Lasta numero

 

Arkivo de EL

 

 

Esperanta ligilo

n-ro 5, majo 2019

 

 

Enhavtabelo

Interna juneco: Afero de sinteno

Tra la sortofrata mondo. Blinde tra Pacifiko

Krimuloj lernu brajlon, cxu?

Literaturo. La blinda birdo (fragmento el romano de Istvan Nemere)

Diversaj interesajxoj. Pri sonoj kaj bruoj

Muziko protektas kontraux kuloj.

Armea truko helpas cxe ekdormaj problemoj

Tute homece

Veraj patrinoj ne satdormas

Sxako (nur en brajla versio)

Stenografia pagxo (nur en brajla versio)

Por la retumantoj

 

 

 

 

Interna juneco: Afero de sinteno

 

Nuntempe gxenerale furoras kulto pri ekstera juneco kaj maljunigxado

estas ofte konsiderata kiel signo de perdo de valoro, kiel io preskaux

hontinda kaj kasxinda. Kaj eble ankaux tial la vorto "maljuna" farigxis

preskaux politike nekorekta kaj ecx ofenda. Anstataux "maljunulo" oni

devas diri "triagxulo", "pensiulo" estas anstatauxita per "senioro". Cxu

tiu vortosxangxo tamen ion solvas kaj vere donas al la homoj pli antauxe

naskigxintaj plian honoron kaj respekton? Kaj kial tiu fenomeno entute

okazas? Cxu gxi eble ne estas postsekvo de troa materiismo kaj timo pro

alvenanta morto, kiu estas komprenata kiel disfalo kaj definitiva fino

de la individuo? Tiu grava temo eble tamen estu tereno por iu aparta

artikolo. Cxi-foje ni enpensigxu, kiel oni ekkonas la vere junan homon

disde la maljuna - sendepende de la fizika naskigxdato. Kaj kiel ni povu

malkovri kaj nutri nian internan junecon.

Ankaux vi certe iam renkontis gejunulojn, kiuj estas psike rigidaj,

pri nenio vere interesitaj , senenergiaj kaj kvazaux nur duonvivaj. Kaj

male, homojn de alta agxo, kiuj malgraux korpaj limigoj plenas de

espero kaj entuziasmo kaj el sia sulka vizagxo elradias sunon,

viglecon kaj bonhumoron. Ofte oni perceptas tion el brilo de la okuloj,

kiuj ja estas "fenestro de la animo". Kiel tio eblas? Cxar krom la

biologia agxo ekzistas ankaux t.n. juneco interna. Kaj tiu cxi interna

juneco fontas el la principa vivsinteno de la koncerna homo. Gxi

manifestigxas per interna fleksebleco kaj malfermeco. Kiu jam dum

junagxo ne sukcesas por io entuziasmigxi, kiu nur spirite duonvivas kaj

subigxas al konsuma vivo, tiu ne vivas vere, kaj oni ne povas nomi tian

personon juna, ecx se li aux sxi nur dekokjaras. Esti juna ja rilatas

precipe al psika fresxeco kaj vivemo.

Ni cxiuj ekde naskigxo nature biologie maljunigxas - en tio estas la

baza interhoma justeco. Kaj cxiu travivas sian maljunigxadon alimaniere.

Iu gxojas, ke jam pli agxas. La alia sian agxon prefere kasxas. Ankaux

en cxi tiu sfero gravas, ke ni akceptu nian maljunigxadon kaj ke kun

multigxantaj jaroj ni ne nepre kadukigxu, sed plu kresku kaj maturigxu

kiel bona vino.

La Legxo de la sxangxo estas la baza legxo de la vivo. Kaj homo en

cxiu agxo povas en io sxangxigxi. Kiam ni ekzemple sepdekjaras, ni ne

nepre povas kaj devas agi kaj konduti, kvazaux ni estus tridekjaraj.

Tamen ankaux en tiu cxi agxo eblas senti sin interne juna, malferma al

tio, kion la vivo ofertas. Interesigxi pri la mondo, legi kaj lerni,

volonte babili kun iu, cxar interesas nin la vivo de la homoj en nia

cxirkauxajxo. Tiun cxi konfidan malfermecon indas konservi en cxiu agxo.

Kiel diris fine de sia vivo Albert Schweitzer: "Gxis kiam via koro ne

indiferentas al mesagxoj de beleco, gxojo, kuragxo kaj grandeco, vi junas!".

