprizorgado. Li, multflanke talentoplena homo, treege utilis al siaj danaj samsortanoj ankaŭ per diversaj inventaĵoj, elpensante punktskriban tabulon por ambaŭflanka skribado kaj rapidskriban brajlomaŝinon. Kvankam la laste menciita inventaĵo nun estas superita de ankoraŭ pli rapidaj samspecaj maŝinoj inventitaj alilande, ĝi certe ludis gravan rolon por la evoluigoj de tiuj maŝinoj, kaj la skribtabulo estas uzata ankoraŭ. Sed por ni esperantistoj estas plej grave ekscii, ke Wulff estis sindonema samideano.

Jam dum la unuaj jaroj de nia jarcento, kiel redaktoro de la dana, ĉiusemajna brajla gazeto ”Budstikke” (la informilo) li enpresigis en sian gazeton esperantajn legaĵojn, eĉ jam antaŭ la estiĝo de EL. Same frue li eldonis la lernolibreton de Cart en danlingva traduko kaj esperantan-danan vortareton. Li kunlaboradis ankaŭ kun vidantaj esperantistoj kaj partoprenis la ”provkongreson” 1907 en Cambridge. Ofte li rakontis, ke li renkontis d-ron Zamenhof mem kaj havis okazon pridiskuti kun li lingvajn problemojn. La 25an de februaro en la jaro 1935 forpasis Johan Wulff, unu el la unuaj probatalantoj por Esperanto inter la tutmonda blindularo.

Laŭ informoj de Poul Glygaard

 

Agnes Melchior (1883–1945)

Post Johan Wulff certe Agnes Melchior, la fratino de la mondfama kantisto Laurits Melchior, meritas laŭdan mencion en nia historia libreto pro tio, ke ŝi ne nur propagandis sukcese nian internacian lingvon inter sialandaj, sed ankaŭ inter eksterlandaj samsortanoj. Dum multaj kongresoj inter 1921 ĝis 1939 ŝi interese prelegis pri blindulfakaj temoj, prezentante eĉ ilustraĵojn kaj ilojn taŭgajn por instrui ĉefe blindajn infanetojn en la antaŭlerneja aĝo aŭ iom pli laŭbezone. Ankaŭ ŝi estis tiu samideanino kiu petis kiel unua financan subvencion de la ”Asocio por la blinduloj de Danujo” por nia ĵus fondita UABE kaj estis Agnes Melchior, kiu apartenis al tiuj, kiuj kolektis multan monon por nia ”Ligilo” dum tempo, kiam minacis pereo al ĝi pro tio, ke regis inflacio en multaj landoj kaj ankaŭ ”the Royal National Institute for the Blind” en Londono decidis doni monhelpon nur al britaj legantoj de EL kaj ne al la gazeto mem, kiel antaŭe. Kune kun Johan Wulff ŝi iniciatis la fondon de ”Dana asocio de blindaj esperantistoj” (DABE), kies prezidantino ŝi restis ĝis eksplodo de la milito.

Agnes Melchior naskiĝis en Kopenhago la 15an de julio 1883. Unue ŝi estis edukita kiel kantistino, sed post ĉiam pliiĝanta ekblindiĝo ŝi decidis eklerni la profesion de infanflegistino intencante dediĉi sian vivon estonte al blindaj infanetoj suferantaj kun ŝi la saman sorton. En la jaro 1921 ŝi do kiel infanflegistino ekdeĵoris en la blindullernejo en Kalundborg, kie ŝi dum preskaŭ 24 jaroj kun patrina amo ludante edukis la blindajn infanetojn tie, kiuj ŝin nomis ”onklino Agge”.

Tro frue, la 25n de februaro en la jaro 1945 post insida malsano Agnes Melchior forpasis dum tempo, kiam ni bezonis ŝian helpon por rekonstrui nian Esperanto-movadon interblindulan.

Laŭ informoj de P. Glygaard

 

Paul Ketterer (1870–1936)

La svisa Esperanto-pioniro Paul Ketterer estis unu el la unuaj esperantistoj

nevidantaj, unu el tiuj, kiuj kun nia Paĉjo prof. Th. Cart revis kaj planis pri utiligo de

Esperanto por la blinduloj kaj iliaj specialaj interesoj.

Paul Ketterer naskiĝis la 13an de aprilo en la jaro 1870 en La Ferièrere, vilaĝo en

la kantono de Bern, kiel filo de terkulturisto deveninta el la Nigra Arbaro. Li estis

naŭjara knabo, kiam li ekblindiĝis pro falego sur la glacio. Ekde la jaro 1880 ĝis

1890 li frekventis la blindullernejon en Lausanne, kie li dekomence estis la plej

inteligenta lernanto, sed ĉar ne ekzistis ŝanco studi por blinduloj, li eklernis la

profesion de lignoskulptisto, kiun profesion li praktikis du jarojn en La Chaux-de-

Fonds, kien intertempe estis transloĝinta lia familio. Ĉiam nia pioniro multe legis

por kompletigi siajn sciojn. En 1892 oni revokis lin al Lausanne por doni al li tie

la bonŝancon por partopreni kursojn en seminario kaj jam en la jaro 1895 li fariĝis

instruisto pri matematiko kaj franca lingvo en la tiea blindullernejo. Samjare aperis

la unua volumo kun liaj poemoj sub la titolo ”Rayons dans la nuit” (radioj en la

nokto) kaj jam en 1901 sekvis la dua volumo sub la titoto ”Voix et brises” (voĉoj kaj

ventetoj).

En 1902 Ketterer fariĝis estro de la brajla presejo ĵus nove instalita en la

blindulinstituto. Okaze de la provkongreso de blindaj esperantistoj okazinta

en Cambridge 1907, dum unu el la oficialaj kunsidoj sub prezido de nia angla

blindulamiko Alfred J. Adams, Paul Ketterer faris sian belan paroladon, pri kiu vi

legis en la tria ĉapitro de nia historia libreto. Kvankam liaj vivkondiĉoj ne permesis

al li multe labori oficiale por Esperanto, li konservis tra la jaroj sian kredon je ĝia

estonto kaj je ĝia forto por bori al si vojon. En 1910 li fondis la brajlan gazeton

”Le petit progrès”, kiun li redaktis ĝis 1936. 1911 li estis inter tiuj samsortanoj,

kiuj fondis la ”Svisan blindulligon”, kaj 1923 li fariĝis redaktoro de la nigrepresita

revuo ”Le messager suisse des aveugles”. En tiuj ĉi nomitaj gazetoj de tempo al

tempo li aperigis artikolojn kaj notojn pri la Internacia Lingvo kaj ĝia utileco por

la blinduloj. Paul Ketterer, patro de sep infanoj, laboris por siaj samsortanoj ĝis la

momento, kiam li forpasis la 21an de novembro en la jaro 1936.

Laŭ kompletigitaj informoj de Roger Cosandey

Dua volumo 133

Edvard Imsdahl

(1886–1950)

Pioniro de la blindulesperantista movado en Norvegujo

Edvard Imsdahl naskiĝis la 3an de majo 1886 en

Gudbrandsdal. Kiel dekdujarulo li ricevis baton

en okulon, kiu post longdaŭra inflamo iom post iom

kaŭzis kompletan ekblindiĝon tiel, ke li devis frekventi

”Klæbu offentlige blindeskole” apud Trondheim ekde

1899 ĝis 1905, kie li sukcesis tiel bone, ke neniu

antaŭlerninto ricevis tiom brilan ateston. Krom la edukaj

objektoj li eklernis la ŝuistan kaj ankaŭ iom la lignaŝistan metiojn, tamen, tia

laboro estis malbone pagita kaj cetere ne interesis lin. Tial li revenis al la lernejo

por en aldona lingvokurso studi la anglan kaj germanan lingvojn, pri kiuj li poste

perfektiĝis aŭtodidakte. Same aŭtodidakte li lernis Esperanton laŭ dana brajla

lernolibro.

Jam kiel tiama lernanto en la jaro 1904 nia pioniro Imsdahl estis inter tiuj

samsortanoj, kiuj fondis distriktan, okcidentlandan blindulasocion ”Vestlandske

blindeforbund”, en kiu li gvidis multspecajn labortaskojn dum jardekoj. En februaro

1907 la asocio elsendis la unuan numeron de tre malgranda, en kelkaj manskribitaj

ekzempleroj cirkulanta dumonata revuo. Ĝi ricevis la elvokan nomon ”Norges

blinde” kaj estis la modesta origino de la organo de ”Norges blindeforbund”

(norvega blindulligo). En 1909 Imsdahl troviĝis inter la fondintoj de la tutlanda

”Norvega blindulligo” kaj kiam en la konstitucia kunveno oni decidis eldoni brajlan

ĉiusemajnan gazeton ”Norges blinde”, estis Imsdahl la unua elektita redaktoro. Dum

la kvar unuaj jaroj li devis ne nur redakti, sed ankaŭ stereotipi kaj per manforto

presigi la gazeton. En intima kunlaboro kun Harald Thilander li iom post iom

evoluigis modernan brajlan presejon Bergen. Mem li estis eksterordinare lerta kaj

taŭga stereotipisto. Depost la jaro 1911 Imsdahl ankaŭ redaktis dum multaj jaroj

la porvidulan ĉiumonatan revuon ”Blindesaken” (blindulaferoj). Dum lia sperta

administrado la brajla presejo multe kreskis: Ĉiam pli multaj gazetoj, ĉiuspecaj

lernolibroj, beletristiko, diversfaka literaturo ktp., sed, kio ankaŭ estis tre grava,

multaj muzikverkoj eliris el la presejo al la tiamablindularo, kies scivolemo estis

neestingebla.

134 Dua volumo

Kiel fervora esperantisto Imsdahl vigle propagandis kaj jam en sia junaĝo prizorgis

eldonadon de brajla lernolibro kun la plej necesaj vortaroj por lerni Esperanton.

Poste sekvis bonaj libretoj, malgranda propaganda gazeto ”Antaŭen” kaj pli

ampleksaj verkoj. Dum multaj jaroj li estis konsulo resp. delegito de EL, UABE,

UABO kaj LIBE. Kompreneble li ankaŭ estis inter tiuj norvegaj gesamideanoj,

kiuj okaze de la ”dektria” en Stockholm, dumnokte, 1934, fondis la ”Norvegan

asocion de blindaj esperantistoj” (NABE), kiun li ame prizorgis ĝis eksplodo de la

mondmilito.

Estis neeviteble, ke nia pioniro dum tiom da jaroj devis preni sur sin treege gravajn

taskojn en la administracio de ”norvega blindulligo”. Kun entuziasmo li partoprenis

la unuan nordlandan blindulaferan konferencon en 1920, kaj poste fervore laboris

por krei pli bonajn kontaktojn translimajn. Imsdahl eluzis ĉiujn siajn fortojn en

streĉiga laboro por plibonigi la vivkondiĉojn de la blinduloj. Fidele li restis en siaj

gravaj postenoj kiel redaktoro kaj presejestro ĝis la jaro 1948, kiam serioza malsano

trafis lin kaj kaŭzis lian forpason la 4an de majo en la jaro 1950.

(Ĉi tiujn biografiajn notojn ni dankas al nia veterano Halvdan Karterud, kiu dum

jardekoj kiel ĝeneralsekretario de ”Norges Blindeforbund” fidele kunlaboris kun

Edvard Imsdahl.)

Henriette Zapater

(1867–1928)

Pionirino de la Esperanto-movado inter la blinduloj

Henriette Zapater, naskita baronino de Chalmot, devenis el nederlanda nobela

familio kaj naskiĝis la 4an de aŭgusto en la jaro 1867 en Arnhem, Nederlando, kiel

filino de supera postadministracia oficisto. Depost ŝia naskiĝo, ŝi jam estis iom

malbonvida, kaj en la plej frua infanaĝo ŝi perdis unu okulon per operacio, tamen

ŝi povis frekventi privatan normalan lernejon por knabinoj. Specialan intereson

ŝi montris por fremdaj lingvoj tiel, ke jam en la aĝo de dekdu jaroj ŝi bone parolis,

krom la nederlanda lingvo, la anglan, francan kaj la germanan lingvojn. Poste ŝi

lernis aŭtodidakte la italan, latinan, laste Esperanton kaj la hispanan lingvojn.

En 1901 Harald Thilander publikigis bonegan propagandan artikolon pri Esperanto

en la angla porblindula gazeto ”Progress”. Henriette de Chalmot legis ĝin, sed mem

posedante tiom da fremdlingvaj scioj, ne vidis unue la valoron de Esperanto kaj

tial per alia artikolo publikita en la sama gazeto akre kontraŭbatalis la opinion de

Dua volumo 135

Thilander. Tamen, per privata korespondado Thilander sukcesis konvenki ŝin pri

la valoro kaj utileco de Esperanto speciale por blinduloj; karakteriza por ŝia sincera

kuraĝa spirito estas tio, ke ŝi tuj publike konfesis, ke ŝi konvinkiĝis pri la graveco

de la internacia lingvo. Depost tiu tempo ŝi laboris fervore por nia afero, ne nur

inter blinduloj, sed ankaŭ inter vidantoj, ne nur en Germanujo, kie ŝi jam loĝis

kelkajn jarojn, sed ankaŭ en ekstergermanaj landoj. Ĉie ŝi propagandis, laboris

kaj skribis por nia lingvo, fariĝante per tio vera pionirino de nia alta ideo, al kiu ŝi

restis fidela ĝis la lasta spiro. Ŝi partoprenis la universalajn kongresojn de Esperanto

en Cambridge, Dresden kaj Barcelona antaŭ la unua mondmilito kaj post ĝi tiujn

en Den Haag, Praha kaj Nürnberg. Dum la kongreso okazinta en Barcelona ŝi

interkonatiĝis kun la hispana gitarvirtuozo Baldomero Zapater, kun kiu ŝi edziniĝis

poste. De tiu tempo Esperanto estis kaj restis la familia lingvo de la diversnaciaj

geedzoj.

En la jaro 1906 nia pionirino faris propagandan paroladon en la aŭlo de la komerca

altlernejo (nune universitato) en Köln, kiu tiom bone sukcesis, ke fondiĝis la

”Esperanto-societo 1906 en Köln”. Alia rezulto de ŝia publika propaganda parolado

estis tio, ke ŝi ricevis permeson gvidi Esperanto-kursojn dum tri jaroj en la nomita

komerca altlernejo tiel, ke multaj intelektuloj fariĝis esperantistoj.

Kiel konsulino de la blindaj esperantistoj en Germanujo ŝi donis multajn informojn

al eksterlandaj gesamideanoj pri la germana blindulafero. Jam antaŭ kaj post la unua

mondmilito ŝi publikigis kelkajn propagandajn artikolojn pri la utileco de Esperanto

por la blinduloj en la brajla gazeto ”Mitteilungen des Vereins der deutschredenden

Blinden” (sciigoj de la unuiĝo de la germane parolantaj blinduloj). Depost la

fondiĝo de EBLoGo, la Esperanto-blindulligo de Germanujo, kiun ŝi kunfondis, ŝi

seninterrompe apartenis al ties estraro kiel kasistino. Kiam en Nürnberg fondiĝis la

”Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj” (UABE), ŝi fariĝis germana delegitino

de la nomita organizaĵo. Post la kongreso en Nürnberg ŝi pasigis kelkajn semajnojn

en Hispanujo, sed revenante ŝi jam sentis sin iom malsana kaj de tiu tempo ŝi suferis

multe, tamen nian aferon ŝi ne malzorgis ĝis la morto, kaj dekdu horojn antaŭe ŝi eĉ

sub-skribis ĉekon de EBLoGo. La duan kristnaskan tagon en la jaro 1928 ŝi forlasis

nin por ĉiam. La ĉielo ploris, kiam multaj geamikoj kaj vidantaj esperantistoj

postiris ŝian ĉerkon, sur kiu kuŝis la florkrono de EBLoGo kun jena dediĉo en

Esperanto: ”Lasta adiaŭa saluto al nia kara kasistino kaj fidela animo de EBLoGo,

Henriette Zapater.” Kvarteto de la Kolonja Blindulunuiĝo kantis ĉe ŝia tombo. Theo

Jung, eldonanto kaj redaktoro de la ĉiusemajna Esperanto-gazeto ”Esperanto

triumfonta”, kaj J. Kreitz omaĝis la meritojn de la forpasintino por nia movado.

Joseph Kreitz

136 Dua volumo

Anna Friman

(1878–1937)

Finna blindulafera probatalantino

Anna Friman naskiĝis la 14an de

julio 1878 kaj blindiĝis jam kiel

infano. Tre frue jam Esperanto

ektrenis ŝin en sian sorĉorondon,

kiel skribis pri ŝi finna brajlogazeto.

Ŝi partoprenis la fondon de la asocio

de finnaj blindaj esperantistoj

”Steleto” en la jaro 1919, kies

prezidantino ŝi estis ĝis 1927, kiam

ŝi fariĝis sekretariino, kiun oficon ŝi

administris konscience ĝis la morto.

Ankaŭ ŝi estis la unua sekretariino

de ”Universala Asocio de Blindaj

Esperantistoj” (UABE) kaj partoprenis kelkajn blindulesperantistajn kongresojn,

sed ankaŭ en la hejma ĝenerala Esperanto-movado ŝi agis aktive. Ŝi korespondis

kun multaj samideanoj diverslandaj cefe pri literaturaj temoj kaj mem ŝi publikigis

proprajn kontribuojn en EL.

