Lasta numero

 

Arkivo de EL

 

 

Esperanta ligilo

n-ro 6, junio 2019

 

Enhavtabelo

85-a IKBE en Finnlando 20.-27.7.2919 (sepa komuniko)

Financa raporto

Sekretaria raporto

El Esperantujo. Pri grandega dulingva vortaro

Sin prezentas la klubo el Kongo

Peto el Kostariko

Nia rondo familia. Ni gratulas!

Literaturo. Tertremo (rakonto de Mauxro Nervi)

Diversaj interesajxoj. Lauxdo al papilio

Kiom da suno estas sana?

Enigmoj kaj problemoj (nur en brajla versio)

Stenografia pagxo (nur en brajla versio)

Por la retumantoj

Por legemaj komputiluzantoj

Anonco

 

 

 

 

85-a IKBE en Finnlando

20.-27.7.2019 (sepa komuniko)

Grava informo: En Finnlando fumado estas malpermesata en publikaj ejoj. Malpermeso koncernas ankaux hotelcxambrojn. Fumo estigas brulalarmon kaj minacas monpuno.

Alveno: Kiam vi scias kiel vi veturos kaj alvenos, bv. informi nin porke ni povu averti Bonvenigan Servon de UK. Ni klopodos arangxi akcepton.

Kleriga lundo de UK:  Estas antauxviditaj 15 sesioj pri vivanta naturo, florantaj kulturoj, sano kaj sanigaj ekzercoj, kutimaj kaj novaj proponoj, de kutimaj kaj novaj intervanantoj.

Priskribo de la tuttaga ekskurso al Hollola

09.00 Buso de hotelo Grand gxis la haveno de Lahtio.

10.00 Sxipo ekveturas de la haveno de Lahtio al Messila

11.00 Alveno al la haveno de Messila, kie buso atendas la grupon. Ekveturo al Hollola.

11.30 En Hollola unue konatigxo kun la artgalerio de la artistino Asta Pulkkinen, tusxeblaj keramikajxoj

12.15 Konatigxo kun la mezepoka sxtona pregxejo de Hollola.

13.00 Luncxo (supo, pano kaj salatoj, kiel trinkajxo akvo) en Hollola. La luncxejo estas en antauxa, nun Malnova komunumdomo de Hollola kaj gxi situas apud la pregxejo, ne necesas busa transporto.

14.30 Konatigxo kun la farmobieno Kinnari. Muelado de sekalaj grajnoj kune, cxiu ricevas saketon de la preta sekala faruno [hejmajn bestojn la bieno tamen ne havas]. Ebleco kafumi proprakoste.

15.45 En Tiirismaa mallonga halto: Elbusigxo kaj konatigxo kun la finna arbaro, silenteco kaj aliaj travivajxoj kiel odoroj de la naturo.

16.30 Alveno en hotelo Grand.

Orgenkoncerto vendrede je la 14-a horo: La orgenkoncerto estas speciale arangxita por UK kiel parto de la Internacia orgenfestivalo de Lahti, kiu okazos  5-11.8.2019. Gxi estas publika koncerto en pregxejo "Ristin kirkko" kun fama itala orgenisto Adriano Falconi, malferma por cxiuj, biletoj 10 euxroj, acxeteblaj cxe enirejo.

Hotelo Grand: Nia logxejo nomigxas Kauppahotelli Grand, strato Hameenkatu; cx.. 900 m el fervoj- kaj autobusastacio. Funkciuloj de la hotelo parolas la anglan kaj la rusan. En la enira auxlo de hotelo funkcias senpaga WiFi, ne en cxambroj. Same in pluraj restoracioj kaj kafejoj troveblas senpagaj retkonektoj.

En cxambroj trovigxas akvoboligilo kaj fridujeto. Proksime (200 m) estas granda vendejo Supermarket.

Mono: Loka mono estas euxro. Moneroj 1, 2, 5, 50 cendoj kaj 1 kaj 2 euxroj. Biletoj: 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500. Eblas pagi per moneroj 1 kaj 2 cendoj, sed oni ne ricevas ilin kiel redonmonon. Kontante, la pagota sumo rondigxas (+/-) al la proksimaj 5 cendoj. Eblas sxangxi monon precipe en flughavenoj kaj bankoj. Monmasxinoj (ATM) trovigxas en multaj lokoj. Preskau xciuj vendejoj, restoracioj kaj hoteloj akceptas debet-/kreditkartojn.