Maljunigxi signifas ankaux kuragxi komencadi denove. Foriro al pensio

signifas finon de la aktiva etapo de la vivo. Kaj iom post ioman

transiron al la vivo i.a. pli meditema. Maljunagxo estas neniam nura

fino de la antauxa stato, cxiam temas ankaux pri nova komenco. Cxiam

estas io nova, kion eblas ekkoni kaj travivi, pri si mem, pri la

cxirkauxaj homoj kaj pri la mondo. Ne estas necese nur nostalgie

rememori pri la antauxa laboro kaj posteno. Malfermigxas novaj eblecoj,

ecx kadre de limigita sano, por malkovri aux realigi ion interesan, por

kio ni antauxe ne havis tempon.

Cetere, E-istoj nemalofte apartenas tiusfere al tiuj felicxuloj kaj

vivsagxuloj kaj tial inter ili estas multaj homoj, kiuj gxis alta agxo

konservas rimarkindan mensan fresxecon kaj optimismon. En tio estas

ankaux grava valoro de nia internacia lingvo por la mondo, kiun ni povas

substrekadi.

"La homo dauxre sxangxigxu, renovigxu, junigxu por ne igxi dura" -

tiel diris la okdekjara Goethe. Junigxi ne nepre signifas alkutimigxi

aux simili al gejunuloj, sed konstante rememori pri la interna fonto de

energio, kiu en ni fluas. Tiun cxi internan spiriton ni bezonas havi,

por resti vere vivantaj.

La procedo de maturigxado ekhavas en maljunagxo ankaux novan gravan

aspekton.

La pli agxa homo pli bone konscias, ke lia aux sxia fizika vivo ne

estas senfina, kaj gxuste tial havas la taskon - resti vere viva gxis la

lasta momento - kun plena konscio partopreni la vivon kaj esti interne

malferma al cxio, kio cxiutage estas ofertata.

Maturigxi en sia vivo kiel bona vino signifas farigxi plenkreska

kaj samtempe konservi animon de la infano. Infaneco kaj maljuneco do

estas ne nuraj polusoj, aux kontrauxoj de la vivo. Ambaux vivetapoj

esprimas diversajn interligitajn aspektojn de nia homeco.

Resti iusence infano signifas vivi plene per estanteco, scipovi miri

pro mirakloj de la vivo. Gxoje permesi esti pridonacata, esti scivola

pri malkovro de la mondo kaj de siaj kapabloj. Interne en sia koro

senti sin parto de la Oceano de Unueco. Gxuste kontakto kun nia Interna

Infano (kiel nomas gxin ofte psikologoj) estas fonto de nia inspiro,

vivemo kaj sento de juneco.

Tamen ne nur ekstera vigleco valoras, ankaux la arto malrapidigxi kaj

ripozi kaj pasxado al interna trankvilo kaj ekvilibro estas grava laboro

de la auxtuna vivetapo.

Sen tio ja ecx ne eblas renovigadi siajn energifontojn.

Ni ne maltrankviligxu do pri la kalendaro kaj pri aritmetiko de nia

agxo. Alegorie dirite, ni cxiuj estas senagxaj "dioj" kaj "diinoj".

Maljuneco estu por ni sinonimo de matureco kaj pleneco, firmeco kaj

ekvilibro, same kiel ni perceptas ekzemple la maljunan arbon.

Ecx malgraux eventuala iom-post-ioma perdo de fizikaj fortoj ni povas en

silento auxskultadi la vocxon de nia nemaljunigxanta animo, aux de nia

"interna Mi".

Kaj decidi esti por la mondo la spegulo de gxia lumo.

Pavla Dvorakova

 

 

Tra la sortofrata mondo

Blinde tra Pacifiko

Blinda japana vojagxanto trairis Pacifikon per jahxto.

Sabate, la 20-an de aprilo, blinda japana maristo Micuhiro Ivamoto

triumfe finis sian trairon de Pacifiko per malgranda jahxto. Dum la

vojagxo, 10000 kilometrojn longa, helpis lin civitano de Usono, kiu nur

informis lin pri ventodirekto kaj aliaj teknikaj detaloj, sed ne

partoprenis stiradon de sxipo kaj veloj.

En 2013 la kuragxulo jam provis memstare vojagxi el Japanio al Usono,

sed tiam lia sxipeto kunpusxigxis kun baleno kaj frakasigxis. Tiam la

vojagxanto mem kaj lia helpanto estis savitaj de la amfibia aviadilo de

la japana armeo.