En 1930 ŝi fondis ”La literaturan asocion por blinduloj”, tre riske-kuraĝan

entreprenon en niaj cirkonstancoj. La menciita asocio publikigis du nigrepresajn

revuojn: ”Varjojen mailta” (el la mondo de ombroj) kaj ”Finlands Blindorgan”

(blindulorgano de Finnlando). La celo de la asocio estas al literature talentaj

blinduloj publikigi siajn verkaĵojn kaj doni al la blindaj verkantoj okazon enspezi

ankaŭ sur tiu laborkampo. Anna Friman estis respondeca redaktorino de tiuj revuoj

ĝis sia morto, sed ankaŭ la brajlan gazeton de la finnaj blinduloj ŝi redaktis dum

multaj jaroj kun varma sindonemo. Multaj iniciatoj, poste realigitaj de aliaj, havis

sian originon en la ideoriĉa cerbo de Anna Friman kaj ĉiam ŝi estis preta helpi per

konsilo kaj ago. Malmultajn monatojn antaŭ sia forpaso la 20an de aprilo en la jaro

1937 ŝi ankoraŭ sendis saluton el la malsanulejo al la legantoj de EL petante, ke

ĉiuj kunlaboru fervore por disvastigi nian internacian lingvon inter la tutmonda

blindularo.

Varma Thilander

Dua volumo 137

Baldomero Zapater

(1883–1961)

Probatalinto de la Esperanto-movado inter blinduloj

Nia pioniro Baldomero Zapater naskiĝis la 11an de marto 1883 en Candiel, vilaĝo

en la provinco Castelon de la Flana, Valencia, kaj ekblindiĝis en la kvina vivjaro.

Kaŭze de tio liaj gepatroj transloĝiĝis al Barcelona, kie troviĝis eminentaj okulistoj

kaj la Reĝa Instituto porblindula. Jam la ĝojo, kiun la sono de la patra gitaro

enportis en lian mallumon, konvinkigis liajn gepatrojn pri la talento de la knabo,

des pli multe, kiam li sur malgranda propra instrumento montris konsiderindan

lertecon perfektiĝintan dank’ al la instruo per la fama gitarvirtuozo Nogués en la

nomita instituto porblindula, kie li post elementa instruado ekde la 13a ĝis la 24a

vivjaro studis muzikon, muzikteorion kaj la grandan hispanan gitartradicion de

Sor-Aguano kun granda sukceso tiel, ke poste dum du jaroj li mem instruis pri

gitaro, muzikteorio kaj literaturo en la Reĝa Instituto porblindula.

En la jaro 1907 li dank’ al fama vidanta samideano Sabadell en Barcelona konatiĝis

kun Esperanto, kies lernado estis por li tre facila pro lia bona lerneja instruo. Jam

en la jaro 1909, okaze de la kvina universala kongreso de Esperanto en Barcelona,

li konatiĝis kun la nederlanda samideanino baronino Henriette de Chalmot, kiu

ankaŭ ne estis normalvida kaj poste tute blindiĝis. El tiu ĉi interkonatiĝo rezultis ilia

geedziĝo. Ŝi loĝis en Kolonjo kaj ĉar la arto de gitarludado tiutempe en Germanujo

estis en stato de evoluo, por li estis favore loĝi en granda urbo. Li ne sciis unu

vorton germanan kaj lia edzino ne jam sciis la hispanan lingvon; tial al ili estis nur

eble kunvivi per Esperanto. Per Esperanto ŝi instruis lin pri la germana lingvo, sed la

internacia lingvo restis ilia familia lingvo ĝis la forpaso de lia edzino en la jaro 1928.

En Kolonjo li komencis sukcese sian agadon kiel instruisto pri la gitarludado kaj ne

troigante oni povas aserti, ke multaj, eĉ la plej multaj postaj famaj gitarkoncertistoj

germanaj estis lernantoj ĉe la gitarvirtuozo Baldomero Zapater. Li koncertis ne nur

en preskaŭ ĉiuj pli grandaj germanaj urboj, sed ankaŭ germanaj radiostacioj kaj i.a.

tiuj en Londono, Prago kaj Vieno disaŭdigis liajn koncertojn. Ne miro do, ke multaj

tag- kaj fakĵurnaloj raportis pri lia sukcesa kariero, sed li konfesis pri si mem, ke

ĉiujn sukcesojn li ŝuldas grandparte al Esperanto, ĉar sen tiu ĉi lingvo li malgraŭ

eksterordinaraj muzikaj kapabloj estus restinta nekonata ekster Barcelona.

Jam antaŭ kaj dum la unua mondmilito geedzoj Zapater publikigis valorajn

artikolojn en du germanaj brajlaj gazetoj pri la utileco de Esperanto por la blinduloj,

kaj dank’ al ilia varbado kompare multaj germane parolantaj samsortanoj lernis la

138 Dua volumo

internacian lingvon. Baldomero Zapater estis unu el la fondintoj de EBLoGo, kaj

estis li, kiu donis la nomon al ĉi tiu organizaĵo. Ne nur hispanajn, sed ankaŭ multajn

germanajn kantojn li esperantigis vere modele, ne parolante pri la rakontoj, kiujn li

tradukis el la hispana lingvo.

Post sukcesa koncerto disaŭdigita de la radiostacio BBC en Londono nia pioniro

decidis geedziĝi kun sia iama lernantino, la poŝtoficistino Constanze Saxer, kiu

entreprenis kun li multajn koncertvojaĝojn kaj eĉ kunagis en kelkaj koncertoj kiel

kantistino: Sur Ballu-tabulo li desegnis planon, laŭ kiu arkitekto konstruigis ilian

domon tute moderne instalitan en Rodenkirchen apud Kolonjo, kie ili pasigis

feliĉan tempon ĝis eksplodo de la dua mondmilito.

Estis la ĉefa hobio de nia pioniro formi el kartono ĉiuspecajn ludojn porblindulajn

(damo, paciencludo), kaj eĉ li bindis malgrandajn brajlajn libretojn modele, sed

ankaŭ li sin volonte okupis pri matematiko kaj aliaj sciencoj. Ĉio interesis lin.

En la jaro 1943 aviadilaj bomboj ankaŭ difektis lian domon tiel, ke geedzoj Zapater

devis forlasi ĝin, sed ĉie ili spertis la sekvojn kaj danĝerojn de la milito, precipe en

Köniksberg post koncerto en la tiea radiostacio, kiam ili estis enfermitaj en hotela

kelo. Post vagado tra kelkaj urboj kaj urbetoj dank’ al helpado de usonaj oficiroj ili

povis jam reveni hejmen en junio 1945. Post forigo de la ĉefaj damaĝoj ĉe la domo,

nia pioniro ree instruadis kaj koncertadis ĝis kormalsano longdaŭra faris finon al

la agema vivo de la gitarvirtuozo Baldomero Zapater la 18an de oktobro en la jaro

1961.

J. Kreitz

José Ezquerra Berges

(1880–1965)

Hispana blindulafera probatalanto

José Ezquerra Berges naskiĝis la

25an de junio en la jaro 1880 en

la vilaĝo Benachite, regiono de

Aragon, ekblindiĝis pro okula

malsano en la 13a vivjaro kaj en la jaro

1898 li fariĝis lernanto de la

blindullernejo Escuela municipal de ciegos

en Barcelona, kie li edukiĝis kaj

Dua volumo 139

fariĝis metiisto en 1907. Ekde la jaro 1909 li mem instruis pri manlaboraj metioj

kaj brajla presado al blinduloj en la nomita instituto. Eble tiu lia profesio estis

la cefa kaŭzo de la granda interesiĝo, kiun li montris pri la problemoj rilataj al

la plibonigo de la ekonomiaj kaj moralaj vivkondiĉoj de la hispana blindularo.

Sukcese li aranĝis tiucele kaj estris prizorgajn societojn de aŭ por blinduloj, lokajn

aŭ provincajn, verkis dekojn da artikoloj por lokaj kaj naciaj ĵurnaloj kaj gazetoj

koncerne la blindulproblemojn, kreante la 26an de februaro en la jaro 1931 la unuan

federacion de hispanaj blinduloj ”Federacion hispanica de ciegos”, kiun li prezidis

seninterrompe ĝis ĝia nuligo en 1938 kaŭze de la hispana dekreto pri la starigo de

la ”Nacia organizaĵo de blinduloj de Hispanujo” ”Organisacion nacional de ciegos

de España” (ONCE), kiu estis fondita en Burgos, urbo tiutempe apartenanta al la

faŝisma teritorio hispana, sed José Ezquerra tiam loĝis en Barcelona apartenanta

al la respublikana teritorio dum la hispana civilmilito kaj sekve li ne povis ĉeesti

la fondiĝon. Ezquerra fondis kaj redaktis la brajlan blindulfakan gazeton ”El

Tiflofilo”, kiun presis nia altŝatata Harald Thilander, kvankam ĝi estis hispanlingva;

tio pruvas, ke nia samideano neniam perdis kontakton kun la Esperanto-movado.

Tamen, li tute dediĉis siajn energion kaj talenton al la organizo kaj envojigo de

la blindulmovado por atingi la realigon de la ĝusta kaj homa idealo de la socia

renormaligo de la blindularo en Hispanujo. Tial ”Tutmonda Konsilantaro por la

Bono de la Blinduloj” (TKBB) distingis lin per honora membreco.

Post la starigo de ONCE la tiama estro de tiu asocio, Javier Gutiérrez de Tobar,

donis al José Ezquerra la oficon de provinca delegito de Barcelona, kaj tiutempe

li fondis kaj redaktis la gazeton ”Relieves” (reliefoj), enkondukis en ĝi esperantan

paĝon poste fariĝanta aldona esperantista bulteno, kiu finfine malaperis, sed

nuntempe ONCE ree ĝin eldonas en la madrida presejo. En 1949 la hispana

registaro donis al nia fervora samideano la oficon de nacia estro de ONCE. Per sia

oficiala influo kaj persona agado li ege kontribuis al la restarigo de la Esperantomovado

enlanda, kiu travivis malfacilegajn momentojn pro la civilmilito kaj la

atmosfero de la dua mondmilito. Konsekvence kelkaj esperantistaj grupoj, i.a.

Madrida Esperanto-liceo, Bilbaoa Esperanto-grupo kaj Hispana Esperanto-Aŭroro

(HEA) por danki kaj konstatigi sian efikan agadon nomis lin honora membro aŭ

honora prezidanto.

José Ezquerra faciligis la kreon de HEA, la hispana blindulesperantista asocio, kaj la

disvolviĝon de la Esperanto-movado inter blinduloj. Tiucele li havigis monhelpon

por la blindaj ĉeestantoj de hispanaj Esperanto-kongresoj, se ili petis ĝin oficiale.

Li sendis partoprenanton al la internaciaj kongresoj en Lyon kaj Mainz, kaj li mem

ĉeestis la kongreson en München.

140 Dua volumo

En la jaro 1959 li rezignis la altan oficon de estro de ONCE pro sia aĝo. La hispana

registaro distingis lin per ”Cruz de oro del orden de beneficencia” (ora kruco de la

ordeno de bonfarado) por premii liajn meritojn kaj klopodojn favore al la hispana

blindularo.

La 17an de aŭgusto 1965 forpasis nia pioniro José Ezquerra en la ĉeesto de siaj filo

kaj filino, kiuj kun neordinara sindonemo helpis lin en ĉiuj cirkonstancoj, ekde

kiam ili estis tre junaj.

Angel Figuerola

Angelo Raffaele Tancredi

(1878–1955)

Iniciatinto de la Esperanto-movado inter italaj geblinduloj;

fondinto de ”Itala Asocio de Blindaj Esperantistoj” (IABE)

Filo de malriĉaj gepatroj, Angelo Raffaele Tancredi naskiĝis la 19an de aprilo 1878

en San Marmo in Lamis (suditala provinco Foggia); post normala infanaĝo kaj

fruktoriĉaj studadoj, li, scivola junulo, fariĝis fervoja inĝeniero kaj trovis okupon ĉe

la ŝtata fervojaro. Ŝajnis, ke naturo donis al li ĉion plej bonan, kion malriĉa homo

povas deziri: Li sukcesis atingi kontentigan laboron, edziĝis kaj havis infanojn;

ĉio ja prosperis, ĝis oni komisiis al li taskon ĉe laboro, kies ekstrema humideco

igis lin malsana pro reŭmatismo. Estis tagoj teruraj, tiuj en marto de 1910, kiam,

vekiĝinte iun matenon, li konstatis, ke li plu ne povis vidi sunlumon. Pripensu,

kiel konsternige senespera devas esti kondamno de kuracistoj por klera 32-jarulo,

kiu plenan feliĉon povis atendi el la vivo: ”Senutila estas espero, ke via vidkapablo

renormaliĝos! Vi ĉiam estos blinda.”

Kelkaj homoj ĉi tia-cirkonstance freneziĝus; aliaj eĉ rezignaciante, ne trovus en

si memkapablon sufiĉan por ŝanĝi kaj rekonstrui sian vivon; li, kontraŭ, ĉerpis

el filozofio forton por bataladi kaj volon por venki la obstaklojn enŝovitajn de la

malbona sorto.

Jam antaŭ tiu tempo Tancredi aŭdis pri Esperanto kaj ties movado; sed nur tiam li

konsciis la utilon kaj neceson de tia granda ideo, ĉar ĝuste per nia internacia lingvo

li povis ricevi helpon el eksterlando, kiun la tipaj kondukantoj de blindula intelekta

mondo ne sciis oferti en lia lando. Dume li studis, studadis, ĝis en 1914 li doktoriĝis

pri filozofio kaj beletro. Por blindulo la instruado en ordinara mezlernejo tiam estis

revo, kiun eble nur vidinto povis eĉ konjekti. Fakte, neniu blindulo okupis tian

Dua volumo 141

postenon; eĉ al la plej agemaj kaj progresemaj tio ŝajnus utopia. Nia pioniro, tamen,

sukcesis ricevi provizoran katedron, nur poste konfirmitan de la instancoj, por

kontentiga deĵoro.

De tiam ĝis en 1944 Tancredi ĉiam instruis en mezlernejoj – komplementa kaj

komerctipa lernejo – ŝatata de siaj superuloj kaj kolegoj, amata de siaj lernantoj.

Apud li, lia edzino ne nur estis la patrino de liaj infanoj, sed ankaŭ la helpantino

bona kaj komprenema, ĝis ŝi kormalsaniĝis kaj mortis en 1945, kio lin ĵetis en

profundan izolecon. Kvazaŭ tio ne sufiĉus, kelkajn jarojn poste ankaŭ mortis la

filino, kun kiu li kunvivis post la forpaso de sia edzino – akra, profunda sortobato,

al kiu aldoniĝis pli kaj pli kreskanta surdiĝo. Denove li enprofundiĝis en la studadon

– ĉia problemo nome lin allogis. Tamen, sendube nia Esperanto ĉiam estis lia ĉefa

agokampo ĝis la lasta momento. Plene taksante gian valoron ĉiel li helpis tiujn, kiuj

deziris ellerni la lingvon. Jam en 1914 li sukcesis presigi la lernolibron de Cart en

itala, sed nur en 1930 li verkis kaj presigis en brajlo radikaron, kiu enkoraŭ nun

estas uzata. Ĉi tiuj estas elstarantaj rezultoj en lia laboro rilate al Esperantoinstruo

en lia lando. Sed aliajn rezultojn ne malpri trafajn, kvankam eble malpli evidentajn,

li atingis tiel en internacia kiel en nacia medioj.

Internacie li estis vere konata ĉe universalaj kaj blindulesperantistaj kongresoj,

trovante vastan eĥon en la blindula medio: Li estis ja dua sekretario de UABO ĝis la

militeksplodo, altirante al si ĉies simpation. Specialan mencion meritas tio, ke per

ĉiaj rimedoj – ofte uzante propran monon - nia pioniro kapablis starigi, gvidi kaj

defendi la italan asocion de blindaj esperantistoj en la plej malfacila periodo de la

landa historio.

Ankaŭ en la matematika kampo – precipe en la brajlonotacio – li ellaboris interesan

sistemon de li nomatan ”Arit”, sed menciinda ankaŭ estas la fakto, ke li dum multaj

jaroj estis redaktoro de la ŝakfako de EL, ĝis la milito malebligis la aperadon de la

gazeto, sed la fundamenton de tiu fako li konstruis. Li eĉ verkis italan gramatikon

en Esperanto por tiuj gesamideanoj, kiuj deziras lerni la italan lingvon. La kialo

de tio, ke tiu gramatiko ne estis presita, estas – ha! kiel kutime! – manko de

monrimedoj.

La 12an de januaro 1955, matene ĝuste ellitiĝinta, kiam, tre frue kiel kutime, nia

pioniro d-ro inĝ. prof-ro A. R. Tancredi intencis komenci sian taglaboron, atakis lin

terura paralizo kaj – ho ve! – saman vesperon li forlasis nin por ĉiam.

Guglielmo Vassio

142 Dua volumo

[Inter krampoj estas korektoj kaj kompletigoj provizitaj de s-ino KIKUSIMA

Kazuko.]

Vasilij Jakovleviĉ Eroŝenko

(1890–1952)

Verkisto, poligloto kaj vojaĝanto

Apenaŭ oni trovus pli konvinkigan

pruvon pri praktika utileco de Esperanto

ol tiun, kiun al ni prezentas la mirinda

vivkariero de tiu ĉi rusa blinda verkisto,

poligloto kaj vojaĝanto, kiun ebligis sole

Esperanto. La scipovo de lingvo [kaj

homrilatoj-homretoj per Esperanto]

ebligis al li plenan disvolviĝon de lia

inteligento, liajn vojaĝojn kaj ellernon

de multaj lingvoj. Certe, ke multaj

neordinaraj hazardoj, neordinaraj

mondpartoj kaj neordinara epoko helpis

formadon de tiu neordinara, preskaŭ

nekredinda vivhistorio.