Trinkmono: En Finnlando trinkmono estas aprezata sed ne atendata.

Sanservo: Estas konsilinde ke kongresanoj havu sansekuron por la dauxro de la vojagxoj kaj restado.

Elektro: La tensio estas 220-volta. La surmuraj sxtopilingoj estas rondaj dupolusaj.

Telefonado: La prefikso por telefoni al Finnlando de eksterlando estas +358 (sen la unua komenca nulo de la numero). Por telefoni de Finnlando al eksterlando: 00 + landa kodo + telefonnumero. Grava numero 112 por polico, savobrigado kaj urgxa helpo.

Sekureco: Finnlando estas gxenerale tre sekura lando, sed, kiel cxie, estu atentema pri dokumentoj, valorajxoj, mono ktp.

Bonvenon al la 85-a IKBE

La estraro de Steleto bonvenigas kongresanojn al Finnlando en la periodo de helaj noktoj.

Jam frue vidhandikapuloj aprobis al si esperanton. Esperanto plivastigis la mondon kaj kreis utilajn reciprokajn kontaktojn. Steleto naskigxis antaux cent jaroj. Jam en 1921 okazis la unua IKBE en Prago kaj sekvan jaron la dua en Helsinki. Pere de esperanto vivkondicxoj kaj havigo de scioj plibonigxis iom post iom en pluraj landoj. Nuntempe internaciaj blindulorganizajxoj ofertas servojn mondvaste. Tamen esperanto konservis sian postenon precipe kiel peranto de kulturoj. Cxi-somere ni renkontigxos en du internaciaj kongresoj. Al IKBE aligxis 43 partoprenantoj el 11 landoj kaj krome kelkaj helpantoj. Gxis aprilo UK allogis 775 partoprenantojn el 54 landoj.

Amike salutas

Steleto

Heikki Kosonen, vicprezidanto

Ritva Sabelli, sekretario

 

 

 

         Financa raporto

         por la jaro 2018

 

     Konto libk-p cxe UEA

komenca saldo '''''' euxroj 2.314,30

     enspezoj

kotizoj ''''''''''''''''''''' 454,00

donacoj '''''''''''''''''''''' 43,00

transpago el la BNL-konto ' 1.500,00

                            ::::::::

entute '''''''''''''''''''' 1.997,00

     elspezoj

presado de EL (elpago 2017) 3.795,00

membreco cxe UEa '''''''''''' 192,00

                            ::::::::

entute '''''''''''''''''''' 3.987,00

fina saldo '''''''''''''''''' 304,30

 

     Konto 42268 cxe BNL

komenca saldo '''''' euxroj 9.776,88

     enspezoj

kotizoj ''''''''''''''''''''' 350,00

donacoj '''''''''''''''''''''' 66,12

interezo '''''''''''''''''''''' 0,54

subvencio Thilander ''''''' 2.235,53

                            ::::::::

entute '''''''''''''''''''' 2.652,19

     elspezoj

presado de EL 2018 '''''''' 3.938,00

transpago al UEA-konto '''' 1.500,00

premioj '''''''''''''''''''''' 75,00

por deponajxo '''''.''''''' 5.503,66

bankaj kostoj ''''''''''''''' 119,72

                            ::::::::

entute ''''''''''''''''''' 11.136,38

fina saldo '''''''''''''''' 2.292,69

 

  Sur nia konto cxe UEA ni havis,

komence de 2018, 2.314,30 euxrojn.

Envenis 454 euxroj kiel kotizoj kaj 43

kiel donacoj; Krome mi transpagis tien

1.500 euxojn el nia konto cxe BNL por

ebligi la pagon de la presejaj kostoj,

kiuj estis 3.795 euxroj kiel saldo por

la jaro 2017; UEA deprenis 192 euxrojn

kiel kotizon por la membreco de LIBE.

restis, fine de 2018, 304,30 euxroj.

  Sur nia konto cxe BNL en Italujo ni

havis komence de la jaro 9.776,88

euxrojn. Envenis 350 euxroj kiel kotizoj

kaj 66,12 kiel donacoj, plus 3.235,53

euxroj el la Fondajxo Thilander, al kiu,

pro tiu konstanta subteno, ni sxuldas

oficialan dankon. Ni ricevis fine

interezon de 0,54 euxroj.