Kiel raportas la informagentejo Kyodo, la 24-an de februaro la

52-jara Ivamoto lasis la sxiphavenon San Diego en Kalifornio kaj la

20-an de aprilo lauxplane eniris la porton de la urbo Ivaki cxe la

nordorienta bordo de la insulo Honsyu. La sukcesa trairo de Pacifiko sen

eniro en ajnan sxiphavenon estis entreprenita la unuan fojon en la mondo.

Krimuloj lernu brajlon, cxu?

Policistoj de la germana urbo Bremen havas novan legitimilon kun la

brajle skribita vorto "Polizei". Nun ankaux blindulo, certe, se li legas

brajle, povas konvinkigxi, ke temas pri vera policisto. I.a., tiu cxi

surskribo malfaciligas faradon de falsaj legitimiloj.

E-igis O.P.

 

 

Literaturo

La blinda birdo

(fragmento el romano de Istvan Nemere)

 

La oficisto prenis la pasporton de Sven.

- Sven Viborg...? Skandio...? - demandis li malferminte gxin. Sven

kapjesis, sed interne miris: "Kial li demandas tion...? Ja vidas li la

foton. Kaj se la pasporto estas falsa, do mi ne diros: ne, sinjoro, ne

mi estas Sven Viborg.

Cxe la landlimoj li cxiam sentis sin eksterulo, - homo, alveninta de

ekster la Tero; nervozigis lin tiuj superfluaj stultajxoj. Oni desegnas

ie iun linion kaj diras: por ke vi gxin trapasu, vi devas plenumi tiajn

kaj tiajn kondicxojn...

- La celo de via vizito?

- Privata afero.

- Sinjoro, - la oficiro surtabligis la pasporton, per la harkovrita mano

ecx kasxis gxin, tiel li klarigis al Sven - vi ricevis la enirvizon, sed

tie oni skribas: por turisma celo...

- Jes, tiel estas, - interrompis Sven. Por momento li strecxe rigardis

al la okuloj de la alia. La oficiro sentis, ke okaze de diskuto Sven

estus malmola kontrauxulo. Post momenta konsiderado li decidis:

- Bonvolu iri al la dogankontrolo, - li svingis maldekstren, - la

pasporto provizore restos cxe mi.

La dogan-oficistoj metigis la valizojn surtablen. Staris tie multaj

pasagxeroj, do Sven devis atendi. Ankaux tio lin kolerigis. Tra kelkaj

altaj fenestroj jxetigxis internen rugxaj sunrektanguloj. Iu megafono

monotone ripetis nomojn de urboj por li nekonataj. Iu vortgalopis itale

- aux hispane?

Fine venis lia vico. Sven metis sian solan valizon antaux juna,

maldika lipharulo.

- Por kiom da tempo vi alvenis? - demandis tiu.

- Mi havas vizon por tridek tagoj.

- Nur unu valizo...? Malfermu.

La duan fojon en la vivo okazis al li, ke oni postulis malfermon de

lia valizo cxe la landlimo. La internon de siaj pakajxoj li cxiam

traktis kiel plej striktan sian privatajxon. Ja la fremdaj okulparoj

kvazaux enigxus en parton de lia animo...

Tiu doganisto ne nur rigardis, sed permane ankaux renversis liajn

ajxojn. Lia falema-indiferenta mano fulmrapide sxovadis la kalsonojn,

cxemizojn, razilon. Kaj poste li elprenis iun... libron.

Sven staris antaux li, kiel infano, kaptita cxe fresxa kulpo. "Kial

ni sentas tion cxiam antaux ili? - pensis Sven. - La afero por ni estas

humiliga, sed ili ne hontas sercxadi en valizoj de fremduloj..."

La doganisto levis alten la libreton. Kiel krimdokumenton.

- Johann... Gottlieb... Fichte, - legis la doganisto la nomon de la auxtoro.

- Verko filozofia, - diris Sven trankvile.

- Tion vi ne rajtas kunporti en la landon. Eble gxi estas literaturo

ribeliga.

- Cxu vi estas certa pri tio?

- Ne.

- Do...?

- Por cxiu okazo mi retenas gxin. Vi ricevos kvitancon. Cxe la reveturo

vi povos repreni la libron.

- Gxia auxtoro mortis antaux cent sepdek jaroj, - aldonis Sven.

Tio iomete enpensigis la doganiston, sed li ja certe memoris pri

Marks kaj forprenis la libron. Post nelonge li revenis kun la kvitanco,

li diris ion al la oficiro. Tiu ankorauxfoje jxetis rigardon al Sven,

kvazaux konsiderante, cxu tiaspeculon oni rajtas enlasi en la landon,

poste per movo enua-senvola li stampis la pasporton kaj transdonis gxin.