Vasilij Jakovleviĉ Eroŝenko naskiĝis

la 12an de januaro en la jaro 1890

kiel filo de [riĉa] kamparano en rusa

vilaĝo Obuĥovka en regiono de urbo

Bjelgorod. [Ĝis la revolucio la familio

estis la plej riĉa en ĉi tiu loko (temas pri

”la vilaĝo kaj ĝia ĉirkaŭo”) posedanta

vastegon da tereno kaj multegojn da

ĉevaloj kaj bovoj, kaj plu entreprenanta

prosperan drinkejon, sed la revolucio

forprenis ĉion de la familio eĉ la loĝdomon pro la fajro. Obuĥovka estis siatempe en

la orienta parto de la regiono Kursk, sed poste pro la reordigo de regiondividoj la

granda regiono estis dividita, kaj nun la vilaĝo Obuĥovka estas apud la urbo Staryj

Oskol, en la nord-orienta fino de la regiono Belgorod. (Laŭ la nuna mapo la urbo

Staryj Oskol estas ĉ. 150 km norde de la landlimo de Ukrainio dum Belgorod, la

ĉefurbo de la regiono, situas en la norda apudo de la landlimo.)] Kvarjara li blindiĝis

pro [febrego de morbilo. Tiun informon s-ro TAKASUGI gajnis de s-ro TORII, kiu

Fotita en 1917 en Birmo

Kyoto Lighthouse, Kyôto

Dua volumo 143

aŭdis pri tio de Eroŝenko mem.] Dekjara li fariĝis lernanto de la blindullernejo en

Moskvo. [Fininte la lernejon en 1907, 17-jara Eroŝenko aliĝis al blindula orkestro

en Moskvo. Tiutempe li renkontis esperantistinon, Anna Ŝarapova (1863–1923,

bofratino de Pavel Birjukov, disĉiplo kaj biografo de Lev Tolstoj, de kiu ŝi mem

esperantigis kelkajn verketojn). Ŝi parolis pri Esperanto kaj konsilis lin lerni ĝin kaj

iri al Anglio por plu studi muzikon. Tio estis la unua turnopunkto en lia vivo. (p.

71 en ”Kruĉo de sagêco” el ses-voluma ”Elektitaj verkoj de Eroŝenko” kompilita de

MINE Yositaka)].

Li ellernis Esperanton, ĉar en februaro 1912 li entreprenis vojaĝon al Londono

por perfektiĝi ankaŭ pri scio de la angla lingvo, kiun li tiam ankaŭ ekstudis.[Lia

celo estis plu studi muzikon.] La vojaĝon tra Berlino, Kolonjo, Calais kaj Dover

li povis efektivigi nur helpe de esperantistoj en la traveturaj urboj kaj ĉefe helpe

de esperantistoj londonaj, kiuj akiris por li akcepton por dumonata restado en la

”Normala Kolegio por Blinduloj” en la tempo de la 20. de majo ĝis la 23. de julio

1912. [Ĉu tiuj datoj estas nova eltrovaĵo laŭ dokumento de la lernejo? Li estis tro

aĝa, jam 22 aŭ 23, por lerni muzikon tie.] En tiujara septembro li revenis Moskvon

kaj daŭrigis sian agadon en la dancorkestro. En la sekva tempo li okupiĝis pri la

japana lingvo. [Li lernis la japanan lingvon de japana studento (s-ro SIMANO

Saburô) en Moskvo unu fojon semajne por 4 horoj, kun honorario. Li deziris iri al

Japanio por lerni masaĝarton, ĉar li en Londono de MERRICK aŭdis ke en Japanio

blinduloj vivas ekonomie sendepende kiel masaĝistoj.] En aprilo 1914 li forvojaĝis

al Tokio. [En 27 aprilo li aperis en la oficejo de d-ro NAKAMURA Kiyoo (2 junio

1855 – 3 januaro 1930), la estro de la Centra Meteologia Observatorio, akademiano,

kaj en Esperantio la unua prezidanto (1926–1930) de Japana Esperanto-Asocio,

delegito de UEA. S-ro NAKAMURA de tiam zorgegis, ankaŭ finance, la vivon de

Eroŝenko en Japanio. Pro la helpo de s-ro NAKAMURA kaj japanaj esperantistoj

Eroŝenko vizitis al la ŝtata Blindullernejo de Tokio en 11 majo, kaj la komprenema

lernejestro MATIDA Norihumi (22 decembro 1856 – 23 novembro 1929) permesis

ke li jam de sekva tago lernu kiel neregula gastlernanto masaĝon kaj aliajn. Sed

li ne povis lerni en ordinaraj lecionoj. Tial la lernejo eĉ nur por li kaj instruiston

posedantan la rusan kaj apartan instruiston pri masaĝo. Eroŝenko fervore lernis,

kaj ankaŭ ludis-kantis en lernejaj muzikprezentadoj. Li eklernis en la Blindullernejo

11 majo 1914, laŭ ”Sesdek-jara historio de la Blindullernejo de Tôkyô”, 1935, la

ministerio pri edukado.

Ekde la komenco de 1916 per kunlaboro de vidanta esperantisto ASAI Erin

(25 marto 1895 – 9 oktobro 1969), studento pri lingvistiko, Eroŝenko komencis

organizi Esperanto-kursojn kaj en sia Blindullernejo de Tokio kaj en alia privata

blindullernejo. La plej lerta kaj grava lerninto estis lia samlernejano TORII Tokuzirô

(1888–1970), kiu fariĝis la plej grava japana amiko de Eroŝenko.

144 Dua volumo

En 21 februaro 1915 vespere Eroŝenko vizitis la hejmon de fama dramisto-verkisto

AKITA Uzyaku (akita uĵaku, 30 januaro 1883 – 12 majo 1962), loĝanta proksime

de la blindullernejo kaj de tiama loĝejo de Eroŝenko. AKITA estis simpatia pri

blinduloj, ĉar lia patro estis blinda. Per tiu renkontiĝo AKITA eksciis pri Esperanto,

kaj, laŭ la taglibro, jam sekvan tagon li eklernis Esperanton kaj de tiam preskaŭ

ĉiutage lernis kaj eĉ komencis ĉeesti en diversaj kunsidoj de Esperanto. AKITA kaj

Eroŝenko kune vizitis teatron kaj Eroŝenko pere de AKITA konatiĝis kun diversaj

homoj en la artisma/intelektula socio. Eroŝenko ofte prelegis en Esperanto, kun

interpreto de AKITA, por informadi pri Esperanto. Ekz. en aprilo 1916 Eroŝenko,

kune kun AKITA kaj famega pentristo TAKEHISA Yumezi (16 septembro 1884 – 1

septembro 1934) vojaĝis al la urbo Mito, ĉ. 100 km norde de Tokio, por prelegi en

tri lokoj. Tiam Eroŝenko parolis pri rusa popolkanto temanta pri la problemo de

virinoj.]

Onidire li tie kontaktis ankaŭ kun la grandfama hinda poeto Rabindranath Tagore,

kiu tiam vivis certan tempon en Tokio. [ Eroŝenko, AKITA k.a. nur ĉeestis la

prelegkunsidon de Tagore (1861–1941) en 11 junio 1916 en la Universitato de Tokio

(kun ĉ. 1500 aŭskultantoj). Tagore neniam ”vivis” en Japanio, sed nur ”vizitis” 5

fojojn inter 1916 kaj 1929 (plejlonge restadis en 1916 iom pli ol tri monatojn).

Eroŝenko komencis verketi, nome dikti kaj en Esperanto kaj en la japana. AKITA

notis kaj poste aŭ esperantan tradukis japanen, aŭ japanlingvan plibonigis, por

sendi al gazetoj, en kiuj li mem ofte verkis. AKITA interpretis ankaŭ prelegojn de

Eroŝenko. Ankaŭ ĵurnalistino KAMITIKA Itiko (kamiĉika iĉiko, 6 junio 1888 –

1 aŭgusto 1981) per notado kaj plibonigado de buŝe diktita japanlingvaĵo ebligis

al Eroŝenko gajni monon. Lia unua originala verko en la japana (diktita) estas

”Rakonto pri lanterno” aperinta en la gazeto ”Kibô (Espero)” januara numero de

1916, kaj poste en ”Por la homaro”, 5 oktobro 1924, la tria volumo de lia originala

verkaro. La verkaron, tri-voluman (la unua en julio 1921, la dua en decembro 1921,

sed la tria nur en oktobro 1924, ĉar pro la tertremego en Tokio en 1 septembro

1923, la ĵus presota materialo komplete perdiĝis kaj lasita estis nur presprovaĵo, de

kiu oni nove kompostis). AKITA kaj aliaj projektis por gajni monon kaj sendi al

Eroŝenko en Ĉinio senmona. Jes, en 1916 naskiĝis ”verkisto Eroŝenko” en Japanio,

en la japanlingva medio. Sekve en 1916 lia japanlingva verko ”Paskotago” aperis sed

nur brajle en la numeroj junia kaj julia de brajla organo ĉiumonata ”Mutubosi no

hikari (Brilo de ses steloj)” de la finintoj de la Blindullernejo de Tokio. (TAKASUGI

sciis nur la titolon, sed ne trovis la verkon.)

Alia speciala afero en Tokio por Eroŝenko estas kontakto kun la Bahaismo, pro

la esperantista misiisto bahaa s-ino Agnes ALEXANDER (1875–1971). Ŝi multe

Dua volumo 145

helpadis Eroŝenko ankaŭ finance dum la tuto de lia restado en Sud-Aziaj landoj.

Kaj plie en Birmo kaj en Hindio Eroŝenko estis helpita de bahaanoj, ne nur de

japanoj kaj esperantistoj. Eroŝenko tamen forlasis la Blindullernejon kaj forveturis

cele al Siamo, la nuna Tajlando, per ŝipo de Kôbe, apud Ôsaka, en 10 julio 1916.

Tiel finiĝis lia unua restado en Japanio por 2 jaroj kaj 2,5 monatoj. Li iris al

la ĉefurbo Bangkok por longa restado, ĉar la celo estis fondi blindulan lernejon.]

En Tokio Eroŝenko multe interrilatis kun japanaj esperantistoj. [Sen helpoj de

esperantistoj li ne povis travivi diverssence. Li kontaktis esperantistojn ne nur en

Tokio. Plie li ankaŭ prelegis, prelegvojaĝis por informi pri Esperanto.] Ĉu tio okazis

ankaŭ en Bangkok, tion oni ne scias. [En Bangkoko, la ĉefurbo de Siamo, li ne havis

kulturajn kontaktojn kun lokaj intelektuloj. Dum restado helpadis lin juna japano

oficdeĵoranta tie.]

Onidire la kaŭzo de lia tajlanda restado estis studoj pri tiea folkloro. [La celo de

lia vojaĝo kaj restado en Siamo estis fondi tie porblindulan lernejon. (Tio estas

klara el la taglibro de la estro de la Blindullernejo de Tokio, kaj en leteroj de

Eroŝenko al TORII kaj aliaj el Bangkoko.) Sed ne trovinte intereson de homoj nek

kunlaborontoj/subtenontoj, Eroŝenko decidis iri al Birmo. Li forlasis Bangkoko en

13 januaro 1917 per ŝipo, ”Bangkoko – Singapuro – Rangoon (la nuna Yangon)”

(laŭ lia letero al TORII.)] Li fariĝis direktoro de novfondita blindullernejo. [Ne.

En la fino de lia unua restado, de januaro (verŝajne de la fino de januaro) 1917 ĝis

4 novembro 1917, en la blindullernejo de Moulmein (la nuna Mawlamyain) ”La

komitato proponis al mi fariĝi lernejestro, proponis preni ĉion en la manoj, sed mi,

mi rifuzis...”. Kaj la lernejo ne estis nove fondita, ĉar laŭ liaj leteroj la lernejo estis

funkcianta jam de antaŭ ol lia alveno. Ĉiuokaze li plaĉis al tieaj homoj kaj lernantoj

tiom, ke ili nomis lin ”Kokoĝi”, kiu signifas ”granda frato”.] En la samjara novembro

li forlasis la postenon. (Pri la komenciĝo de venkoplena socialisma revolucio li certe

tiam ankoraŭ ne povis scii.) [Li sciis. En la letero de 27 novembro 1918 el Kalkuto al

TORII li skribis, "post la revolucio en Rusujo oni ekparolis pri aresto de ĉiuj rusoj en

Hindujo. Miaj rusaj amikoj petegis min reveni kune kun ili Rusujon sur unu Rusa

Vaporŝipo, mi rifuzis…”.

Laŭ TAKASUGI, kiu gajnis informojn pri Eroŝenko en Kalkuto ankaŭ de japana

esperantisto, kiu helpis Eroŝenko en la komenco de lia vivado en Japanio kaj poste

en novembro 1917 renkontis Eroŝenko en Kalkuto, kie li estis ofice, skribis, ke

en Kalkuto Eroŝenko loĝis ĉe la estro de tiea blindullernejo, hindo studinta en la

Royal Normal College and Academy for the Blind, en Britio, kaj Eroŝenko legadis

anglalingvajn librojn en brajlo en la granda librodeponejo de la hinda sinjoro.

Verŝajne tiu legado estis la fontoj de la rakontoj de Eroŝenko bazitaj sur hindaj

popolrakontoj ktp.]

146 Dua volumo

Li do revenis komence de 1918 al Birmo, sed la direktora ofico estis jam okupita de

alia persono kaj Eroŝenko devis akcepti nur oficon de instruisto. [Lia dua restado

en Birmo estis de marto ĝis 8 septembro 1918. Li ne estis direktoro en la antaŭa

restado en Moulmein.] En septembro 1918 li ree forvojaĝis al Kalkuto. La celo de

tiuj vojaĝoj estas nenie konkrete indikita, sed la fakto, ke li estis en la jaro 1919

fare de britaj koloniaj aŭtoritatoj ekzilita al Japanujo, supozigas nin, ke temis pri

agado politike revolucia. [En la letero de 27 novembro 1918 li skribis: ”la okan de

septembro mi lasis la lernejon kaj reiris al Calcutta, por klopodi pri permeso reveni

al kara lando de leviĝanta suno...”. Li ja deziris reveni al Japanio. Tamen permeso de

forvojaĝo ne venis. Ŝipo al Japanio foriris en 15 oktobro. Kaj en 20 oktobro venis la

permeso. Tial tiam ne havis sufiĉan monon, sed li ŝanĝis la enhavon de sia peto:

”al Francujo”. Sed en junio 1919 oni resendis lin al Japanujo, de kie li venis.]

Cetere, iujn anarĥismajn trajtojn oni povas observi en lia rilato al la ideologio

reganta en Sovetunio, kun kiu li de tempo al tempo konfliktis. Persona amiko

de Eroŝenko, la blinda rusa poeto Ŝojev, diris al mi en jaro 1956 en Moskvo, kun

pardonanta rideto: ”Homo li estis ege bona, sed politikisto – ege malbona”

[Lia la dua restado en Japanio, de la fino de junio 1919 ĝis 3 junio 1921, iom malpli

ol du jarojn, havis tute alian karakteron ol la unua. La unua estis ĉefe ”en blindula

mondo”, kaj tamen enhavis komenciĝon de kontaktoj kun artismaj homoj pere de

AKITA. La dua estis ĉefe en la socio ne-blindula. Li loĝis ĉe la apartamento, kie

li jam loĝis en la fino de la unua restado. Temas pri apartamento posedata de la

prosperanta panejo NAKAMURA-YA, en kies salono kunsidis multaj intelektuloj

dum la geedza paro entreprenanta la panejon subtenadis senmonaj artismaj homoj,

inter kiuj troviĝis ankaŭ homoj kun socialismeca ideo. Eroŝenko emis diskuti

pri diversaj aferoj, ideoj profunde, sed en siatempa Japanio nur tiuj socialismecaj

homoj, inkluzive de parto de esperantistoj, emis diskuti pri diversaĵoj insiste.

Rezulte Eroŝenko amikiĝis kun ili kaj ofte ĉeestis en iliaj kunsidoj. Lia aspekto,

absolute fremdula, estas tro klare evidenta inter japanoj, do liaj ĉeestoj en tiaj

kunsidoj estis konata de la polico, kaj antaŭ ĉio en tiu tempo ajnaj rusoj estas

suspektataj. En 1920 lian portreton du pentristoj ole-pentris samtempe samloke de

malsamaj direktoj. Unu estas NAKAMURA Tune (1887–1924), kies ”Portreto de

Vasilij Eroŝenko” gajnis premion en prestiĝa ekspozicio kaj nun kiel la ŝtata kultura

valoraĵo estas konservata en la ŝtata Muzeo pri Moderna Arto, en Tokio. La alia

estas TURUTA Gorô (1890–1969), kies verko ”Blinda Eroŝenko” estas posedata de

NAKAMURA-YA.

En 28 majo 1921 noktomeze polico forportis Eroŝenko pro la registara ordono

forpeli lin el Japanio pro la ebleco malbonidee influi al la japana socio. Siatempe ne

Dua volumo 147

li aparte sed ĉiuj rusoj kaj eĉ de homoj el aliaj eŭropaj landoj estis suspektataj de la

sekreta polico. Kaj en 3 junio li estis forsendita ŝipe al Vladivostok.]