La elspezoj, krom la jam menciita sumo

de 1.500 euxroj transpagita al nia

UEA-konto, estis 3.938 euxroj por la

presado de EL en 2019 (la presejo nun

ne plu dividas la koston en antauxpagon

kaj saldon), 75 por premioj, 119,72 por

bankaj kostoj kaj impostoj, kaj 5.503,66

euxrojn kiujn mi uzis por pliigi

renovigendan deponajxon. Restis sur la

konto 2.292,69 euxroj.

  Sur niaj du kontoj ni havis sume

12.091,18 euxrojn komence, kaj 2.596,99

fine de la jaro. Eniris entute 804 euxroj

kiel kotizoj kaj 109,12 kiel donacoj.

  Por klarigoj aux precizigoj restas je

dispono la kasisto p. l. da costa.

-- Pier Luigi Da Costa

via di S. Maria del Giudice 2369

IT-55100 Lucca

Italujo

Telefono kaj fakso (+39)-0583-379057

Postelefono 346-0691906

 

 

Sekretaria raporto

 

Dum la pasinta jaro LIBE-estraro konkorde laboris dum cxiumonataj skajp-konferencoj. La cxefa temo de diskutoj estis la cxi-jara IKBE en Finnlando. La estraro decidis finance subteni la kongreson. Ni konstatis, ke nun ne plu eblas arangxi IKBE-on sen financa subteno. Dum la 104-a UK LIBE estos prezentita dum Movada foiro kaj informkunveno. Ni kore dankas niajn japanajn s-anojn, kiuj alirebligis la duan bultenon de la 104-a UK por blindaj E-istoj.

Aliaj temoj de niaj diskutoj estis: sorto de brajlaj libroj en E-biblioteko en Herzberg, venontaj IKBE-oj, allogo de novaj, junaj bllj al E-movado, kontaktoj kun blj E-istoj el Azio kaj Afriko.

La brajla E-biblioteko dume ne povas funkcii, cxar necesas katalogigi la librojn, kaj poste iu devas okupigxi pri akceptado de petoj kaj dissendado de la libroj. Ni supozas, ke tiuj petoj ne estos multaj, pro tio ne eblas havi iun konstantan bibliotekiston. Krome, ni ne havas iun volontulon, kiu logxus proksime kaj konsentus okupigxi pri tio.

Pri la sekva IKBE la diskuto dauxras. Estas cxiam pli malfacile trovi la deziranton preni sur sin la malfacilan taskon organizi la kongreson. Ecx se tiuj personoj trovigxas, la prezoj estas tro altaj. Supozeble, kiel gastigantoj de la sekvontjara IKBE sin proponos rusaj s-anoj.

Bedauxrinde, jam dum multaj jaroj ne aperas en niaj vicoj junaj blaj E-istoj. Ni pripensas, kion ni povus fari por allogi gejunulojn al E-movado. Sed, miaopinie, ni ne tiom kulpas pri maljunigxo de nia membraro. La kauxzoj estas objektivaj. Unue, la blindularo entute maljunigxas, kaj due, viddifektitoj cxiam pli integrigxas en la socion, malkreskas kvanto de bll-entreprenoj kaj bll-lernejoj, do, bllj jam ne konsistigas komunumon, en kiu oni povus agi cele de propagando de nia lingvo.

Sed ne mankas ankaux gxojigaj novajxoj. Jen kaj jen aperas petoj pri kontaktoj el tiuj landoj, kun kiuj ni ne havis kontaktojn: Irano, Suda Koreio, Kongo, Kostariko. Ni amike akceptu ilin en nian familion.

Nia revuo Esperanta ligilo aperas regule kaj sxajne ne elvokas iujn seriozajn plendojn. Ekde aprilo gxi ne plu aperos surkasede, kaj ne mirinde: la kased-aparatoj igxas jam historia fakto. Ni ne povas precizigi la kvanton de niaj legantoj. Multaj E-istoj legas gxin en la reto. Nun dankal kunlaboro de niaj aktivuloj kun ILEI la interesigxantoj povas ricevi rete la revuojn Juna amiko kaj Internacia pedagogia revuo. La vocxlegitan revuon Esperanto oni povas auxskulti en la reto.

Al cxiuj estraranoj, aktivuloj kaj ordinaraj blaj E-istoj koran dankon pro kunlaboro! Al vi cxiuj mi deziras bonan sanon, novajn ideojn kaj optimismon!