Sven ne dankis. Li fermis la valizon kaj foriris.

Antaux la konstruajxo estis largxa, asfaltita vojo, multaj

auxtomobiloj veturis brue. Cxe la placo staris miloj da auxtoj. Nigraj

valizoportistoj, taksi-sxoforoj, policistoj, blankuloj, kolorvestitaj

infanoj...

Sven haltis por momento kaj ripozis. Li alvenis en la Sudan Respublikon.

 

 

Diversaj interesajxoj

 

Pri sonoj kaj bruoj

 

Legendo rakontas, ke foje al Sokrato oni gvidis iun homon kaj petis

la sagxulon diri sian opinion pri li. La filozofo longe rigardis lin kaj

fine senpacience diris: "Parolu do, por ke mi povu vin vidi!".

Forto de sono estas mezurata en la unuoj, nomataj Bell, honore al

Alexander Bell, inventinto de telefono. Sed en praktiko estas pli

oportune uzi la dekonojn de Bello, t.e., decibelojn. Maksimuma sojlo de

sonforto por homo estas intenseco de 120-130 decibeloj. Sono de tiu

forto kauxzigas oreldoloron.

Susurado de folioj eligas bruon de 30 decibeloj, lauxta parolo - 70,

orkestro - 80, reakcia motoro - de 120 gxis 140 decibeloj. La Niagara

akvofalo eligas bruon, kompareblan kun tiu de fabrika produktejo 90-100

decibeloj. En la Ginness-libro de rekordoj estis fiksita la kazo, kiam

homo sukcesis eligi pli da bruo, ol motoro. Dum konkuro la 14-jara skota

lernejanino superkriis la ekflugantan Boing-aviadilon.

Pri malbona influo de bruo al vivaj organismoj oni sciis delonge

antaux la ekesto de la sciencoj kiel akustiko kaj auxdiologio. En Rusio,

kiam sterledo eniris malgrandajn riverojn por frajado, ne sonoris

pregxejaj sonoriloj.

Alteco de sono, kiun eligas homa vocxo, dependas de la frekvenco de

vocxkordaj vibradoj sekunde. La vocxkordoj kapablas vibri ne nur tute,

sed ankaux parte. La samaj vocxkordoj povas vibri kun frekvenco de 80

gxis 10000 movojn sekunde.La vocxo dum parolo konsistigas nur dekonon de

la tuta vocxa diapazono.

La tona amplekso de la kantista vocxo estas multe pli vasta, ol tiu

de la vocxo de parolanto. Viraj kantistaj vocxoj atingas la amplekson de

cx. 2,5 oktavoj, la virinaj nemalofte superas 3. Se konsideri la

ekstreme malaltajn basajn tonojn kaj altajn, fajfantajn tonojn de

infanaj vocxoj, evidentigxas, ke la homa vocxo ampleksas cx. 6 oktavojn.

La plej alta tono de koloratura soprano havas la frekvencon de 1354

hercojn en la fama ario de la nokta regxino en Sorcxa fluto de Mozart,

sed kelkaj mondkonataj operkantistinoj kiel Lucrezia Aguyari, Jemmy Lind

kaj Ima Sumak, atingis la tonojn a3, c4 (2069 hercojn), Erna Sac kaj

Mado Roben d4 (2300 hercojn).

Katoj, kiel ni cxiuj scias, estas tre senbruaj kaj trankvilaj bestoj,

kiuj eligas vocxsonojn, nur se ili volas mangxi, aux promeni, aux ludi.

Cxiukaze, problemo solveblas pozitive: suficxas nur nutri, liberigi, iun

banteton alligi, nenecesan lanbulon donaci... nu, en iu ekstrema kazo

celtrafi per pantoflo kaj tiamaniere cxesigi katan krion almenaux

portempe. Krome, kontentaj katoj tre agrable ronronas. Multaj homoj

gxuste pro tio ilin tenas. Oni diras, ke kata ronrono trankviligas,

malpliigas sangopremon ktp.

Brito Mark Adams kaj lia edzino antaux 12 jaroj ankaux decidis

malpliigi sian sangopremon kaj ekhavis simpatian katidon, pli gxuste,

katinjon, kiun ili nomis Smoky pro la karakteriza fumkolora felo.