Tiun ĉi fojon tamen ne logas lin Rusujo, sed Ĉinujo. [Ne tiel. Eroŝenko deziregis

reiri al Rusio. Tio estas klara pro lia letero al AKITA el Vladivostok de 12 junio

1921, aperinta en tagĵurnalo, en kiu Eroŝenko diras, ke li ekiros en tiu tago al

Habarovsk, Ĉita, Irkutsk, kaj plu al laborista Rusio, nome Sovetunio. Sed pro la

politika malordo en Siberio ne ebligis al li okcidenten vojaĝi ol Ĉita. Al li restis

sola ebleco suden iri, al Ĉinio. Laŭ la esploro de japana prof. HUZII Syôzô de Univ.

de Tokio, ne esperantisto sed fakulo pri la ĉina lingvo, Eroŝenko parolis, en la

anglalingva prelego ĉe la Esperanto-kunveno tuj post la alveno en Ŝanhajo, ke li ne

povis eniri la Sovetan Rusion ĉar li ne estis ano de la komunista partio.

En Harbin lin trovis kaj gastigis monaton japana muzik-esploristo NAKANE

Hirosi, kiu iam renkontis lin en Japanio.] Tra Ĥarbin li alvenas en oktobro 1921

al Ŝanhajo. En februaro 1922 li venis al Pekino, kie li [estis akceptita kiel docento

pri Esperanto (instruis angle) kaj rusa literaturo, kun aparte favorega salajro. La

Esperanto-kurso estis malfermita jam en 1921. Kaj pri lia vivo en Pekino kaj liaj

laboroj en la Pekina Universitato estas detala esploro fare de japana prof. HUZII

Syôzô per atestoj per amaso da ĉinlingvaj dokumentoj. En Pekino Eroŝenko loĝis ĉe

la granda domo de Lusin (1881–1936), famega verkisto, kiu jam sciis pri Eroŝenko

per japana ĵurnalo, kaj antaŭ ol la alveno en Ĉinion de Eroŝenko jam tradukis el

la japana en la ĉinan ”Malvasta kaĝo” kaj publikigis en gazeto. Poste li tradukis

verkojn de Eroŝenko el la japana en la ĉinan, ĉar Eroŝenko verkis japane ankaŭ en

sia restado en Ĉinio. Sed poste Eroŝenko verkis en Esperanto (kompreneble neniom

en la ĉina). Plijuna frato de Lusin, s-ro ZHOU Zuoren [esp-e prononcu ĝou zŭoĵen]

(1885–1967), esperantisto, verkisto, tiam profesoro de Pekina Universitato, loĝanta

en la sama tereno kun Lusin, multe helpis. Dum la restado en Pekino 3 studentoj

esperantistaj funkciis kiel kvazaŭ sekretario-helpanto de Eroŝenko. Oni multe

parolis pri li, havigis multajn okazojn prelegi, sed li sentadis solecon kaj sopiris

al sia ‘rusa panjo’ kaj en 1922 julio li forveturis al Helsinki por 14a UK, kaj poste

vizitis propran familion, post 8 jaroj de la ekiro al Japanio en 1914. La vojaĝon al la

hejmloko akompanis japano s-ro WADA Kiitirô, tiam instruisto de la japana lingvo

en lingva lernejo en Moskvo, kies raportoj en gazeto kaj en lia libro ”Migrado en

Rusio” 1928, aparte la ĉapitro ”Vojaĝis kun Eroŝenko en la Malgranda Rusio” (tiu

”Malgranda Rusio” temas pri siatempa, en 1922, ne-ĉefa parto de Rusio, kaj WADA

uzis por montri Ukrainion), multe helpis la verkadon de TAKASUGI pri Eroŝenko

en Rusio.]

Sed tiun postenon li ne okupas longe. Eroŝenko [senanonce monaton pli malfrue ol

la promeso] revenis al Pekino en 4 novembro 1922. Nun logis lin Eŭropo. En aprilo

148 Dua volumo

1923, tra Moskvo, li vojaĝis al Germanujo, kie li fariĝis gasto de germana blinda

violonisto samideano Fritz Bunge. Lia celo estis partopreno en la 15. universala

kongreso de Esperanto kaj la tria blindulesperantista kongreso en Nürnberg,

okazintaj en aŭgusto 1923. [En tiu UK, kiun Eroŝenko partoprenis kiel esperantisto

el Ĉinio, kaj li gajnis laŭdon de la kongreso deklaminte sian poemon ”Antaŭdiro de

la ciganino”. En la kongresa adresaro troviĝas ”Erosenko Bazilo, Gekino” (Gekino

estas preseraro de Pekino).]

Tuj post la kongreso li forveturis al Parizo, kie li interrilatis kun la rusaj elmigrintoj,

verkistoj, artistoj, kaj li aŭskultis prelegojn en la pariza universitato. Volonte li

pli poste rakontis al siaj lernantoj pri siaj rilatoj al la mondfama rusa ŝakmajstro

Aljeĥin. Tie li ankaŭ interrilatis kun G. Raverat, sekretario de la pariza brajla presejo

de la amerika organizaĵo ”The American Braille Press”.

[En 1923 la ŝanhaja Esperanto-organizaĵo eldonis] la esperantlingvan kolekton de

prozaĵoj de Eroŝenko: ”Ĝemo de unu soleca animo”.

Komence de la jaro 1924 li revenas al Germanujo. Li aŭskultas kelkajn

universitatajn prelegojn en Göttingen kaj pli poste li vivas en Leipzig, kie li

paroladas pri Ĉinujo kaj Sovetunio en kunveno de laboristaj esperantistoj.

De la 6a ĝis la 13a de aŭgusto 1924 li partoprenas [en Vieno] la 16an universalan

kongreson kaj la kvaran blindulesperantistan kongreson. Tie mi persone konatiĝis

kun li. Li iradis ĉie sola, sen akompananto. Li portis la tipan rusan ĉemizon (ne

ĉiam tute puran), kiun oni ne metas en la pantalonon.Vienaj tag-ĵurnaloj alportis

lian foton kaj intervjuojn kun li. Ŝajnas, ke li sciis por si fari reklamon. Li estis tre

vigla, parolis per alta tenora voĉo kun tipe rusa mola prononcado. Mi multe babilis

kun li pri rusa literaturo. Eta okazintaĵo el unu laborkunsido de la ĉefkongreso restis

klare en mia memoro. Reprezentanto de la internacia ligo de policanoj-esperantistoj

komencis raporti pri ties agado. Eroŝenko ekstaris, frapis per pugno forte la

tablon kaj kriis: ”Hontu paroli pri polico! Mi ne povas ĉeesti kunsidon, kie oni

parolas pri polico!” kaj li foriris frapante kolereme la plankon per sia bastono. Mi

rememoras, ke mi aŭdis lin ĉiam diskuti en la koridoroj, en la ĝardeno de la viena

blindulinstituto, kie ni loĝis, sed pri lia partopreno en la diskutoj de ”nia kvara” mi

ne rememoras. Li havis neniun referaton.

En la jaro 1924 li forvojaĝis al Moskvo kaj jam ne forlasis Sovetunion. En la

jaroj 1924–1927 li laboras kiel interpretisto de la japana sekcio de la komunista

universitato por la studantoj de la malproksima oriento en Moskvo. Li ankaŭ

instruas Esperanton kaj en la jaro 1926 li partoprenas internacian kongreson de

Dua volumo 149

laboristaj esperantistoj en [la nuna Sankt-Peterburgo.] Dum la jaroj 1929–1930 li

entreprenas vojaĝon al la duoninsulo Ĉukotka, [la nordorienta ekstremo de Siberio,

frontanta la Alaska, Usono, trans la malkolo Bering, nur 86 m larĝa. Kaj la celokialo

de la vojaĝo estis kaj studi la vivkondiĉojn de tieaj blinduloj, kaj por revidi sian

pliaĝan fraton Aleksandr, kiu estis bestkuracisto, esploranta tie pri cervoj.]

Lia literatura rezulto estis [kvar] esperantlingvaj rakontoj: ”La blindaj ĉukĉoj. Ili

estis verkita en 1929 kaj aperis en ”Esperanta Ligilo”: [”La ĉukĉa elegio” en n-ro 3,

1933 (kaj varianto ”Ĉukĉa elegio” en ”Ligilo por vidantoj” n-ro 12, en 1933); ”Ĉukĉa

idilio” en n-ro 4, 1933; ”Blindaj Ĉukĉoj” en n-roj 5–8, 1933. (”Blindaj Ĉukĉoj” estas

dividitaj en pecoj; enkonduko al ”Blindaj ĉukĉoj” en EL; ”Filip Onkudimov” en EL,

kaj verkita unue en la rusa lingvo kaj publikigita en rusa revuo ”Vivo de Blinduloj”,

n-roj 7–8, 1930; ”La destinita vivi” en EL kaj varianto en ”Ligilo por Vidantoj”, n-ro

14, 1934.) Ankaŭ longa ”La trimova ŝakproblemo” havis subtitolon ”-- Tri skizoj el

la ĉukĉa vivo --”, kaj aperis en ”Aldono” al EL, decembro 1947.] Dum la jaroj 1930–

1932 li instruas matematikon kaj rusan lingvon en profesia blindullernejo en Niĵnij

Novgorod. La sekvajn du jarojn li laboras kiel korektisto de moskva brajla presejo.

En novembro de la jaro 1934 li forveturas al Aŝĥabad en la turkmena respubliko

kiel gvidanto de grupo, kies celo estis la ”likvido de brajla analfabetismo” inter la

turkmenaj blinduloj. Li [laboris komence kiel estro sed poste kiel simpla instruisto]

de la blindul-lernejo en Kuŝka, proksime de la ŝtata limo al [Afganio. (ĉ.100 km pli

orienta de la punkto, kie la limoj de Irano, Afganio kaj Turkumenio renkontas.)]

Tie li pasigis plenajn dek jarojn (1935–1945), kio estis sendube la plej longa tempo,

kiun Eroŝenko en sia vivo pasigis samprofesie kaj samloke.

Sed eĉ la 48-jarulon ree logis la malproksima mondo. Laŭ rakontado de Ŝojev (en

la oficialaj materialoj mi ne trovis tiun fakton) Eroŝenko volis sekrete transpaŝi

la ŝtatan limon, kion li tamen ne sukcesis. Kompreneble li ne povis plue okupi la

instruistan postenon, sed oni ebligis al li pluajn okupo-ŝancojn.

Li revenis al Moskvo. En 1945–1946 li instruis matematikon kaj rusan lingvon

en muziklernejo por militblindiĝintoj en Zagorsk apud Moskvo. Dum sekvaj du

jaroj li instruis la anglan lingvon en moskva blindullernejo. Fine de 1949 li venis al

uzbeka ĉefurbo Taŝkento por lernigi tie blindajn plenkreskulojn. En la jaro 1951 li

ankoraŭ entreprenas vojaĝon al la orientsiberia urbo Jakutsk, sed baldaŭ li revenas

al Moskvo.

Malsana, sola, forgesita, li revenas al sia naskiĝvilaĝo Obuĥovka, kie li mortis

la 23an de decembro en la jaro 1952. Li kunportis tien eĉ sian arĥivon, kiun oni post

150 Dua volumo

lia forpaso volis dediĉi al la plej proksima filio de la tutrusia blindulasocio, sed tiu

tute ne interesiĝis pri la afero. Oni do forbruligis la amason da papero.

En la lastaj 15 jaroj de la vivo de Eroŝenko ni jam malmulton ekscias pri la

esperantista agado. Ankoraŭ en 1935 li serĉas en ”Esperanta Ligilo” blindan

muzikinstruiston-esperantiston por sia blindullernejo en Kuŝka.

Jen la vivhistorio de Vasilij Jakovleviĉ Eroŝenko, la blinda vojaĝanto, servanta ne nur

per vortoj, sed per agoj al Esperanto kaj al blinduloj.

Por tiu ĉi skizo mi utiligis la faktojn publikigitajn en antaŭparolo al la ruslingva

libro ”Koro de aglo”, ankaŭ la novesplorojn pri Eroŝenko de Pankov kaj Masenko.

Rudolf Krchňák

[La libro ”Koro de Aglo”, la tradukaro en la rusa, estis eldonita en 1962 kaj represita

en 1977. En Japanio en 1959 TAKAZUGI Itirô (17 julio 1908 – 9 januaro 2008),

kiu jam en 1956 eldonis la unuan biografion de Eroŝenko, eldonis trivoluman

verkaron de Eroŝenko. La ĉefa enhavo de la tria volumo estis la noveleca biografio

de Eroŝenko verkita de TAKASUGI kaj aldone estis diversaj dokumentoj inkluzive

de ĉinaj. Li sendis la kompletojn al Rusio, kaj pro tio rusoj eksciis la verkojn de

Eroŝenko. Laŭ la artikolo japanlingva de Sergej ANIKEEV, siatempe instruisto en la

branĉa lernejo en Hakodate, en Hokkaidô, de la Rusa Ekstremorienta Univ., 2004,

la rusa eldono enhavis 15 verkojn kaj el ili 7 estis tradukita el la japana, sed kelkaj

estis duoble tradukita el la ĉina traduko, kaj iuj estis tradukita el Esperanto. La rusa

antaŭparolo povus esti verkita surbaze de la verko de TAKASUGI, verkita laŭ la

esploro komenca. Poste TAKASUGI pli kaj pli ĝustigis la enhavon gajninte pliajn

informojn per esplorado kaj per vizitoj al Rusio, sed la enhavo de la rusa ŝajnas resti

sama.]

Julius Hasselbach

(1874–1936)

Iniciatinto de internacia organizaĵo de blindaj esperantistoj kaj kunfondinto de

Esperanto-Blindulligo de Germanujo (EBLoGo)

Julius Hasselbach naskiĝis la 28an de aprilo 1874 en Berlino kiel filo de simpla

laboristo. Kiam li estis frekventinta la popollernejon, li eklernis la lignaĵistan

metion kaj kiel migranta metiisto dum kelkaj jaroj li tramigris tutan Germanujon

kaj eĉ la najbarajn landojn. Pro tio, ke post lia edziĝo ankoraŭ estis grava manko

de laboro en la lignaĵista metio, li elmigris Brazilon, kie li laboris unu jaron kaj

duonon. Mallongtempe post reveno al Berlino, li tute ekblindiĝis dum unu nokto.

Dua volumo 151

Tamen, ankaŭ tiam li ne perdis la kuraĝon kaj la esperon fariĝi utila ano de la homa

socio kaj mem perlabori vivnutron por si kaj sia familio. Rapide li lernis la brajlan

skribon kaj samtempe li eklernis novan profesion fariĝante agordisto de pianoj, en

kiu metio li laboris multajn jarojn. Jam en 1913 li lernis Esperanton aŭtodidakte

kaj havis la firman intencon partopreni la blindulesperantistan kongreson en

Parizo, 1914, sed intervenis la terura mondmilito, kiu detruis ĉiujn liajn esperojn.

Dummilite, li ankaŭ estis unu el la partoprenantoj de la rondira leteraro kaj li vigle

pridiskutis aferojn kaj projektojn realigendajn dum venonta paca tempo. Jam en

1920 li konfesis, ke li vivas ”nur por Esperanto”. Dum la unua blindulesperantista

kongreso okazanta en 1921 en Prago, li kun Ignaz Krieger iniciatis fondon de

internacia organizaĵo de blindaj esperantistoj, kiu tamen realiĝis nur en la jaro 1923.

Kun kelkaj germanaj blindulkongresanoj li fondis la Esperanto-Blindulligon de

Germanujo (EBLoGo), kaj li estis inter tiuj, kiuj en la loĝejo de geedzoj Zapater en

Kolonjo kunverkis statuton de la nomita organizaĵo, kies dua prezidanto li estis ĝis

1933, kiam la bruna reĝimo kontraŭbatalis nian internacian lingvon.

Pro senvaloriĝo de la germana mono Julius Hasselbach ne povis partopreni ”nian

duan” en Helsinki, 1922, sed li ne mankis en niaj kongresoj en Nürnberg, Wien,

Edinburgh, Danzig (nun: Gdansk [Polujo]), Antwerpen, Budapest, Oxford,

Krakovo, Paris kaj Köln. Certe, ĉiuj nejunaj samideanoj, kiuj havis la bonŝancon

interkonatiĝi kun nia ”gaja berlina kongresbabilanto”, memoras lin. Li estis la

ĉefa kunlaboranto de Eugen Reiche, kiu verkis ”Instruajn leterojn de Esperanto”

eldonitajn en brajla preso. Lia aŭtobiografio finiĝas per la vortoj: ”Unu solan deziron

mi havas ankoraŭ antaŭ mia morto: Mi ŝatus denove ĉeesti internacian kongreson

esperantistan, mi volus renkonti kaj interbabili kun karaj geamikoj el multaj landoj.”

La 23an de aŭgusto en la jaro 1936, Julius Hasselbach forpasis post longa kaj

suferplena malsano, unu el tiuj, kiuj laboris por niaj idealistaj celoj.

Joseph Kreitz

Kapitano Jan Silhan

(1889–1971)

Pioniro de Esperanto inter pola blindularo, fondinto de la revuo ”Pola Stelo”

Jan Silhan naskiĝis la 1an de novembro 1889 en Kievo, kie lia plene matura vivo

ligiĝis kun liaj inĝenieraj studoj en la tiea politeknika lernejo kaj poste – post

lia transloĝiĝo – en la politeknika lernejo de Lvovo (tiama Lemberg). Liajn

studojn interrompis la enarmeigo. Ankoraŭ dum la soldatservo eksplodis la unua

152 Dua volumo

mondmilito. Sur la militfronto, jam en novembro de la jaro 1914, ege vundita,

li perdis la vidpovon. En la hospitalo en Vieno, li ekkonis sian postan edzinon

Margit, asistantinon en la kirurgia hospitalo. Pro la blindiĝo, Jan Silhan elektis la

profesion de blindulinstruisto, ĉar ne estis eble finstudi politeknikon, kaj helpata

de sia vivkamaradino Margit, laŭ alvoko de vienaj aŭtoritatuloj li establis en Lvovo,

1917, rekapabligan centron por milit-blindigitoj, kiun li administris ankaŭ post

la transpreno de polaj aŭtoritatuloj ĝis 1926 kun granda sukceso, donante al pli ol

200 militviktimoj multflankan rekapabligon kaj novan vivkuraĝon. Dumtempe

li profundigis la filozofiajn studojn. Poste li dum dek jaroj plenumis agrikulturan

agadon ne nur en la propra farmo, sed samtempe li gvidis la regionan terkulturistan

asocion, samkiel la regionan ligon de la polaj militinvalidoj.