Pardonu, se ion mi forgesis mencii. Viajn rimarkojn kaj demandojn atendas

Olena Posxivana,

Gxenerala sekretario de LIBE

 

 

El Esperantujo

 

Pri grandega dulingva vortaro

 

Cxiuj, kiuj skribas aux tradukas librojn, uzas vortarojn; ecx bonegaj, kompetentaj verkistoj, kiuj bone regas sian denaskan lingvon, konsultas ilin. Kaj evidente multaj aliaj homoj, kiuj ne verkas librojn, uzas ilin.

Al kio utilas vortaroj?

Oni povas paroli multe pri vortaroj, sed resume oni povas diri:

1. Plej ofte oni uzas ilin, kiam oni ne scias la signifon de iu vorto.

2. Tiuj, kiuj verkas aux tradukas tekstojn, uzas:

a) unulingvajn vortarojn, kiam ili sercxas sinonimojn por ne ripeti la samajn vortojn, aux volas ekscii, kiel oni devas uzi apartan vorton;

b) dulingvajn vortarojn pro la samaj kialoj (kiel en 1 kaj 2.a), tamen rilate al fremda lingvo.

Kiam mi skribas en Esperanto propran tekston au tradukante mi konsultas plurajn vortarojn: la unulingvan PIV-on kaj kelkajn dulingvajn (tri aux kvar paperajn kaj la ciferecan vortaron - portugala-E-o - de la brazilano Tulio Flores, jxus nomumita membro de la Akademio de Esperanto, kaj kelkfoje ReVo-n).

Neniu vortaro estas perfekta (en neniu lingvo); ekzistas nur pli bonaj, malpli bonaj kaj malbonaj vortaroj. Cxiam konsilindas konsulti du aux tri vortarojn. Kiel vi jam perceptis, iliaj difinoj, tradukoj kaj aliaj klarigoj varias.

En Esperanto ni ankoraux havas problemojn pri vortoj kaj terminoj. Multaj ankoraux ne estas firme establitaj.

Estu kiel ajn, inter la dulingvaj paperaj vortaroj tiu de Erich-Dieter Krause (germana-Esperanto) estas unu el la plej grandaj kaj bonaj. Bonsxance, mi acxetis gxin antaux kvar jaroj en Germanio.

Mi sciis, ke la sama auxtoro publikigis ankaux vortaron de la alia direkto (E-o germana). Tamen, cxar tiu estas simile granda, peza kaj multekosta, mi ne acxetis gxin.

Sed nun ekestis bona novajxo por germanlingvaj esperantistoj: estis publikigita nova eldonajxo de tiu lastemenciita vortaro. Pri gxi aperis recenzo en la aprila numero de la revuo Esperanto.

Mi citas kelkajn opiniojn de la germana recenzintino (D-ino Sabine Fiedler):

Kun proks. 150 000 artikoloj, en kiuj abundas ekzemploj pri lingvouzo, kunmetajxoj, propraj nomoj kaj parolturnoj, gxi faras enorman salton kompare kun la antauxa [eldonajxo]. [...]

La verko bazigxas sur la kolektado kaj esplorado de plej variaj tekstoj en la planlingvo el la tuta mondo. [...]

La vortaro, kiu konsiderinde superas la leksikan materialon, troveblan en la Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (2002), estas samtempe gxenerallingva vortaro por parolantoj de la germana kaj fakvortaro por la plej diversaj sciencoj (precipe la zoologio, botaniko kaj medicino). [...]

Entute, tiu cxi verko povos esti utila por tre diversaj grupoj de homoj, cxar gxi estas multe pli ol vort-ar-o, t.e. kolekto aux listo de Esperantaj vortoj kun ekvivalentoj en la germana. La auxtoro aldonas tiel multajn informojn pri la uzado de la prezentitaj leksikaj unuoj [...], pri similaj esprimoj kun specifaj semantikaj nuancoj [...] kaj vortfaradaj principoj, ke gxi povus evidentigxi kiel trezorejo por lernantoj kaj instruantoj de Esperanto.

Kaj fine plia bonega novajxo:

Cxar ni ne plu vivas en la tempoj por grandegaj paperaj vortaroj, menciendas, ke la verko haveblas ankaux en elektronika versio, kiu ne nur estas pli malmultekosta, sed ankaux donas la eblecon de rapida vortsercxado.