Entute, la katineto kondutis bone: mangxis, trinkis lakton, kreskis

poiome, sed pro kontento sxi ronronis tiel, ke malauxdigxis cxiuj

ceteraj sonoj en la cxambro. Pri iu trankviligo ecx ne temis, male,

bruego estis tia, kvazaux oni trovigxus ene de funkcianta

aviadil-motoro, kio certe ne favorus malplialtigon de sangopremo kaj

entute dubinde utilas por la sano. Neniam en la vivo mi auxdis tiom

strangajn kaj terurajn sonojn,- diris Mark.

Poste fakuloj mezuris la bruon en la proksimeco de Smoky. Gxi egalis al

92 decibeloj. Tio estas, kvazaux proksime de vi oni rompus asfalton per

pneuxmata martelo.

Komence Adams-oj tre cxagrenigxis, sed poste trankviligxis kaj ecx

gajigxis, kiam ili eksciis, ke ilia Smoky trafis en Ginness-rekordlibron

kiel la plej lauxta kato en la mondo.

Kompreneble, tio estas escepto. Kutime katoj ne scipovas ronroni pli

lauxte, ol je 25 decibeloj. Musoj, male, povas brui multe pli lauxte.

140 decibelojn kapablas eligi ordinara vesperto! Felicxe, tiujn sonojn

auxdas neniu, krom la manflugilaj mem frekvenco ne permesas, la sonoj

estas tro altaj. Tamen, se niaj oreloj kapablus kapti sonsignalojn de

vespertoj, ni surdigxus pro cxi bruego.

Kontraue al vesperto, blua baleno estas ne nur la plej granda besto

en la mondo, sed ankaux la plej potenca generilo de malaltfrekvencaj

sonoj: 180 decibeloj cxu sxerco! Kaj disvastigxas balenaj kriegoj ecx

gxis pli ol 800 km-oj. Transportadon de sono helpas ankaux akvo.

Bonsxance, ankaux cxi sonojn ni ne auxdas, aliel por ni en la oceano

regus ne mondo de silento, kiel nomas la subakvan regnon

esplorantoj-romantikuloj, sed grandega, netolereble bruega bazaro.

Rivalo de blua baleno igxis salikoko. Krakanta aux pafanta salikoko,

kiu havas la titolon de la plej lauxta mara besto. Dankal speciala

arangxo de la nura pincxilo de la salikoko dum fermo de tiu ilo la

akvotorento de alta premo kreas balonetojn, kiuj movigxas dum momento de

elflugo je la rapideco de cx. 100 kilometroj hore. Tuj krevante, la

balonetoj generas la sonan ondon , lauxtan je 218 decibeloj. Ekflugo de

reakcia aviadilo 140 decibeloj! Tio suficxas por mortigi la

preternagxantan fisxeton. Kurioze, la temperaturo en la epicentro de tiu

cxi mikroeksplodo atingas pli ol 4700 celsiajn gradojn. Por kompari: la

temperaturo de la suna surfaco estas cx. 5000 gradoj! Ekestas ecx lumo,

sed, kompreneble, cxi procedoj estas rapidegaj kaj nevideblaj per nuda

okulo. Homoj povas facile ekauxdi la sonojn de la pafantaj salikokoj,

speciale se en la sama loko kolektigxas pli ol mil da ili. Tiam la

pafsonoj auxdeblas je kelkaj kilometroj. Dum milito spertaj

komandantoj de submarinoj uzis grandajn amasojn de tiuj estajxoj por

malorientigi la kontrauxulon. En krakado de salikokoj la bruo de motoroj

perdigxis, do, submarinon ne eblis identigi.

Je alteco de cx. 3000 metroj, sur la platajxo, situanta cxe la

orienta limo de la baseno de la rivero Rio-Usumasinta en Sudameriko

estas pitoreskaj ruinoj de Palenke - la antikva urbo de indianoj Maja.

Nun cxi tie estas arangxita la sxtata naturgardejo, do, vizitantoj

dumtage estas ne maloftaj. Sed nokte la mornaj ruinoj plenigxas je

teruraj kriegoj de makakoj-aluatoj. Tio povas frenezigi cxiun, kiu ne

komprenas, pri kio temas. Cxi simio ne vane nomigxas krieganto. Gxi

estas unu el la plej bruemaj teraj bestoj. Gxia krio, kiu rememoras la

ferocan urladon de karnivora besto, estas auxdebla je kvin kilometroj.

La plej brua amfibio estas la kariba hilo. Cxu vi auxdis, kiel oni

falcxas herbon per la benzina falcxilo? Do, kelkaj virbestoj de cxi

amfibio malauxdigos la masxinon. Logxantoj de Puerto Rico kaj la Havajaj

insuloj, kie logxas tiuj cxi lauxtvocxaj estajxoj, estas tre

malkontentaj, kiam hiloj havas amsezonon. Tiam ne nur dormi trankvile,

ecx paroli ne eblas: cxiujn sonojn surdigas lauxtega kvakado.