Post la dua mondmilito Jan Silhan ankaŭ apartenis al tiuj, kiuj devis forlasi sian

hejmregionon, perdinte sian tutan havaĵon. Tamen, li ne perdis la kuraĝon, sed

male post la milito, kiu alportis al la povra pola nacio tiom da nedireblaj suferoj

kaj perdoj, Jan Silhan tuj kunagis, helpante la rekonstruadon de la tutlanda

blindulmovado, mem aktive kunlaborante en ĉiuj fakoj. Li redaktis apartajn

rubrikojn en la asocia ĉeforgano, en ”virina voĉo”, ”nevidanta kooperativisto”, krom

sia partopreno en la kunagado kun diversaj asociaj instancoj kaj en la komisiono

vojevodia por saneco kaj sociala protekto.

Kapitano Jan Silhan, kiu jam sciis sep lingvojn, fariĝis esperantisto en la jaro 1931,

kaj jam en 1933 li fariĝis vicprezidanto de UABO kaj dank’ al liaj klopodoj la pola

asocio de militblinduloj aliĝis kiel unu el la unuaj neesperantistaj organizaĵoj al

UABO. La ”dektrian” en Stockholm li ĉeestis persone jam aktive kunlaborante en

komisiono, kies grava tasko estis verki rezolucion, kiu instigu la blindulorganizaĵojn

tutmondajn energie batali por la principo pri kompenso pro malpliiĝinta

laborkapablo pro blindeco, pli simple dirite, al ĉiu blindulo doni monhelpon. En la

jaro 1936 kapitano Jan Silhan jam fariĝis prezidanto de UABO dum ege malfavora

tempo por internaciaj organizaĵoj.

Venis la jaro 1937, la plej brila en la kariero de nia pola pioniro, ĉar li, kune kun

sia edzino Margit, modele organizis la ”dekkvaran” en Varsovio kaj kiel prezidanto

li povis saluti 114 partoprenantojn kaj reprezentantojn de 14 blindulorganizaĵoj

el 14 nacioj. (Legu la 29an ĉapitron sur paĝo 185 en la unua volumo de la

”Historio”[brajla eldono].

Estis ankaŭ li, kiu en 1959 organizis en Varsovio sub pli malfavoraj kondiĉoj la

”dudeknaŭan”, sed en la vivo de nia pioniro la plej brila punkto estis la kreado de tre

ampleksa brajla revuo sub la titolo ”Pola Stelo”, kiu jam de multaj jaroj kiel bonvena

Dua volumo 153

gasto venas al kelkcento da legantoj en multaj landoj, kun sciigoj aktualaj pri la

blindula movado tutmonda. Ĉi tiun revuon li redaktis dum 12 jaroj kun ege granda

sukceso.

Dank’ al liaj klopodoj en la jaro 1957 la pola blindulasocio eldonis en brajlo la

unuan lernolibron poresperantan, fundamentan vortaron esperantan-polan kaj

fine de la jaro 1971 aperis 9-voluma pola-esperanta vortaro. Dum multaj jaroj

nia pioniro ankaŭ estis redaktoro (moderatoro) de ”Anguleto por la nevidantaj

esperantistoj” disaŭdigita de Pola Radio unufoje ĉiun monaton.

Dum la ĝeneralkunveno de LIBE, okazinta en 1969 en Helsinki, laŭ propono de la

estraro la kunsidantaro decidis per unuanima aplaŭdado nomi kapitanon Jan Silhan

honora membro de LIBE, okaze de lia okdekjariĝo. Tamen, li ne nur estis honora

membro de LIBE, sed li estis distingita per plej alta ŝtatordeno, kaj la ĉefestraro de

Pola Blindulasocio honorigis lin per ora distingo kiel rekonesprimo pro lia vasta

laboro. Per similaj distingoj li estis dekoraciita de la Ligo de Polaj Militblinduloj, de

Pola Esperanto-Asocio, kaj de la nacia urba konsilantaro en Krakovo.

Ne troigante oni povas diri, ke ĉio, kio en Pollando estis farita sur la kampo

”blindulesperantista movado”, – preskaŭ ĉio estis farita de kapitano Jan Silhan.

La 29an de junio en la jaro 1971, posttagmeze je la 12 h., forpasis kapitano Jan

Silhan, unu semajno post operacio en la aĝo de 81 jaroj. Li ripozas en la krakova

tombejo Hakowice. Liapersone forpasis unu el niaj plej elstaraj pioniroj de nia

movado.

Jozef Ŝmietanko

Halvdan Karterud

(1894–1972)

Probatalanto de la blindula afero kaj la Esperanto-Movado en Norvegujo

Halvdan Karterud naskiĝis la 4an de decembro 1894 en Løten, kampara distrikto 12

kilometrojn nordoriente de Oslo. Lia patro, iama instruisto, poste estis terkulturisto,

kaj lia patrino estis instruistino. Li estis blinda de sia naskiĝo kaj en 1904 fariĝis

lernanto de la blindullernejo en Oslo (tiama Kristiania).

Precipe lin interesis muziko kaj lingvoj, kaj fininte la elementan lernadon, li ekstudis

pian- kaj orgenludadon ĉe la muzika konservatorio en Oslo. Sian orgenistan

154 Dua volumo

ekzamenon li sukcese plenumis en 1912, kaj poste li komencis studi ĉe instruista

lernejo proksime al sia hejmo. Tiutempe la blinduloj devis peti la ministerion pri

permeso realigi instruistan edukadon, – permeso kiun li ricevis, sed li mem devis

pagi la instruadon.

Laborante en la hejma komunumo kiel orgenisto, li havigis al si la bezonatan

monon tiucele. En 1916 li finis siajn studojn en la instruista lernejo kaj poste dum

unu jaro i.a. gvidis ĥoron en Løten. Samtempe li preskaŭ tute aŭtodidakte preparis

sin por la ekzameno por la mezgrada lernejo, kiun li plenumis brile en la jaro 1917,

kaj ekde aŭtuno samjare li deĵoris kiel instruisto ĉe Dalen –Blindullernejo apud

Trondheim en la centra parto de Norvegujo, – ĝis en 1965, kiam li emeritiĝis.

Jam en 1912 Karterud havis kontakton kun la relative nova blindulorganizaĵo, kaj

en 1916 oni elektis lin membro de la Reprezentantaro, decida instanco de la centra

blindulorganizaĵo, de kiu li eĉ estis prezidanto mallongtempe, sed dum 29 jaroj li

okupis la prezidantecon de la regiona blindulasocio. Tiu ofico aŭtomate donis al li

sidlokon en la estraro de la centra asocio, kies sekretario li estis dum multegaj jaroj.

Ankaŭ profesie li plenumis eminentan blindulaferan agadon, instruante blindulojn

kaj krome informante la ĝeneralan publikon pri blindulafero.

Do, ne estas mirige, ke en la jaro 1960, okaze de la 60-jara jubileo de ”lia” regiona

blindulasocio, oni honorigis lin per la Reĝa Ora Medalo pro Merito.

Tamen, la pure blindulafera laboro ne sufiĉis por Karterud. Jam estante lernanto

de la elementa lernejo, li legis brajlan danlingvan lernolibron pri Esperanto, sed li

konsideris sin vera esperantisto nur ekde la jaro 1909, kiam vidanta esperantisto

instruis la lingvon al kelkaj blindullernejanoj, inter kiuj ankaŭ estis Karterud. Jam

tre frue li kontaktiĝis kun Thilander, kaj li multe kontribuis al la disvastiĝo de la

internacia blindulesperantista movado. Precipe lin interesis UABO, kiu estis asocio

de blindulorganizaĵoj kaj tial havis internacian karakteron, dum LIBE, laŭ lia opinio,

ne havas sufiĉan aŭtoritaton. Nia pioniro faris grandegan klopodon por enkonduki

Esperanton en la blindullernejon. Jam frue sporade li instruis la novan lingvon al

interesiĝintoj en la blindullernejo, sed nur en 1933 li atingis sian celon: ke Esperanto

estu devige instruata en tiu lernejo. Escepte de la militaj jaroj, la instruado daŭris ĝis

en 1965. Kiam oni reformis la elementan instruadon, la ceteraj instruistoj sukcesis

ĉesigi la devigan instruadon de Esperanto, sed kvankam la decido estis farita antaŭ

ol Karterud finis sian laboron, li instruis Esperanton ĝis sia emeritiĝo.

Ankaŭ sur la internacia tereno Karterud batalis por enkonduki Esperanton en la

blindullernejojn, kaj nur dank’ al lia sindonemega laboro aprobiĝis la tiutempa

Dua volumo 155

rezolucio dum la konferenco de blindulpedagogoj en Hannover, 1961. Poste li

fariĝis honora membro de LIBE. Tamen, en la jaro 1952, li sukcese kunorganizis kaj

prezidis la 22an internacian kongreson de blindaj esperantistoj en Oslo.

Laŭ lia instigo en kunlaborado kun eminenta vidanta samideano la brajla presejo

en Bergen eldonis jam la unuan volumon 140-paĝan de esperanta-norvega radikaro

kompilita laŭ la ”Plena Ilustrita Vortaro”. Post la forpaso de nia pioniro Karterud

lia edzino Aslaug daŭrigis lian laboron energie tiel, ke povis aperi tri volumoj de la

nomita vortaro. Por ŝi estis vere malfacila, sed dankinda laboro. Tutajn tagojn dum

kelkaj monatoj ŝi intense laboris memore al sia edzo forpasinta.

Pri la edzino de Karterud estas menciinde, ke en 1922 li edziĝis kun Borghild Adde,

kun kiu li vivis ĝis ŝi forpasis en 1939. Tri jarojn poste li edziĝis kun Aslaug Wiggen,

instruistino en la sama blindullernejo, en kiu li mem instruis. Aslaug fariĝis

esperantistino dank’ al sia edzo. Ambaŭ vivkunulinoj multe helpis grave nian

pioniron kaj pro tio ankaŭ meritas laŭdon.

Ankaŭ en la ĝenerala esperantomovado Karterud estis aktiva: li estis prezidanto de

Grupo Esperantista en Trondheim, kaj li estis honorigita per diversaj insignoj pro

meritplena laboro en la movado. Ne nur en la blindullernejo, sed ankaŭ al vidantoj

li instruis pri muziko laborante kiel muzikrecenzisto por ĵurnalo en Trondheim,

kaj fine li havis postenon en la estraro de tutlanda asocio de muzikinstruistoj, kies

honora membro li estis.

Interalie, li fondis klubon de blindaj ŝakludantoj en Trondheim, do, li laboris sur

multaj terenoj.

La 20an de Junio 1972 forpasis Halvdan Karterud, unu el la plej elstaraj pioniroj de

nia movado, post laborplena vivo.

Otto Prytz

Miklos Bano

(1890–1973)

Pioniro de la blindulesperantista movado,

fondinto de organizaĵo de hungaraj blindaj esperantistoj

kaj probatalanto de la blindulafero en Hungarujo

Miklos Bano naskiĝis la 4an de januaro 1890 kiel filo de inĝeniero en la hungara

urbo Miskolc, kie li estis lernanto de la popollernejo ĝis la jaro 1898, kiam lia

familio transloĝiĝis al la ĉefurbo Budapest. Tie li lernis en gimnazio ĝis 1907. Post

156 Dua volumo

grandsukcesa maturekzameno, li komencis inĝenierajn studojn en la universitato ĝis

la jaro 1912, kiam li akiris la inĝenieran diplomon. Poste li laboris en Transsilvanio

kiel inĝeniero kaj konstruis pontojn, reguligis riverojn, planis fervojliniojn kaj

ferkonstruaĵojn. Jam kiel studento, Miklos Bano konatiĝis kun la brajla skribo kaj

eĉ legis franclingvajn brajlaĵojn, ne sciante, ke ankaŭ en Hungarujo li povus trovi

tiujn librojn. Tiutempe li ankoraŭ vidis perfekte per unu okulo, tamen, en 1914 li

perdis sian vidkapablon kaj kiam li samjare ekpartoprenis universitatan kurson pri

ekonomia scienco, li per franca poŝa brajlotabulo faris siajn notojn dum la prelegoj,

laŭ de li elpensita mallongigara sistemo. En 1917 oni promociis lin doktoro pri

ekonomiaj sciencoj. Poste li laboris kiel komercisto. Kiam en 1918 fondiĝis hungara

blindulligo, unu el la plej aktivaj fondintoj estis nia d-ro Miklos Bano. Unuafoje nia

pioniro renkontiĝis kun Esperanto kiel triaklasa gimnaziano, sed tiam li ankoraŭ ne

interesiĝis pri la nova lingvo.

En 1911 li eksciis el ĵurnalo, ke ekzistas esperantista kunveno en budapeŝta kafejo.

Li vizitis ĝin, kaj post lego de la tiutempe populara gramatiketo – ”Ŝlosilo” – li

partoprenis la kunvenojn aŭskultante tie la prelegojn. Ĉar li sciis jam kelkajn

fremdajn lingvojn, unue li opiniis, ke tio sufiĉis, sed baldaŭ li spertis, ke li devas

lerni la lingvon fundamente. Tiam li ne havis konkretan celon.

Dum la unua mondmilito, nia pioniro instruis pri Esperanto en du laboristaj

sindikatoj, laŭ la metodo de Robicsek, kiu redaktis taŭgan kurson en ses lecionoj. La

sama lernolibro, kompletigite kaj revizite, poste aperis ankaŭ en brajla preso en la

jaro 1920 kun ministra permeso, kaj laŭ ĝi instruis tiam en la instituto porblindula

la karmemora samideano Elek Tolnai, lia frato Paŭlo kaj ties edzino Rozinjo

Göngör. Tiutempe oni ne permesis, ke blindulo instruu ion, escepte de muziko, al

blinduloj. Poste Miklos Bano mem instruis pri Esperanto en la Societo de Blinduloj.

Al liaj lernantoj en privata blindulinstituto apartenis Stefano kaj Miĥaelo Lantos,

Ludoviko Ulmer, la fama jam forpasinta pianvirtuozo Imre Ungar, kaj – Iren Antal,

lia posta edzino.

Nia biografio ne estus kompleta, se ni ne mencius la fakton ke Miklos Bano jam

en la jaro 1912 ĉeestis la Universalan kongreson de Esperanto en Krakovo, kiu

ege impresis lin donante al li la impulson, estonte agadi kaj varbi por nia movado.

Tamen, nur en la jaro 1918 li konatiĝis kun la nevidanta aŭstra samideano Ignaz

Krieger, kiu entuziasme rakontis pri Harald Thilander, la eldonanto kaj presisto

de ”Esperanta Ligilo”. Lia amikeco kun Thilander efikis tre fekundige por la

blindulesperantista movado dum jardekoj. En 1921 Miklos Bano partoprenis la

unuan kongreson de blindaj esperantistoj en Prago. La sekvan jaron li fondis la

blindulesperantistan grupon ”Belhoro”, kiu kun siaj preskaŭ kvindek membroj aliĝis

Dua volumo 157

al Hungara Esperanto-Societo. Miklos Bano sukcesis akiri brajlan presmaŝinon, per

kiu li presigis lernilojn, vortaretojn, bulteneton kaj eĉ dum 15 jaroj kalendaron por

blinduloj. Kun Harald Thilander nia pioniro renkontiĝis unue post la kongreso en

Helsinki en 1922 en lia sveda hejmo.

D-ro Bano kunfondis la unuan internacian organizaĵon de blindaj esperantistoj

sub nomo UABE okaze de la tria blindulesperantista kongreso, 1923, en Nürnberg.

Li fariĝis redaktoro en la provizora estraro kaj li redaktis kaj presigis en Budapest

tri numerojn de la organo de UABE sub la titolo ”Ligilo por vidantoj” en nigra

preso. Tamen, lia plej granda merito estis la verkado de ”Naciaj literoj”, kajeroj

eldonitaj de Harald Thilander, kiuj montras por la blinduloj la skrib- kaj presliterojn

de la diversaj popoloj, sed li ankaŭ kunlaboris plivastigante la nunan esperantan

stenografion brajlan.

Koncerne stenografion, estas sciinde ke Miklos Bano post la abiturienta ekzameno

jam en la jaro 1907 akiris la rajton instrui stenografion al vidantoj. En 1925 li

instruis al eta grupo brajlan stenografion adaptitan de li mem al la hungara brajla

skribo.

La adepto de nia movado verkis iom pli ol 200 poemojn hungarlingve kaj en nia

internacia lingvo. Liaj poemoj parte estis okazaj versaĵoj, tradukaĵoj, salutpoemoj,

modaj kaj klasikaj kantoj, rimaj ludoj, kaj tradukoj el la hungara lingvo presitaj

sub diversaj pseŭdonimoj. Kune kun aliaj nevidantoj li partoprenis la literaturajn

konkursojn ”Floraj ludoj en Katalunujo” . Tie lia poemo ”Renkontiĝo” en la jaro

1926 gajnis la ”Naturan floron” . La nomita poemo estis svata poemo al Iren

Antal, kun kiu li edziĝis en 1929. Ankaŭ lia filino parolas Esperanton. Ŝi eĉ havas

esperantan nomon: Klara Varma Bano. Varma estas laŭ la finna baptopatrino kaj ĝi

signifas finne ”certeco” aŭ ”pruvaĵo”.