Herbert A. Welker

 

 

Sin prezentas la klubo el Kongo

 

Kun granda gxojo nia klubo " La Verda Flago de Mbanza Ngungu sin prezentas al vi. Ni volas

informi vin pri la kreo de

kursejo por blinduloj kaj peti

eventualan subtenon por gxia realigo.

Fakte, Verda Flago estas klubo de pli ol

tridekjaragxa, kies sidejo kaj

agadareo estas la urbo de Mbanza

Ngungu kaj gxiaj cxirkauxaj vilagxoj.

La urbo lokigxas je 150 km

sudokcidente de la chefurbo Kinshaso. Verda

Flago estas unu el la cxefaj kluboj de

Dkea la landa asocio de Uea en

DR rkongo. Nia klubo produktas bonajn

esperantistojn. Kelkiuj okupis kaj

okupas gravajn postenojn en la afrika

komisiono de Uea kaj en la estraro de Dkea.

En la pasintaj jaroj precize antaux

2011, la klubo havis sine de gxia

organiza strukturo sekcion, kiu

okupigxis pri blinduloj. Pro la forpaso de

nia tre aminda kaj neforgesebla

samideano Jacques Tuinder el Nederlando ( la

iniciatinto de la blindula sekcio) kaj la translokigxo de nia

amiko, kiu spertas pri instruado al blindulo, tiu sekcio cxesis funkcii.

Nuntempe la klubo estis kontaktita de iu asocio pri blinduloj, post

interkonsento la klubo disponigis

du el ties agemaj esperantistoj por

lernigi la internacian lingvon al 12 el

la koncernataj blinduloj.

Notindas, ke unu el tiuj samklubanoj

niaj tre bone regas la brajloskribon. Niaj du amikoj

volontulkadre plenumos tiun noblan taskon.

La problemo estas, ke ni bezonas

esperantajn sonmaterialojn kaj aliajn priblindulajn esperantajxojn.

La ejo, kiun ni elektis kiel kursejo,

lokigxas en tre sekura kvartalo, facile atingebla por cxiuj, kaj ne vere estas troa

auxtoveturado en tiu rezidenca kvartalo. Tamen ni klopodas pri unujara lupago, pri kiu ni petis helpon

el nederlando. Ni estas atendantaj la sekvon. Ni esperas, ke tiu sekvo

estos favora, cxar la eko de la aktivecoj dependos de tiu garantio,

laux la kontrakto ni ne povas ekuzi la ejon sen tiu pago, kiu servas

kiel garantio.

Ni pretas, kiam eblas, regule sendi niajn agadraportojn, por ke la ligo

internacia de blindaj esperantistoj estu suficxe informata pri niaj

aktivecoj. Bonvolu akcepti niajn

esperantoplenajn sentojn la plej varmajn.

Por la sekcio de blindaj esperantistoj de Verda Flago klubo

Mbaya Nzita Bienvenu

Peto el Kostariko

Saluton karaj geamikoj!

Mi gxojas saluti vin.

Mia nomo estas Guido Hernandez Marin.

Mi estas emerita ingxeniero pri mekaniko kaj instruas esperanton en mia lando Kostariko.

Antau kelkaj tagoj mi skribis a Masenko A.I. petante lernolibrojn en brajlo.

Al mi tuj respondis samideano Pier Luigi Da Costa. Pro tio mi tre kontentas.

La kialo de mia peto estas, ke nun mi apogas Asociacion Nicogana de Personas con Discapacidad (ASONIPED) Asocion de handikapuloj en la urbo Nicoga, en la norda parto de Kostariko.

Inter la membroj de ASONIPED estas knabino 13-jaraga Rosemary al kiu mi volas instrui esperanton.

Se vi povas sendi librojn en brajlo kaj aliajn lernomaterialojn, mi estos tre dankema.

Vi povas sendi ilin al adreso:

Guido Hernandez Marin

Nicoya 50201, Guanacaste

COSTA RICA

America Central.

Guido Hernandez Marin.

Do, karaj geamikoj, eble, iu el vi povas helpi niajn s-anojn el Kongo kaj Kostariko per brajlaj lernomaterialoj aux alimaniere?

 

 

Nia rondo familia

 

Ni gratulas!