En la nordo de Sudameriko, en la montoj de Venezuelo, ekvadoro kaj

norda Peruo, ankaux sur la insulo Trinidad, havas nestojn la birdoj,

kiuj nomigxas guaharo. Ankaux ili estas famaj pro siaj lauxtegaj vocxoj.

Samkiel vespertoj, cxi birdoj logxas en kavernoj. Por orientigxi en

mallumo ili uzas la son-ondojn. Sed la sonoj, kiujn eligas la birdoj,

diference de tiuj vespertaj, tre bone auxdeblas, do, de kolonioj de

guaharoj homo devas esti lauxeble malproksime, alie estas risko perdi la

auxdpovon.

Sed la rekordon de bruemo, konsiderante rilatojn inter mezuroj kaj

lauxteco havas la akva cimo, disvastigxinta en la tuta Euxropo. Tiu cxi

mizera insekto nur 3-4 milimetra kapablas eligi sonojn gxis 99

decibeloj. Kurioze, gxi kriegas ne per busxo kaj ne per kaptiloj, sed

per seksorgano, kiam frotetas per gxi la malsupran parton de sia

ventreto. Tiamaniere cimo allogas inojn.

Konstantin Fjodorov

E-igis O.P..

 

 

Muziko protektas kontraux kuloj

 

Se la vetero estas pli varma, la kuloj susuras tra la aero. Sercxante

rimedon kontraux la sangosucxantaj bestetacxoj la sciencistoj faris

novan malkovron: La insektoj evidente malamas certan muzikstilon.

La varma vetero revenigas la kulojn. Sed kion fari kontraux la gxenaj

sangosucxantoj? Al kiu fumstangetoj, kontrauxkulaj sxprucajxoj aux

citronela oleo ne konvenas, tiu povas provi helpon cxe certa muzika gxenro.

Cxar la intereso de la inaj kuloj pri sango signife malaltigxas, se

ili estas prisonigataj per lauxta elektra muziko. Tion eltrovis

esplorista teamo en Tajlando. La sciencistoj principe nur volis testi la

sentemon pri bruo de kuloj. Oni gxis tiam sciis, ke kuloj kapablas bone

auxdi en diversaj frekvencoj kaj ke la gekuloj trovas unu la alian tiel,

ke la viraj kuloj similigas la susuran brueton de sia flugilumado al la

susura brueto de la ina kulo.

Por la eksperimento la tajlandaj esploristoj disponigis du kagxojn.

En ambaux kagxoj ili ensxlosis po dek inajn kulojn kiuj dum pluraj tagoj

ne estis ricevintaj sangonutrajxon kaj kiuj tial estis malsataj. Al tiuj

dek kulinoj ili aldonis po dek virajn kulojn kaj po unu or-hamstron. Unu

el la kagxoj estis prisonigata de elektropopa kanzono, dum en la dua

kagxo regis silento.

Nun la esploristoj observis la jenon: La prisonigataj kulinoj estis

gxenataj: Kiam la muziko sonadis, ili alflugis la hamstron nur post 131

sekundoj. En la silenta kagxo la kulinoj bezonis nur 35 sekundojn por

ataki la hamstron. La unua mordo okazis en la kagxo kun muziko post 191

sekundoj, en la senmuzika kagxo post 82 sekundoj. Ankaux cxe la

sekskunigxo montrigxis signifa diferenco. Sen muziko la kuloj plurfoje

sekskunigxis post la sangosucxado. Dum sonadis la muziko la ofteco de

sekskunigxo atingis nur kvinonon de la ofteco en la silenta kagxo.

Similaj eksperimentoj okazis ankaux kun aliaj insektoj kaj kun aliaj

formoj de lauxta bruo. Insektoj do alie kondutas, kiam eksonas muziko,

kiu enhavas precipe fortajn fluktuojn. La sciencistoj kredas, ke la

jxonstona organo de la bestetoj estas gxenata. Tiu organo estas sensoro

por vibroj kiu estas grava cxe la sekskunigxo sed kiu ankaux ebligas la

precizan stiradon de la flugo.

Do, sxatantoj de lauxta elektropopa muziko havas avantagxon: Ili

povas protekti sin kontraux pikoj de kuloj per sonigado de la sxatata

muziko.

Sendis Jarka Mala.