Ĉeforganizinto kaj prezidanto de la 8a internacia blindulesperantista kongreso,

okazinta en 1929, estis d-ro Miklos Bano. La kongreso, en kiu li ankaŭ aktive

kunlaboris, estis nia 16a en Bern, 1939, do la lasta kongreso antaŭ eksplodo de la

dua mondmilito.

Post tiu terura milito li daŭrigis sian benoplenan agadon ĉefe en Hungarujo

donacante la samlandanojn per du tre utilaj libroj: ”Reguloj de la hungara

brajlouzo” kaj ”Brajlouzo en la matematiko kaj kemio”. Kun la helpo de la edzino

kaj samideano Farkashalmi li pretigis la brajlan presigon de la vortaroj esperantahungara

kaj hungara-esperanta. Dank’ al liaj klopodoj la biblioteko porblindula

en Budapest povis envicigi ne nur hungarlingvajn librojn, sed ankaŭ multajn en la

158 Dua volumo

internacia lingvo. Multajn jarojn li instruis brajlan skribon al blinduloj pliaĝaj dum

52 horojn monate kaj zorgis la fremdlingvan korespondadon de la asocio, ĉar li sciis

krom Esperanton la lingvojn anglan, germanan, francan kaj iom serban, turkan kaj

hebrean.

Ankoraŭ multe ni povus rakonti pri nia pioniro, sed unu aferon ni ne forgesu:

Kiam en la jaro 1956 okazis la popola ribelo kontraŭ la tiama registaro, kaj ĝia

konsekvenco, regis granda mizero inter la hungaraj blinduloj: Mankisĵoj, mankis

ĉio, kaj estis (certe vi devenas) d-ro Miklos Bano, kiu dissendis helpkrion al la

blindulesperantistaro tutmonda kun bona sukceso, kaj el Germanujo kaj multaj aliaj

landoj venis nutraĵoj, eĉ plektokano, al la suferantaj hungaraj samsortanoj.

En 1958 la hungara registaro rekonis la grandajn meritojn de nia pioniro kaj

distingis lin per ”honora medalo por socialisma laboro”. li estis honora prezidanto

de Hungara Blindulligo kaj honora membro de LIBE. Estis granda ĝojo por li, ke li

povis helpi per bonaj konsiloj la preparon de ”nia tridekkvina” en Budapest en 1966.

Netroigante oni povas diri, ke niaj hungaraj samsortanoj-samideanoj vere amis nian

neforgeseblan pioniron, al kiu ili aldonis la nomon ”Miklos bacsi” (onklo Nikolao).

La eminenta vidanta hungara samideano Paŭlo Balkanyi, kiu intervjuis nian

veteranon okaze de lia 75-jara naskiĝjubileo, finis sian cetere interesan intervjuon

per la vortoj: ”Oni nomis inter si lian ĉambron ”tutmondan plendoficejon”, kaj vere

li povis plenumi ĉies plendojn, demandojn, donis konsilojn, trankviligis animojn,

akiris por ili la deziritajn librojn aŭ aliajn objektojn. Pri si mem li ne pensis, neniam

plendis, kaj ĉion eltenis, ĉiam helpante al aliaj.”

Dum la lastaj semajnoj li multe suferis pro kormalsono tiel, ke oni devis lin porti

en malsanulejon la 12an de aprilo, kie li forpasis la 16an sammonate en la jaro

1973. Kun d-ro Miklos Bano la tutmonda blindulesperantistaro perdis unu el la

plej eminentaj, plej fervoraj pioniroj. Nenia miro do, ke ne nur Hungara Radio, sed

ankaŭ la budapeŝta gazetaro laŭde akcentis lian sinoferan agadon en la intereso de

la blinduloj kaj liajn meritojn por Esperanto. Multnombraj blinduloj, nevidantaj kaj

vidantaj esperantistoj ĉeestis lian enterigan ceremonion, dum kiu estis faritaj multaj

funebraj paroladoj omaĝe al d-ro Miklos Bano, tre konata persono en Budapest.

Laŭ biografiaj artikoloj de Gyula Farkashalmi, Paŭlo Balkanyi kaj

kompletigoj de Joseph Kreitz

Dua volumo 159

Constanze Zapater

(1890–1973)

Ĝenerale ni ne raportis pri vidantaj samideanoj laborintaj por disvastigo de nia

internacia lingvo inter la blinduloj, escepte de prof. Théophile Cart, al kiu ni,

nevidantaj esperantistoj tutmondaj, ŝuldas senliman dankon pro tio, ke li fondis

la unuan internacian gazeton en brajla preso sub la titolo ”Esperanta Ligilo” nun

irantan al kvardeko da landoj por ĝojigi multnombrajn gesamideanojn el ĉiuj

profesioj. Ni faras duan escepton dediĉante malmultajn biografiajn notojn al

kaj pri Constanze Zapater. Al ŝi ni ja ŝuldas koran dankon pro tio, ke ni povis

eldoni la unuan volumon de la ”Historio” kaj disponigi senpage kompare multajn

ekzemplerojn al diverslandaj gesamideanoj post pagado de la modestaj preskostoj al

la hispana brajla presejo el ŝia subvencia sumo, kiu sufiĉas por malaltigi la prezon de

la dua volumo nun troviĝanta en viaj manoj. Constanze Zapater ankaŭ alimaniere

finance helpis nian movadon, kvankam ŝi ne aktive partoprenis en ĝi, sed ŝi meritas

nian dankon!

Constanze Zapater, naskita Saxer, naskiĝis la 9an de decembro 1890 en Bonn

kiel filino de oficisto. La familio Saxer transloĝiĝis al Kolonjo, kiam Constanze

ankoraŭ estis infano. Post plenumo de la mezlerneja finekzameno ŝi deĵoris ĉe la

poŝtĉeka oficejo; tamen, post la deĵora tempo ŝi studis kantarton kaj lingvojn en

vesperaj kursoj. Post la unua mondmilito ŝi hazarde ĉeestis en la angla frontteatro

koncerton de la gitarvirtuozo Baldomero Zapater kun la rezulto, ke ŝi decidis

studi gitarludadon ĉe li. Ok jarojn poste, ŝi koncertis kun sia instruisto Zapater

komune en la radiostacio en Kolonjo. Ŝi sub pseŭdonimo Else Fröhlich kantis

kantojn de Schubert, Brahms k.a., kiujn li akompanis gitare, kaj li ludis hispanajn

koncertpecojn.

Post la unua mondmilito komenciĝis la koncertkariero de Baldomero Zapater,

kaj post forpaso de lia unua edzino en 1928 estis Constanze Saxer, kiu prizorgis

lin kaj ankaŭ estis lia konstanta akompanantino dum koncertvojaĝoj. Post unu el

la plej brilaj koncertoj donita en la brita radiostacio BBC en Londono ili decidis

geedziĝi. Jam antaŭe, la direkcio de la poŝtĉeka oficejo devige eksoficigis ŝin pro

malfidindeco, ĉar tro ofte ŝi ne ĉeestis la deĵorajn horojn dum ŝi akompanis la

koncertvirtuozon en liaj koncertvojaĝoj.

En la jaro 1943, dum la dua mondmilito, la dometo de geedzoj Zapater estis ege

difektita per kelkaj el aeraj bombatakoj tiel, ke la geedzoj devis forlasi ĉion. Por

ili komenciĝis vera odiseo tra multaj germanaj urboj, pri kio Constanze emocie

rakontis en nigrepresa libreto, en kiu ŝi skizis la vivlaboron de sia edzo. Kiam ili

160 Dua volumo

revenis al Rodenkirchen, estis la unua tasko de Constanze Zapater, helpi en forigo

de ĉiuj ĉefaj damaĝoj, sed poste ŝi diktis muziknotojn al nia pioniro, kiujn li adaptis

por gitaro. I.a. ŝi verkis multajn ŝercajn kaj seriozajn poemojn en kolonja dialekto

por gazeto aperanta en Rodenkirchen.

La 14an de aprilo 1973 Constanze Zapater mortis post longa sufero. Ŝi restas en

luma memoro de ĉiuj siaj geamikoj.

Joseph Kreitz

Vincenzo Musella

(1894–1973)

Pioniro de la itala esperantistaro kaj kunfondinto de

Itala Asocio de Blindaj Esperantistoj (IABE)

La veterana esperantisto Vincenzo Musella naskiĝis en Napoli (Italio) la 2an de

aprilo en la jaro 1894. Jam en la plej frua infanaĝo, tre grava akcidento blindigis

lin. Estante nur kvarjara knabeto, li eniris la blindulinstituton en Napoli por ricevi

elementan instruadon.

Kiam li estis dekjara, li havis la bonŝancon eklerni Esperanton sub la sperta gvidado

de sia blinda instruisto, kiu ankaŭ estis esperantisto. Sekve tiu feliĉa okazintaĵo ludis

gravan rolon dum lia tuta vivo. Ja Esperanto ne nur faciligis al li la ellernadon de

diversaj lingvoj, klasikaj kaj modernaj, sed ankaŭ aperigis antaŭ li sukcesplenan

vojon. La inteligenta kaj studema knabo Vincenzo, post epizodplena batalo kontraŭ

la gepatra volo, kiuj estus dezirintaj por li muzikajn studadojn, sukcesis frekventi

publikan gimnazion kaj liceon kune kun vidantoj por sin dediĉi al la plej ŝatataj

klasikaj studoj. Poste li daŭrigis sian studadon ĉe universitato kaj brile doktoriĝis

pri klasika filologio kaj, poste, pri filozofio, akirante du diplomojn (en pedagogio kaj

lingvoj: franca kaj angla). en 1918 li ree eniris la blindulinstituton en Napoli, sed,

ĉi-foje, kiel instruisto!

Tie li restis dum naŭ jaroj, precize ĝis la momento, en kiu li atingis katedron por

filozofia kaj historia instruadoĉe supera lernejo en Roma, postenon, kiun li gardis

dum pluraj jaroj, ĝis li estis nomita ”bibliotekisto ĉe la nacia (porvidula) biblioteko”

en Roma.

Tuj post la dua mondmilito li helpis la renaskiĝon de la brajla presejo en Firenze

(Florenco) kaj de la nacia brajla biblioteko en Monza, kiel membro de konsulta

Dua volumo 161

komisiono por elekto de transskribendaj kaj presendaj libroj.

Ne estas eble, en mallonga skizo paroli pri ĉio, kio koncernas la intelektan

produktadon de profesoro Vincenzo Musella, sed estas grave remarkigi, almenaŭ,

ke li aparte kaj profunde studadis pri Dante, mondfama aŭtoro de ”la Dia Komedio”,

kaj, sekve de tio, li verkis gravan komentarion, farante multajn interesajn prelegojn

pri Dante. Sur la speciala kampo de Esperanto li akiris naciajn kaj internaciajn

diplomojn, kaj en 1950 li gajnis la unuan poezian premion donitan de la Universala

Kongreso de Esperanto, estante la sola konkursano nevidanta. Dum multaj jaroj

li estis redaktoro de ”Itala Ligilo”, oficiala organo de IABE, kiun li pliriĉigis per

memtradukitaj kaj originale verkitaj artikoloj kaj poemoj. Ankaŭ nia EL publikigis

kelkajn el liaj poemoj (aparte karaj al li restis lia ”Kanto al la ĝojo”, en kiu li prikantis

blindecon kiel fonto de interna ĝojo kaj spirita leviĝo). Ankaŭ li estis eksterlande kaj

enlande konata publicisto kaj prelegisto. Multajn jarojn Radio Roma havis lin kiel

ĉefan kunlaboranton en disaŭdiga Esperanto-programo.

Resume ni povas diri, ke prof. Musella por spertaj malnovaj samideanoj estis

aktiva kunlaboranto kaj vigla kamarado dum multaj internaciaj kongresoj, kie liaj

paroladoj ĉiam trovis merititan aplaŭdon.

Bedaŭrinde, la lastajn kvin jarojn nia pioniro Musella fariĝis pli kaj pli surda kaj

kaduka, kaj la 18an de aŭgusto en la jaro 1973 li serene forpasis post vere aktiva

ekzistado.

Laŭ artikoloj de Carla La Manna (s-rino Da Costa) kaj

Guglielmo Vassio

Edgar Guilbeau

(1850–1930)

Filantropo, verkisto, esperantisto

Edgar Guilbeau naskiĝis en Angers (ĉefurbo de departemento Maine-et-Loire)

la 19an de januaro 1850 kaj perdis la vidpovon, kiam li estis kvarjara. Li eniris

la Nacian Instituton por junaj Blinduloj en Parizo (1858) kaj bone lernadis, ĉefe

muzikon. En 1872 li estis nomita profesoro en la lernejo, kie li estis edukita. Dum

tridek jaroj, helpeme kaj multpacience, li instruis historion kaj geografion. Certa,

ke lernado de geografio estas neperfekta sen mapoj, li farigis multe da ili, donante

pli da valoro al tiu instruado kaj plibonigante la palpan kaj direktan senton de siaj

lernantoj.

162 Dua volumo

Tre agema kaj havante multe da sciaĵoj, Edgar Guilbeau multe partoprenis la

filantropian agadon, kiu pli kaj pli kreskis de 50 jaroj favore al blinduloj. Amiko de

Maurice de la Sizeranne li estis membro de la administra konsilantaro de Asocio

Valentin Haüy tuj depost ĝia fondo. En 1886 li ekstarigis la muzeon Valentin Haüy,

la plej abundan kolekton tra la tuta mondo pri la intelekta kaj manuza ilaro por la

blinduloj.

Li konis lingvojn anglan kaj germanan, kaj Esperanton, vigle partoprenis multajn

kongresojn, multe vojaĝis tra Francujo kaj eksterlande, kaj amikiĝis kun multe da

personoj. Li ofte skribis al blinduloj kaj tiflofiloj tra la mondo. Edgar Guilbeau

multe verkis. Li skribis multe da artikoloj por brajlaj kaj nigraj ĵurnaloj kaj gazetoj.

En 1906 li eldonigis historion de Nacia Instituto ekde ĝiaj devenoj. Ankaŭ li verkis

ĉiujn specojn de poezioj, eĉ unuaktan teatraĵon, ”Metellus”, faritan kvazaŭ dum

antikvepoko, kaj longan poemon, ”Eugénie” en li priskribis sian programon por

blindulin-instruado.

La poema verkaro de Edgar Guilbeau ”Kantoj kaj legendoj de la blindulo” havas

specialan aspekton: la verkisto forĵetis ĉiun aferon nepercepteblan de blindulo.

Tio-ĉi donas al liaj tre malsamaj poezioj sincerecan aspekton, kiu honorigas lin

tiom, kiom liaj verkistaj kvalitoj. Muzikigis plurajn el liaj odoj kaj kantoj blindaj

majstroj (Lebel, Marty, Syme k.a.).

En 1911 Edgar Guilbeau forlasis instruadon. Li vivis en kamparo, kie li rapide kaj

bone alkutimiĝis, mastrumis vastan bienon, kulturis legomojn kaj vinberujojn, kaj

ankaŭ intelekte laboris. Ĉiam sciante la novaĵojn rilate al blinduloj, li restis, preskaŭ

ĝis la forpaso, por nia ĵurnaloj utilega kaj lerta kunlaboranto. Li multe okupis sin pri

la surdblinduloj, li nomiĝis ilia ”aveto”.

Ĉe la fino de septembro 1930, post vojaĝo tra Pireneoj, li suferis la unuajn

simptomojn de la malsano, kiu mortigis lin post malpli ol du monatoj. Dank’ al sia

fido al Dio li toleris kruelegajn dolorojn kaj forpasis la 23an de novembro 1930 en

Savennières (Maine-et-Loire).

Dum sia vivo, li tute sindonemis al blinduloj, donante al ili sagacajn konsilojn

kaj helpon.

Pierre Chaillet

Dua volumo 163

Charles Hedqvist

(1910–1975)

Elstara figuro en internacia, nordlanda,

ĉefe sveda blindulafero, kaj subtenanto

de Esperanto inter blinduloj

Charles Hedqvist naskiĝis la 14an de marto

1910 en Boden en norda Svedujo kiel filo de

la terkulturistoj Petrovia kaj Erik Hedqvist.

Estante suĉinfano, li perdis la vidpovon pro

okuldifekto kaŭzita de la sunlumo.

Kiel tiom da blinduloj, tiel ankaŭ Charles Hedqvist devis ”elekti” inter la malmultaj

profesiedukaj eblecoj, kiuj ekzistis ĉe la blindullernejoj.

Li devis dum kvin jaroj lernadi brosfaradon kaj korbfaradon, fakoj, por kiuj li havis

tre malmultan interesiĝon. Sed en 1934 li ”devojiĝis” kaj ekfrekventis gimnazion. Li

faris tre bonan abiturientan ekzamenon en du jaroj.

Kaj Charles Hedqvist tre baldaŭ trovis aplikon de siaj scioj. En la gimnazio li

speciale interesiĝis pri lingvoj. Tio utilis al li dum la milito, per tio, ke la ministerio

pri eksterlandaj aferoj dungis lin kiel ”radio-observiston”, t.e.: Li ekhavis la taskon

aŭskulti fremdajn radiostaciojn kaj raporti pri aferoj kiuj interesis la ministerion. Li

havis tiun laboron ĝis 1947. Poste li fondis kaj mastrumis sian propran firmaon, kiu

faris diversajn formojn de sekretaria servado por kunvenoj, kongresoj k.s.