La 10-an de junio 1929 en Rumanio naskigxis s-ro Eugen Cighir,

do cxi-jare li felicxe atingis sian 90-an vivjaron. Rumanaj

esperantistoj, blindaj kaj vidantaj, kore gratulas nian simpatian s-anon

kaj regulan leganton de EL, kaj bondeziras al li

sanon kaj longan vivon cxiam apud Irina, lia fidela vivkunulino.

Livi Ciobanu.

 

Literaturo

La tertremo

(rakonto)

La tertremo

 

Kiam la varietea spektaklo subite interrompigxis, s-ro .B, 51-jara prokuratoro de la cxefurbo, ankoraux duondormis en sia vasta pufsegxo. Elmergigxante malrapide al plena konscio, li blasfeme sakris kontraux la kuiristino, kiu tiuvespere atencis lian hepaton per frititaj terpomoj kaj eksterordinare piprita kolbaso, sed lia indigno eksvenis, kiam la bildoj sur la televidekrano atingis lin, jam komplete vekigxintan. Temis pri gravmiena anoncisto; vere bedauxrinde, ke la unuaj vortoj perdigxis pro la dormo.

...la plej katastrofa tertremo en la historio de nia lando. La tero furioze vibris dum ses longaj minutoj; gigantaj fendoj ekfauxkis en la grundo. La cxefstratoj kurbigxis kaj krispigxis, dum cxiuj sonoriloj ektintis pro la termovo: imponajn damagxojn kauxzis la rokegoj, kiuj ekruligxis de sur la cxirkauxantaj montoj. La nombro de la pereintoj estas gxis nun nekalkulebla, sed laux optimisma prijugxo, la urbaj ruboj entenas milojn da kadavroj...

Verdire, la novajxo tiklis la scivolemon de B., preskaux instinkte li prenis glaseton da konjako de sur la pleto al li proksima.

La senhejmaj familioj plenigas jam la stratojn kaj la placojn, al tio aldonigxas nun sencxesa pluvo, kiu jam de kelkaj minutoj falas torente sur la frakasitan urbon. Ni spektu tamen la bildojn, kiujn nia kameraisto rekte telesendas.

Cxi tiam la homo malaperis, kaj sur la ekrano enfokusigxis la nigra kubo de antauxurba konstruajxo. Kiam la kamerao alproksimigxis, ekdistingigxis maljuna virino, sidanta sur kvarpieda skabelo, sxi ploris, kap-en-mane.

En tiu cxi kvartalo mortis versxajne pli ol 60% de la logxantaro. Ankoraux mankas informoj pri la nombro de la vunditoj.

Eltrinkinte la konjakon, B. remetis la glason sur la pleton, delikate.

La tegmento de cxi tiu domo falegis jam cxe la unua ekskuo. La brikoj mortigis la tutan familion, escepte de la avino, kiu sukcesis elhejmigxi tuj. Male, la flanka domo suferis neniun damagxon, dank al siaj pli fortikaj fundamentoj; rilate al tio, oni certe estigos enketan komisionon por esplori, cxu efektive cxiujn domojn oni masonis laux la legxaj dispozicioj.

La penso de B. tuj flugis al la sensacia proceso kontraux la fifama arkitekto V., kaj kun ia fiereco li memoris, kiel lerte li asistis tiun fiulon. Vera krimulo, jes, kiu tamen honorarias per krezaj sumoj.

Kompreneble la infanoj konsistigas la plej teruran tragedion. Granda parto el ili pereis, multaj orfigxis, kaj nun vagas senhelpe inter la ruinoj.

Sur la ekrano aperis kvinjara etulo, ploranta cxe la kadavro de mortinta virino. B. profunde suspiris, kaj per la maldekstra mano ekkaptis frandan kukon.

Pormomente oni muntis kelkajn tendojn, por ke la postvivintoj povu tranokti en seka ejo. Vi vidas unu el la multaj ambulancoj, kiuj cxi-momente kuradas tra la tuta urbo la cxefhospitalo plejparte ruinigxis, kaj la vunditojn oni devas porti en la antauxurbajn klinikojn.

Sekvis longa pauxzo. Antaux la okuloj de B. preterkuris la bildoj de granda urbo preskaux tute forbalaita far titana kataklismo: blankaj kuracistoj aperadis de temp al tempo inter la brunaj restajxoj de pluretagxaj domoj. Multaj junuloj sxovelis la amasojn de rubo. Cxiam, kiam el sub la brikoj oni eltiris novan vunditon aux kadavron, la kamerao tuj alglitis por pli bone evidentigi la misformitajn vizagxojn kaj la nigrajn sangokrustojn.