 

Armea truko helpas cxe ekdormaj problemoj

Preskaux cxiu jam spertis problemojn pri ekdormo. Varma lakto estas unu

el la rimedoj kiuj estas konataj por subteni ekdormon. Ankaux longa

legado akcelas ekdormon. Sed se oni volas ekdormi pli rapide, tiam truko

de la usona armeo kiu estis elvolvita dum la Dua Mondmilito povas helpi.

Per tiu truko eblas ekdormi post maksimume du minutoj.

Multaj homoj vespere nur malfacile ekdormas. Anstataux rekreigxi de

la tago, kvar el kvin laboruloj regule senripoze turnigxas en la lito.

Helpon kontraux tio volas provizi usona armea blogistino per truko kiun

jam usonaj soldatoj dum la Dua Mondmilito elprofitis por pli facile ekdormi.

Laux indiko de la blogistino la truko ne nur funkcias, sed gxi povas

esti aplikata kvazaux cxie. CXar decida ne estas pozicio cxe dormado,

sed la vizagxo. GXi estas la epicentro de niaj emocioj, klarigas la

armea blogistino: "Kiu malstrecxas sian vizagxon, tiu sendas signalojn

al sia cetera korpo same malsxtrecxigxi". Do: Fermu viajn okulojn kaj

malstrecxu unu post la alia vian makzelan muskolaron, vian langon kaj

vian busxon.

Procedu nun tiel pasxon post pasxo pri via cetera korpo: Komencu cxe

viaj sxultroj, transiru al via nuko, tiam al brakoj kaj manoj. La

ekspertino klarigas: Se la supra korpoparto jam estas malstrecxita, tiam

oni estas kvazaux jam ekdorminta. Sekvas tiam la gamboj: Malstrecxu unue

vian dekstran femuron, tiam la kruron kaj piedon. Faru sekve la samon

pri via maldekstra flanko.

Nun laux la armea blogistino mankas ankoraux nur unu pasxo por

ekdormi: Necesas haltigi la propran karuselon de pensoj: "Imagu ke vi

kusxas sur komforta sofo en komplete malhela cxambro. Tenadu tiun bildon

dum dek sekundoj en via imago. Se tio ne funkcias, tiam diru la vortojn

"Ne pensi, ne pensi" kaj ripetu tion lauxeble ofte". Tiu tekniko

postulas iom da ekzercado, sed post ses semajnoj laux tiu metodo 96

procentoj de la aplikantoj lauxdire sukcesas ekdormi ene de du minutoj.

Kaj mi aldonas duan konsilon pri same grava temo: Laux nova studajxo

de la universitato de Ateno olivoleo estas pli efika rimedo kontraux

problemoj pri potenteco. Por la studajxo oni enketis 660 virojn en

averagxa agxo de 65 jaroj. Tiuj viroj, kiuj konsumis cxiusemajne 7

kulerojn da olivoleo, laux la studajxo havis malpli da problemoj pri

potenteco kaj havis pli altan nivelon da testosterono ol aliaj testantoj.

Laux la studajxo la risko pri senpotenteco en alta agxo povas

reduktigxi pro la konsumo de olivoleo je cxirkaux 40 procentoj. Unu

cxiutaga kulerpleno lauxdire estas ecx pli efika ol Viagra. Ecx la

inventinto de la mirakla pilolo ekkonas kuntekston inter la potenteco

kaj la maniero de sinnutrado.

Kaj sukcesa seksumado ankaux akcelas ekdormon, cxu ne?

 

Tute homece

Ankaux simioj drinkas. Ecx volonte! La plej proksimaj niaj bestaj

parencoj ecx povas submetigxi la alkoholan dependecon.

Kiel montras ripetataj eksperimentoj, cximpanzoj en Gvineo celkonscie

elektas la palman sukon, kiu entenas ecx etan kvanton da alkoholo. Dum

17 jaroj britaj esploristoj observas grupon da sovagxaj cximpanzoj en la

okcident-afrika Gvineo. Preskaux duono da plenkreskaj kaj kvarono de

adoleskantaj simioj preferas konsumi la fermentitan palman sukon, kiu

entenas alkoholon. Kelkaj gustumas la drinkajxon tiom intense, ke la

rezultoj klare videblas. La ebriigan likvajxon bestoj trovas en la ujoj,

kiujn lokaj logxantoj uzas por kolekti la palman sukon. Por kolekti la

drinkajxon cximpanzoj uzas foliojn, kiuj servas al homoj kiel kovriloj

por la sukujoj. Inaj simioj, samkiel la viraj, sxatas tiun dolcxan

"vinon". La plej lertaj kolektas ecx po kelkaj litroj da alkoholajxo kaj

gxuas gxin en gaja societo.