En 1942 Charles Hedqvist fariĝis sekretario de ”De blindas förening”, (la sveda

blindulasocio) kaj en 1957 li elektiĝis prezidanto kaj dungiĝis direktoro de la

organizaĵo. La oficojn de prezidanto kaj direktoro li okupigis ĝis sia morto.

Charles Hedqvist lasis daŭrajn postsignojn sur multegaj kampoj de la blindulafero.

La spaco ne permesas detalan mencion de ĉiuj entreprenoj, kiujn li iniciatis

kaj antaŭenpuŝis. Tamen estu menciita lia pionira laborado por krei modernan

sonlibran bibliotekon kun ampleksa priservado de la blinduloj kaj malfortevidantoj

de Svedujo. Li estis la ĉefa forto de la granda monkolektado, kiu havigis la

ekonomian bazon de revolucio en la biblioteka servo de la sveda blindulorganizaĵo.

Sed Charles Hedqvist ne kontentiĝis, ludante historian rolon en la sveda

blindulafero. Li ankaŭ estos memorata kiel centra figuro de la sveda handikapula

164 Dua volumo

movado, kie li havis vicon da honor-oficaj postenoj kaj partoprenis la ellaboradon

de multaj gravaj raportoj signifoplenaj por ĉiuj kategorioj de handikapuloj en

Svedujo.

En 1969 Charles Hedqvist elektiĝis al la plej alta honor-ofica posteno de la

blindulafero, tiu de prezidanto de Tutmonda Konsilantaro por la Bono de la

Blinduloj (TKBB). Dum lia prezidanteco, ĝis en aŭgusto 1974, la organizaĵo trapasis

preskaŭ kompletan metamorfozon. Antaŭ ĉio, dank’ al la personaj laborado kaj

lerteco de Charles Hedqvist, TKBB estas forta komuna organizaĵo, kiu ĝuas estimon

kaj ĉe naciaj kaj ĉe internaciaj politikaj aŭtoritatoj.

Arne Husveg

Jam frue Charles Hedqvist havis kontakton kun nia pioniro Harald Thilander, kiu

kuraĝis lin studi kaj ankaŭ proponis al li loĝejon en sia hejmo. Ne estis do mirige, ke

Charles Hedqvist ankaŭ fariĝis esperantisto. Dum lia tuta vivo li montris grandan

simpation al la internacia lingvo. Sed por partopreni kongresojn li nur havis

malmulte da okazoj. Partoprenante, li faris atentindajn prelegojn pri la blindula

afero. Regule li abonis kaj legis nian gazeton ”Esperanta Ligilo”, kies aperadon li

ĉiam apogis, influante je kompare forta financa subtenado de sialandaj organizaĵoj.

Tuj post la forpaso de nia memorinda pioniro Harald Thilander, Charles Hedqvist

faris konsiderindajn proponojn pri daŭrigo de nia gazeto EL, kiu laŭ lia opinio estas

kanalo de internaciaj informoj. Fakte liaj proponoj multe helpis venki malfacilaĵojn.

Dank’ al lia propono, TKBB finance subtenis la eldonadon de EL, pro kio li meritas

nian dankeman memoron.

Joseph Kreitz

La 14an de aprilo 1975 d-ro Charles Hedqvist mortis en malsanulejo. Restas

ankoraŭ kelkaj aldonindaj detaloj. En 1971, sveda universitato honordoktorigis lin.

Tiun distingon li rigardis distingo al la sveda blindulorganizaĵo, ĉar modesta kaj

realisma li ĉiam restis. Du el liaj gvidaj maksimoj estis, ke ”Politiko estas la arto pri

tio, kio estas ebla” (certe ne lia inventaĵo, sed ĉiam bona gvidlinio), kaj ”Dezirante

ion farita, oni prefere faru ĝin mem.” Bedaŭrinde ni ne scias ion pri liaj personaj

cirkonstancoj, en la de la aŭtoro, Joseph Kreitz, postlasitaj manuskriptaĵoj ni trovis

nenion, kaj ni pietate forlasas tiun flankon. Li havis du gvidhundojn, ambaŭ el

Anglujo, la unuan helpe de nia angla Esperanto-pioniro William Percy Merrick. Al

mi, li impresis tre (se ne tro) paceme, dum ununura oportuno lin renkonti, en

Kopenhago, 1970, dum kunsido de Eŭropa Regiona Komitato de TKBB.

Hans Breitenbach

Kaj nun, finfine, la aŭtoro mem:

Dua volumo 165

Joseph* Kreitz

(1897–1977)

Kunfondinto-sekretario de EBLoGo,

multjara gvidhava ofichavinto en

UABE, UABO kaj LIBE

La taskon skribi ĉapitron de libro, kies

aŭtoro jam estas mortinta, kaj skribi ĝin

ĝuste pri li, ja ne akompanas agrablaj

sentoj. Tiom pli, ĉar sen kelkaj malhelpoj

li mem ankoraŭ estus povinta teni la

libron en siaj manoj. Sed eĉ li kelkfoje

bremsis esprimante la deziron enlibrigi

ankaŭ tiun aŭ tiun biografieton.

Konsolo estas ke li aliflanke rikoltis multe

da aplaŭdo pro siaj agadoj, laŭ la

cirkonstancoj pli-malpli modestaj. Laŭ

eksteraj observoj, li havis nur amikojn.

Li naskiĝis la 29an de januaro 1897, la plej juna el ok gefratoj, en Kreuzau apud

Düren (Rejnlando). Lia patro estis ĉarpentisto.

En la unua jaro de sia vivo li jam blindiĝis de morbiloj. Post la tiama kutima okklasa

”kuriklo” en blindullernejo, li lernis seĝplektadon kaj brosfaradon. Tiujn laborojn li

poste faris en Kreuzau. Esperanton li lernis estante adoleskulo, kaj ĝi baldaŭ ekŝovis

sin en lian sorton. En la domo de Baldomero Zapater, li renkontis fraŭlinon Anna

Eversheim. El renkontiĝo fariĝis gefianĉiĝo kaj, finfine, en somero 1929, geedziĝo.

La nupta paro vojaĝis Budapeŝton por tie, interalie, partopreni la kongreson.

Esperanto trovis duan vojon por enŝovi sin en la sorton de nia ”Joĉjo en feliĉo”:

kun helpo de bonaj (transbaltmaraj) amikoj li sukcesis eskapi la tristan mondon

de seĝplektado kaj brosfarado, kaj malfermi propran vendejon de nutraĵoj en

Ehrenfeld, antaŭurbo de Kolonjo.

Nu, kion faras blindulo en sia vendejo? Hodiaŭ iu tia apenaŭ ekzistas. Sed ni ja

troviĝas ĉi tie en la tempo de antaŭ kvindek jaroj. Tre, tre frumatene, li povis,

prefere kun vidanta helpanto, marŝi al grandmerkato, aĉeti kaj surĉarigi tomatojn,

bananojn, terpomojn, brasikojn k.a., kaj poste ŝovi la plenplenan ĉaron hejmen.

166 Dua volumo

Matenmanĝi, kaj poste porciumi ĉiujn varojn en plej ofte bezonatajn kvantojn…

Kaj poste fari Esperanto-laboron.

Sed, ho ve, la historio ne iras plu tiel glate supren. Dum la milito: tri – foje

elbombite! Ĉio for! Vestaĵoj for! Ĉambroj kun ĉiu enhavo – for! Eble nur kofreto

kun plej gravaj dokumentoj, iom da mono, nutraĵkuponoj… ”Loĝado” en bunkro

kun densigita amaso da homoj; malbona aero, pedikoj…

Post la milito: laborado en fabriko. Malgranda pensio pro militdamaĝoj. Aktiva

kunlaboro en la estraro de la kolonja blindulunuiĝo. Kaj antaŭ ĉio: Esperanto.

Subite: argenta strio ĉe horizonto. Adopta filo, fajrobrigadisto, konstru(ig)as domon

iom for de la granda urbo, kun aldonaĵo por Gekreitz. Sed ho ve, la feliĉo ne estis

por longe: Post grava malsano Anna mortis la 13an de decembro 1968, kaj Joseph

restis sola, zorgate de la adopta filo kaj ties familio. Ankaŭ lia sanstato pli kaj pli

malboniĝis.

La 29an de januaro 1977, oni festis kun li, en bone aranĝita kadro, la 80an

datrevenon de lia naskiĝo (li bone sciis, kaj ankaŭ publike diris, ke estis lasta fojo

ke li povis festi sian naskiĝtagon). Iom pli ol tri monatojn poste, la 7an de majo, li

mortis en malsanulejo.

Hans Breitenbach

* Kiel montriĝis ĉe la rutinaj postmortaj formalaĵoj, en la registrejaj aktoj estis

skribite: ”Josef ”.

Dua volumo 167

Datoj kaj faktoj el la esperantistaj vivo kaj agado de Joseph Kreitz

En la unua volumo de ”Historio” oni povas legi la jenajn citaĵojn skizajn pri la

blindulesperantista pioniro Joseph Kreitz: [koncernas paĝojn de la brajla eldono.]

Neforgesebla en mia vivo restos memorinda tago dum la monato marto en la jaro

1919, kiam mi plen-atende kaj scivole havis la grandan plezuron la unuan fojon

interkonatiĝi kun mia hispana amiko Baldomero Zapater… (p. I – dediĉo – 1. frazo)

La germanaj partoprenantoj de la unua blindulesperantista kongreso en Prago

decidis fondi germanan blindulesperantistan organizaĵon, tamen nur poste la

samideanoj Julius Hasselbach, Joseph Kreitz kaj Adolf Selten kunvenis en Köln en la

loĝejo de la blindaj geedzoj Zapater ne nur por pridiskuti kaj fiksi statutproponon,

sed ankaŭ por interkonsenti pri provizora estraro konsistanta el:

Adolf Selten, unua prezidanto, Julius Hasselbach, dua prezidanto, Joseph Kreitz,

unua sekretario kaj afergvidanto, Kurt Filss, dua sekretario, kaj Henriette Zapater,

naskita baronino de Chalmot, kasistino… (p. 61 malsupre, daŭrigo p. 67)

Jam en la jaro 1920, Joseph Kreitz eldonis manskribitan gazeton (”La Blinda

Esperantisto”), kiu enhavas rakontojn, novelojn, poemojn k.t.p., sed post la fondiĝo

de EBLoGo li kiel unua sekretario transprenis la redakcion de la oficiala organo,

kiu post la inflacia tempo povis aperi kvaronjare kun literatura felietono titolita ”La

bona amiko” … (p. 64 lasta triono, kaj komenco de p. 65)

Pro malpermeso de Esperanto en Germanujo fare de la nacionalsocialisma reĝimo,

ankaŭ EBLoGo en 1937 devis ĉesigi sian agadon. Do ĝis refondo post la dua

mondmilito, ĉiuj aktivecoj de J. Kreitz haltis (pp. 65-67).

La sekvantaj citaĵoj el la unua volumo montras la rolon de Joseph Kreitz en

UABE-UABO.

Belga tiflofilo Victor Hendrick kune kun Joseph Kreitz denove pristudis la tutan

materialon pri la intencita fondiĝo de UABE inkluzive de bona statutpropono

verkita de rumana samideano Prezenti Levy por la pariza kongreso (ja ne okazinta)

en 1914. Ili kompilis novan, ne tro ampleksan statutproponon prezentotan de

Joseph Kreitz al ”nia tria” en Nürnberg.

(ekde la mezo de p. 78)

La 3an de aŭgusto, 1923, posttagmeze, estis akceptita la statuto de UABE, okaze de

”nia tria” en Nürnberg. Prezidanto fariĝis Joseph Kreitz. (pp. 78–79)

168 Dua volumo

En 1931 ŝanĝiĝis la nomo de UABE al UABO. Joseph Kreitz fariĝis denove unua

prezidanto de la organizaĵo kun ŝanĝita statuto. (p. 97, malsupre)

En 1936, Joseph Kreitz demetis la oficon de prezidanto de UABO, pro malpermeso

de Esperanto en Germanujo. Lin anstataŭis Jan Silhan (Polujo). (p. 113, supre)

Dum la tempo de la ”tria regno” Joseph Kreitz kelkfoje havis malfacilaĵojn fare de la

lokaj aŭtoritatoj pro esperantoaktivecoj, sed li neniam perdis la esperon pri fino de

nacisocialismo kaj milito kaj pri renaskiĝo de la Esperanto-movado en Germanujo.

Kompreneble li apartenis al la novfondintoj de EBLoGo post la milito kaj restis

unua sekretario kaj afergvidanto ĝis la jaro 1969. Dum multaj jaroj li redaktis la

oficialan organon de EBLoGo, kiu kvaronjare aperis sub titolo ”Informilo”. Kaj en ĝi

kaj en EL Joseph Kreitz ofte publikigis memtradukitajn literaturaĵojn kaj poemojn

propreverkitajn.

En 1951 okazis la Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj en Munkeno,

kie fondiĝis LIBE. Dum kelkaj jaroj Joseph Kreitz estis prezidanto de ĉi tiu

organizaĵo. En 1969, la ĝeneralkunveno de LIBE faris lin honora prezidanto.

Tiam lia sanstato jam malboniĝis tiom, ke li, kiu partoprenis la plej multajn

postmilitajn kongresojn, jam ne prenis sur sin streĉajn vojaĝojn al kongreslokoj.

Dum siaj lastaj vivjaroj li multe laboris por finigi la ”Historion de la

Esperanto-movado inter la blinduloj”, kies unua volumo aperis en [1972].

Joseph Kreitz dum sufiĉe longa tempo estis la motoro de la Esperanto-movado

inter germanaj blinduloj. Granda nombro el la germanaj blindaj esperantistoj

hodiaŭ vivantaj de li ricevis la motivacion por lerni la internacian lingvon. Agante

tiamaniere, li neforgeseble eniris la historion de la Esperanto-movado inter la

blinduloj.

Theodor Speckmann kaj Karl-Heinz Hoffmann

Tria volumo 169

Titolpaĝo de la originalo

Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj

Tria volumo [1990]

Eminentaj pioniroj de la blindulesperantista movado (daŭrigo)

Redaktis: Raymond Gonin kaj Rudolf Krchňák

Finredaktis: Attila Varró

Komisiite de Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj

Brajle eldonas: Pola Asocio de Nevidantoj Esperanto-Sekcio 1990

Skribis: I. Stankiewicz

Korektis: D. Jagiello kaj St. Makowski

Antaŭparolo

Verkante la antaŭparolon por ĉi tiu volumo, mi havis la pezan taskon, sekvi la

modelan ekzemplon de la eminentulo Joseph Kreitz, kiu enkondukis la unuan kaj la

duan volumojn de la Historio de Esperantomovado inter la blinduloj. Ĉar mi certe

ne sukcesis kompili tian altkvalitan tekston, mi nur modeste povas klopodi veki

intereson en la legantoj pri la enhavo de tiu ĉi jubilea eldonaĵo.

Okaze de la 54-a Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj inter la 2-a kaj la 9-a

de aŭgusto 1986 en Stubenberg (Aŭstrio) la ĝeneral-kunveno de LIBE esprimis la

deziron, ke dum la grava jaro 1987, kiam la tuta Esperantistaro festos la centjaran

jubileon de nia altkvalita internacia lingvo, aperu la tria volumo. Pri la koncepto,

laŭ kiu la libro estu kompilita, du ideoj sin prezentis: ĝi – same kiel la unua volumo

– enhavu ĝeneralajn detalojn pri la historio de la pasintaj jardekoj kaj mallongajn

raportojn pri la kongresoj okazintaj post 1939, aŭ ĝi konsistu el biografioj pri

elstaraj blinduloj, kiuj daŭrigis la laboron de la eminentuloj menciitaj en la dua

volumo, donante siajn tutajn fortojn kaj kapablojn por disvastigi Esperanton

inter la samsortanoj kaj por pligrandigi la influon de nia agado en la universala

esperantomovado. Estis malfacile elekti, sed la kunveno la duan ideon opiniis pli

oportuna.

La verkintoj, s-roj R. Gonin kaj R. Krchňák konstatis, ke ili ne sukcesis doni

detalojn pri ĉiuj, kiuj laŭ ilia opinio meritus okupi lokon inter la altranguloj. Povas

170 Tria volumo

do esti, ke ili – malgraŭ akurata, konscienca laboro – ne menciis kelkajn personojn,

kiuj nepre ne devus esti forgesitaj. Bonvolu kompreni kaj akcepti tion.

En ĉi tiu volumo vi trovos biografiojn pri konataj blinduloj, kiuj ludis elstaran rolon

en nia movado, kaj ankaŭ pri personoj, kiuj laboris en la fono. Certe vi samopinios

kun la verkintoj kaj kun mi mem, ke en ĉiu kazo temas pri kuraĝaj, sindonemaj

homoj, kiuj plene meritas resti en nia memoro kaj en nia koro.

Gerda van der Sijde (Nederlando)

EMINENTAJ PIONIROJ DE LA BLINDULESPERANTISTA

MOVADO

ANGLIO

Eunice Hughes (1926–1985)

Ŝi estis unu el la gvidantaj personoj de la Esperantomovado inter la anglaj

geblinduloj dum la lastaj 30 jaroj de ŝia vivo. En la jaro 1956 ŝi fariĝis sekretariino

de BABE (Brita Asocio de Blindaj Esperantistoj) sub la kondiĉo, ke tio ne daŭros

longe. Tamen ŝi plenumis tiun postenon ĝis 1972, kiam ŝi fariĝis prezidantino ĝis sia

morto.

Eunice Hughes naskiĝis la 29-an de julio 1926 kiel Eŭnice Woodget. En la sesa

vivjaro ŝi malsaniĝis je meningito kaj ne nur blindiĝis, sed ankaŭ ŝia aŭdpovo iĝis

parte difektita.

Ŝi vizitis lernejojn por blinduloj, por malfortevidantoj kaj viduloj. Finfine ŝi troviĝis

en Kolegio de la Reĝa Instituto por Blinduloj. Post ĝenerala edukado tie ŝi brile

sukcesis en la stenotajpista fako.

Dum kelkaj jaroj ŝi laboris ĉe industria entrepreno kiel stenotajpistino. Ĉirkaŭ

la jaro 1949 ŝi komencis instrui brajlan stenografion ĉe la komerca kolegio

administrata de la Reĝa Instituto por Blinduloj. Tiu kolegio celis ellernigi la

stenotajpadon dum unu jaro, anstataŭ dum kvar jaroj aliloke. Ke tio sukcesis,

oni dankŝuldas nemalgrandparte al Eunice. Estante membro de komisiono, kiu

en 1955-59 reviziis la brajlan stenografion, Eunice (kiel kutime) havis ege tedan

laboron.

Tria volumo 171

Dum kelkaj jaroj ŝi estis talenta en grupo de blindaj geaktoroj, ricevante apartan

mencion pro pluraj siaj plenumoj. Bedaŭrinde la kreskanta surdiĝo trudis al ŝi

rezignon pri tiu hobio.

La interesiĝo pri Esperanto vekiĝis en ŝi, kiam ŝi – ankoraŭ lernantino – legis

tiulingvan flugfolion de interinstituta gazeto. Instruisto tiam klarigis, kio estas

tiu stranga lingvo, kaj Eunice persvadis lin instrui ĝin al grupeto da lernantoj. Ŝia

intereso reviviĝis kelkajn jarojn poste, kiam ŝi legis en anglalingva gazeto referaĵon

pri la Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj en Parizo en 1950. Ekde tiam

Esperanto kaj ŝi fariĝis nedisigeblaj. Ŝi ĉiam denove pruvis sin inda postsekvantino

de sia iama amiko W. Percy Merrick.

Al BABE estas neeble esprimi kiom ĝi ŝuldas pro la sennombraj servoj, nelaciĝemo

kaj prudento de Eunice. Ŝi fondis la unuan porblindulan sonbendan servon. Certe

multaj partoprenintoj kaj aŭskultintoj memoros la du ”internaciajn sonbendojn”,

kiujn ŝi iniciatis – tiun en 1959, omaĝe al la centa datreveno de la naskiĝo de

Zamenhof kaj tiun en 1961, okaze de la 31-a IKBE en Harrogate. Tiu kongreso, kiel

ankaŭ la 39-a en Londono 1971, ne estus okazinta sen ŝia diligentega laboro. BABE

ankaŭ dankŝuldas al ŝi pro la bonega perkoresponda kurso kaj pro ŝia kelkjara

redaktado de ties duonjara bulteno.

Aparte valora ŝi opiniis la esperantobrajlan transskriban servon de BABE por la

Nacia Biblioteko de Blinduloj. En 1962 ŝi edziniĝis al unu el la motoroj de tiu servo,

John Hughes. Ilian kontenton kruele interrompis lia forpaso en 1974.

Eunice ankaŭ multe klopodis por LIBE, kies estrarano kaj helpsekretario ŝi estis

dum multaj jaroj. Ŝi ofte partoprenis niajn kongresojn, ekz. en Rimini, Helsinki,

Vieno ktp.

Ŝi ŝatis korespondi, vekante simpation kaj apartan kortuŝon per siaj leteroj pri ĉies

individuaj problemoj. Ŝi ĉiam penadis progresigi Esperanton en sia loĝloko, kaj

havis multajn geamikojn inter la vidantaj gesamideanoj. Ŝi kolektadis monon kaj

prelegis nome de la societo de gvidhundposedantoj. Ŝi fakte faris multon por helpi

al homoj en ŝia komunumo. Eĉ spite al sia lasta malsano, ŝi organizis prizorgan

servon por helpi parencojn de mensmalsanuloj, kaj ŝi deziris, ke post ŝia morto oni

sendu mondonacojn al tiuj personoj anstataŭ aĉeti florkronojn por ŝi.

Ŝi mortis la 30-an de januaro 1985. Ŝi suferis pro kancero. Kuraĝe sed vane ŝi luktis

kontraŭ tiu malsano.

Laŭ nekrologo en Esperanta Ligilo, majo 1985

172 Tria volumo

AŬSTRALIO

Matilda (Tilly) Ann Aston (1873–1937)

Tiu verkistino, poetino, instruistino, muzikistino kaj esperantistino naskiĝis la

11-an de decembro 1873 en Carisbrook, ĉe la urbo Toter en la ŝtato Viktorio. Ŝi

naskiĝis kun unu malforta okulo, kaj sepjara ŝi tute blindiĝis. Okjara ŝi venis al la

blindullernejo en Melburno, kie ŝi poste trovis sian okupon kiel instruistino por

multaj jaroj.

En 1892 ŝi komencis en Melburno la universitatajn studojn. Ŝi sukcesis trovi grupon

da studentoj, kiuj por ŝi transskribis bezonatajn librojn en brajlon. Tiu ĉi grupo estis

la fundamento por la ekesto en 1895 de societo de blindul-amikoj de Viktorio. La

societo kreis porblindulan bibliotekon, kiu ekzistas ĝis nun, disponante pri libroj ne

nur brajlaj sed ankaŭ sonbendaj kaj grandliteraj. En 1895 ŝi fondis ankaŭ societon

por progresigo de la blindulafero, kiun ŝi prezidis ĝis sia morto en la jaro 1937.

Ankaŭ ĝi funkcias ĝis nun, kaj havas en sia estraro ankaŭ blindulojn.

Dum la unua milito ŝi organizis grupon el blindaj membrinoj de Ruĝa Kruco, kiuj

trikis puloverojn por la soldatoj.

En la jaro 1907 ŝi aliĝis al la Melburna Esperantoklubo. Ŝi instruis Esperanton al

blinduloj kaj profitis Esperanton por progresigo de la blindul-afero. Per Esperanto

ŝi korespondis brajle tra la tuta mondo.

Per paroladoj kaj solkantado ŝi aktive partoprenis du Esperantistajn kongresojn en

Aŭstralio. Dum la unua, en Adelaide (1911), ŝi prelegis pri la temo ”Kion signifas

Esperanto por la blinduloj?”. Ŝi tiam ankaŭ solkantis per sia agrabla voĉo. Simila

estis ŝia aktiveco dum la dua kongreso en Melburno (1912).

Ŝi estis sukcesa verkistino, pri kio atestas ŝiaj naŭ volumoj de prozo kaj poezio. Ni

menciu ekzemple: ”Memoirs of Tilly Aston” (rememoroj de T. A.) el 1907, ”Singable

songs” (kanteblaj kantoj), ”Old timers” (malnovtempuloj) kaj ”Songs of light”

(kantoj de lumo) el 1913.

Jen malgranda specimeno de tradukista kapableco de Tilly Aston. Temas pri eta

poemo de angla poeto, Robert Herrick (1591–1675), ”To Electra”:

Tria volumo 173

Mi timas peti kison,

rideton eĉ de vi,

ĉar se mi ilin havus,

fiera iĝus mi!

Ne, jen la sola ĝojo

por mi, ho amatin’,

nur kisi la aeron,

ĵus kiu kisis vin.

Harold Charles Dickinson (1909–1983)

Alia elstara esperantisto inter la aŭstraliaj blinduloj estis Harold Charles Dickinson.

Li studis Esperanton dum la tridekaj jaroj, verŝajne dank’ al Tilly Aston. Li estis

lingve talenta, reganta ankaŭ francan kaj germanan lingvojn. Kun Tilly Aston

li kontaktis perletere kaj ili eĉ renkontiĝis pere de Esperanto. Li fariĝis ne nur

entuziasma studanto, sed poste ankaŭ instruisto de Esperanto. La internacia lingvo

pliigis liajn interesojn pri muziko, poezio kaj pri internaciaj aferoj.

H. Ch. Dickinson naskiĝis en 1909 en Londono. Ankaŭ lia pli aĝa frato Eddi estis

blinda. La familio transloĝiĝis al Aŭstralio. En 1915 li venis tie en blindullernejon,

kie jam estis ankaŭ Eddi. Laŭ lia aŭtobiografia libro ”Over the next hill” (malantaŭ

la plej proksima monteto), aperinta en 1982, ĝi estis severa, nealloga domo, sed

tie li komencis lerni muzikon, lian tutvivan ĝojon. Dum la dudekaj jaroj li migris

kun sia frato tra aŭstraliaj regionoj, prezentante koncertojn, kies celo estis veki

intereson en la loĝantaro pri la problemo de blinduloj. Li ludis violonon kaj lia

frato fortepianon. Iliaj avo kaj patro estis lertaj lignaĵistoj. Ties manlertecon heredis

ambaŭ knaboj. Ili ambaŭ ŝatis fari diversajn lignajn objektojn, precipe boatojn.

Ili fondis meblofabrikan entreprenon, kie oni sub ilia gvidado produktis meblojn

por butikĉenoj kaj ankaŭ por privataj klientoj. En 1941 H. Ch. Dickinson eldonis

volumon da versaĵoj. En 1967 al li estis aljuĝita la titolo ”Membro de la brita

imperio” pro liaj pioniraj meritoj sur la kampo de laboro de blinduloj kun diversaj

instrumentoj kaj maŝinoj en la industrio. Kvankam li funebris pro la morto de Eddi,

de ambaŭ gepatroj kaj de la edzino, li daŭrigis la ŝrankfabrikadon. En 1962 li denove

edziĝis al nevidanta instruistino de blinduloj, posedanto de universitata diplomo.

En 1963 li komencis labori kiel direktoro de la reĝinlanda rekapabligejo por blindaj

junuloj kaj plenaĝuloj. Kune kun la nova edzino li gvidis tiun instituton al plena

prospero. En 1978 li emeritiĝis kaj dediĉis sin al siaj hobioj, kiel ekz. al riparado de

horloĝoj kaj de muzikskatoloj kaj al legado. Post longa malsano li mortis en 1983.

Herbert kaj Fay Koppel

174 Tria volumo

FINNLANDO

Einar Juvonen (1898–1979)

Finnlando apartenas al tiuj landoj, kie jam

baldaŭ post la fino de la unua mondmilito

prosperis la esperanto-movado inter la

blinduloj. Ĝi estis la lando, kiu tuj pretis

organizi nian duan kongreson de blindaj

esperantistoj, post la brila sukceso de la

kongreso unua en Prago 1921. Tiu dua

okazis en Helsinki en 1922. Ni ne scias ĉu

kaj kiom en ĝi aktivis s-ano Einar Juvonen.

Ni tamen scias, ke li estis la plej grava

reprezentanto de la dua generacio de finnaj

blindaj esperantistoj, dediĉante 26 jarojn

de sia vivo por la plenumo de la funkcio de

prezidanto de ”Steleto”, societo de blindaj esperantistoj en Finlando.

Li naskiĝis la 6-an de aprilo 1898 en la komunumo Värtsilä, en la karelia parto de

Finnlando. La vidpovon li perdis, kiam dum la civitana milito ĉe la urbo Viipuri en

1918 lin vundis pafila kuglo celinta lian kapon.

Li baldaŭ komencis interesiĝi pri la blindulafero. Diversajn funkciojn li plenumis

dum kvindek jaroj. En 1926 oni elektis lin prezidanto de la centra organizaĵo

de finnaj blinduloj, kiun funkcion li plenumis dum dek jaroj. 30 jarojn li estis

prezidanto de la societo de finnaj blindaj masaĝistoj. Profesie li estis fizioterapiisto.

Masaĝo kaj fizioterapio estas la plej oftaj profesioj inter la viddifektitoj en

Finnlando. Dum la jaroj 1927–1945 li estis ĉefredaktoro de la brajla gazeto ”Sokeain

Airut” (heroldo de blinduloj). Tiun taskon li plenumis akurate ankaŭ dum la milito.

Helsinki estis ofte bombatakata, sed li restis ĉiam en la urbo kaj zorgis, ke la legantoj

ricevu regule sian ŝatatan gazeton. Kiel fakulo kaj spertulo, Juvonen ofte estis

invitata en diversajn registarajn komisionojn, kie oni pritraktis aferojn koncerne

blindulojn. Tie li ĉiam sukcese agis. Lia tutviva agado estis ĝenerale alte taksata.

Tion pruvas plej bone la ordeno de blanka rozo, per kiu lin distingis la prezidento

de la finna respubliko en 1953. Kvar jarojn poste li ricevis de la finna registaro la

rangon de sociala konsilanto.

La finnaj blinduloj honoras s-ano Einar Juvonen kiel meritplenan kaj ŝatatan

veteranon de sia movado.

Rudolf Krchňák

Tria volumo 175

FRANCIO

Albert Masselier (1886–1976)

Inter ambaŭ mondmilitoj Albert Masselier

estis unu el la plej elstaraj personoj de la

blindul-esperantista movado en Francio

kaj li fariĝis tre konata ankaŭ sur

la internacia kampo.

Naskiĝinte en Rosendaël, apud la

belga landlimo, li studis en lernejo

por estontaj pastroj, sed li ne sentis

altiron por la pastreco, kaj forlasis

la lernejon. Antaŭ la unua mondmilito

li havis brilan kaj promesplenan

situacion en komerca entrepreno.

La sorto frapis lin: sur la batalkampo kuglo

trafis liajn okulojn kaj li restis tute blinda. De tiam li dediĉis sin al siaj sortfratoj.

Komence li rekuraĝigis kaj revigligis la blindigitajn soldatojn. Poste li aktive

partoprenis en la movado por progresigo de la blinduloj. Sed lia vera agadkampo

estis blindulesperantista movado.

Oni ne konas la precizan daton de lia esperantistiĝo, sed verŝajne ĝi okazis dum la

unua jardeko post la milito. Evidente li baldaŭ fariĝis varma apostolo de internacia

lingvo kaj de ĝiaj kvazaŭ-harmonoj: aspiroj al mondpaco kaj universala frateco,

same kiel virtualaj eblecoj por kunigi kaj progresigi la tutmondan blindulaferon.

Albert Masselier kunlaboris kun Théophile Cart, fariĝis ”konsulo” de la Blindaj

Esperantistoj (tiel oni nomis tiam la EL-delegitojn). En EL li aperigis multajn

artikolojn kaj tradukojn pri blindulaferoj aŭ aliaj temoj; en francaj gazetoj, brajlaj

kaj porvidulaj li skribis pri la blinduloj kaj pri Esperanto. En 1932 li estis la ĉefa

organizanto de la 11-a IKBE en la kadro de la 24-a universala esperantokongreso.

Poste li starigis laŭleĝe nian landan grupon sub la nomo FABE (Franca Asocio

de Blindaj Esperantistoj). Prezidanto kaj kasisto de FABE estis du vidantaj

blindulamikoj, Em. Robert kaj R. Curnelle; A. Masselier fariĝis sekretario. Aliaj

estraranoj estis Et. Bouquin, R. Gonin, f-ino A. Niquet, J. Pascal kaj G. Pluchon.

Sed A. Masselier mem faris grandan parton de la laboro: li verkis artikolojn kaj

propagandilojn, kontaktis kun multaj organizaĵoj, faris varbprelegojn en diversaj

urboj, ktp. Li ankaŭ helpis la novajn FABE-anojn en la lernado de Esperanto.

Bedaŭrinde, pro la tiam dividita blindulmovado en Francio, FABE ne povis resti

filio de UABO.

176 Tria volumo

Albert Masselier, aliparte, estis talenta homo. Li verkis poemojn kaj kantojn franckaj

esperantlingve, kaj tradukis al Esperanto multajn popolkantojn, se ne paroli pri

artikoloj.

Post la dua mondmilito lia aktiveco iom malvigliĝis, sed li ĉiam konservis sian

fidelecon al Esperanto, sian fidon al ĝia estonteco. Verŝajne lia lasta partopreno en

kongreso estis en Harrogate (1961). Lia familia vivo estis nefacila: plurfoje li fariĝis

vidvo. Iom post iom li perdis la aŭd- kaj la palp-kapablon, kaj dum la lastaj monatoj

de sia vivo li estis paraliziita kaj preskaŭ senkonscia.

Albert Masselier meritas resti en la memoro de la blindaj esperantistoj kiel modelo

de homo, kiu ĉion oferis por la progresigo de Esperanto, kaj kiu, malgraŭ la

obstakloj, la miskomprenoj, neniam forlasis sian idealon.

Serge Gyors

La 12-an de aŭgusto 1958 mortis Serge Gyors.

Li estis unu el tiuj homoj multe konataj kaj

ŝatataj en diversaj medioj dank’ al sindona,

senlaca kaj efika laborado, sed pri kies intima

personeco oni scias preskaŭ nenion. Li vivis

sola en propra dometo kiel muzikinstruisto.

Vigla defendanto de la rajtoj kaj aspiroj de la

blinduloj, li estis eficienta sekretario de la

Unuiĝo de Blinduloj de Chaumont kaj regiono

dum la dek kvin lastaj jaroj de tiu organizaĵo,

kiu malaperis pro la dua mondmilito. Sed post

tiuj teruraj jaroj li reprenis la batalon:

i.a. li fondis, redaktis kaj mem presis brajlan

gazeton ”Le réveil des aveugles” (la vekiĝo de la blinduloj), kies ĉefa celo estis lukti

kontraŭ ĉiuspecaj kaj ĉiuflankaj antaŭjuĝoj suferataj de la nevidantoj. Tiu batalemo

devigis lin multfoje interveni ĉe oficialaj instancoj kaj publikaj administracioj.

Sed la aktiveco, interesiĝo kaj helpemo de Serge Gyors ne limiĝis je tio. Li krome</