Veraj patrinoj ne satdormas

 

Cxu nur homaj gepatroj de novnaskitoj estas cxiam ne satdormantaj?

Bestoj, kiuj okupigxas pri siaj idoj, preskaux cxiam sentas lacigxon.

Sed veraj cxampionoj inter ili estas balenoj. Post naskigxo de bebo la

balena panjo entute ne dormas dum du semajnoj! Tion rimarkis Marta

Alicja Trzeciak (pron. Tsxecxiak), auxtorino de la libro "Cxu elefantoj

batetas bubojn? Mirinda gepatreco de bestoj". Kial do balenino devas

resti cxiam veka? Unue, balenido devas cxiam esti cxe akvosurfaco por

havi la eblecon ofte enspiri, do, patrino aktive helpas lin. Due, la

nigrablanka etulo, kiel cxiu novnaskito, havas problemojn pri konservado

de konstanta korpotemperaturo. Patrinoj de aliaj mamuloj povas alpremi

sian idon por savi gxin de superflua perdo de varmo, baleninoj tiun

eblecon ja ne havas. Krome, la ido, sencxese lavata per malvarma akvo,

vole-nevole devas movigxi, panjo instigas gxin, stimulante la nagxadon,

kaj gxin kontraux dangxeroj.

 

 

Por la retumantoj

Eventa servo farigxas nova servo de UEA

Kun granda gxojo UEA informas, ke la retejo Eventa Servo

(eventaservo.org/) farigxis nova servo de la Asocio.

Eventa Servo (ES) estas retejo, kreita de la brazilano Fernando

Sajani, kun moderna plurrimeda sistemo por listigi Esperanto-eventojn

tutmonde. La celo de ES estas ebligi al E-istoj scii, kio okazas en

Esperantio, kaj samtempe diskonigi siajn proprajn eventojn - memstare,

sen interveno de ajna sistema prizorganto. La akiro por UEA estis frukto

de interkonsentoj inter Fernando Sajani, mem donacanto de la servo, kaj

la estrarano Fernando Maia Jr., kadre de lia agado pri Kongresoj.

Per sia sperto pri programado Fernando Sajani tute originale kreis la

sistemon, kaj de nun UEA rajtas uzi la nomon de la servo kaj evoluigi

gxin kiel sian propran posedajxon. Grupo de programistoj, gvidita de

Sajani mem, estis oficiale komisiita por prizorgi kaj evoluigi la

sistemon. Gxia programkodo estas libera kaj disponebla cxe

github.com/eventaservo laux la permesilo AGPL-3.0.

Cxiuj homoj rajtas uzi la servon senpage. Malgraux tio, kelkaj kostoj

estas, ecx se malgrandaj. Laux sia nuna stato ES postulas pagon de

domajna nomo (12 dolarojn jare) kaj servilo (po 5 Euxroj monate). Danke

al amikaj donacantoj, jam estas rimedoj por teni la servon gxis oktobro

2020, tute senkoste al UEA. Dum tiu periodo la komisiita grupo esploros

opciojn por plene dauxripovigi la servon. Se ankaux vi emas donaci por

ES, kontaktu la estraranon Fernando Maia Jr. per la retadreso

fmaiajr@gmail.com. Alternative, vi povas farigxi individua membro de

UEA, kio eblas pere de la reta aligxilo (uea.org/alighoj/alighilo), se

vi ne jam estas membro. Membrigxo en UEA estas esence la plej baza

maniero subteni la agadon por Esperanto kaj por la Asocio.

"Eventa Servo estas tio, kion mi atendas de monda organizo",

substrekis la Prezidanto de UEA, Mark Fettes, dum la laboroj pri la

akiro de la servo. La kreinto de ES, Fernando Sajani, deklaris, ke li

"komprenas Esperanton kiel ilon por pacigi kaj interfratigi la homaron"

kaj "esperas, ke per UEA Eventa Servo povas kreskigi la E-movadon monde,

kun ama, paca kaj frateca sento".

La 50-a Malferma Tago de UEA

(eventaservo.org/eventoj/kBr2GFu9wWrKFWxU) samkiel la 104-a Universala

Kongreso (eventaservo.org/eventoj/eP4qn7QlCYuyLysl) jam estas en Eventa

Servo. UEA instigas cxiujn E-istojn registrigxi en la retejo kaj

disvastigi siajn eventojn.