Dume, B. atendis la nomon de la urbo kun ia strecxiteco. Temas ja pri urbo en la Sudo, kie jam antaux kelkaj jaroj okazis io simila, kvankam malpli katastrofa.

Dum kelkaj sekundoj surekranigxis panorama bildo de la urbo kaj malgraux la nokto oni klare distingis la fordetruitajn palacojn. Stranga maltrankvilo ekserpentis en la menso de B.

Laux multaj atestantoj, en cxiuj kvartaloj la hundoj freneze ekbojis unu-du minutojn antaux la tragedio: kaj pluraj homoj sxuldas sian vivon gxuste al tiu konata averto. Krepuskas do la sangoplena vespero, dum kiu...

La kutima bombasto, pensis B. Kaj tamen lia sxajne senkauxza maltrankvilo farigxis pli akra, kaj fine B. ekkonsciis gxin.

...dum tiu teruro kaj malespero miksigxis kun la polvo de la disfalantaj palacoj. La tertremo...

La bildoj sekvis cxiam pli rapide. Ili enhavis ion tre konatan, kiun B. rimarkis nur iom post iom: la arboj, la stratoj B. starigxis subite. Ekstere la nokta cxielo plenlumigxis, kaj hundo ekbojis malproksime.

...La tertremo trafis cxiujn, ricxulojn kaj malricxulojn, inter la pereintaj eminentuloj ni citu urbestron Z., urbkomitatanon F. nu, ni vidas, ke oni jxus elsxovelis prokuratoron B. ...

B. horore vidis sur la ekrano sian korpon, frakasitan de brikoj. Blanka kuracisto kovris gxin per griza tolajxo. Plumba silento. Kio okazas? KIO OKAZAS?

La planko ekvibris sub liaj piedoj.

Mauro Nervi

 

 

 

Diversaj interesajxoj

Lauxdo al papilio

 

Gxi estas karnivora insekto, tre utila por homo, kiu rapide flugas, ne havas auxdpovon, estas cxiam malsata, dum unu mangxo povas konsumi 5 musxojn, gxis 40 musxojn diurne.

Kiam mi auxdas la vorton "papilio", en mia memoro reaperas infanagxo. Plenkreskuloj vivas en sia granda mondo, ilin ne koncernas la mondeto de tiuj malgrandaj, infano, male, atente esploras la parencan al li mondon de insektoj. Eble gxuste pro tio, ke li estas malgranda, li sxatas cxion malgrandan kaj kun viva intereso observas papiliojn, skarabojn kaj speciale libelojn, des pli ke ili estas malfacile kapteblaj.

Mirindaj insektoj estas papilioj. Por multaj homoj ili prezentas ion mistikan. Evidentigxas, ke papiliojn oni konsideras la plej antikvaj insektoj. Restajxoj de papilioj estis trovitaj en la fosilioj de la Jura epoko. Prapapilioj estis gigantaj. Svingo de flugilo de antikva papilio atingis 90 centimetrojn. Laux supozo de sciencistoj, papilio estis la unua insekto, kiu sukcesis alproprigi la aerspacon. Krome, ekde sia apero papilio ne sxangxigxis. La scienco, kiu nomigxas odanatologio, okupigxas pri esploro de papilioj.

Papilioj ludas signifan rolon en la naturo. En la mondo ekzistas cx. 6650 specimenoj de tiuj cxi insektoj. Grandega kvanto da ili logxas en humidaj subtropikoj kaj tropikoj.

Kutime papilioj movigxas kiel kontinua amaso. Disvolvigxo de papilioj estas ligita kun akvenoj. Sen akvo ili ne povus vivi, kvankam la plenkreskaj papilioj logxas nur sur la seka tero. Gxuste papilioj flugas plej rapide el inter cxiuj insektoj.

Papilio havas sveltan oblongan korpon kun ses piedoj, sed marsxi gxi ne povas. Gxia kapo povas turnigxi cxirkaux propra akso. Gxiaj okuloj estas bone disvolvitaj, gxi povas vidi en kelkaj direktoj samtempe. Papiliaj okuloj konsistas el 30 mil lensoj.

Gxia vivovojo ne estas longa. La plej grandaj papilioj vivas gxis sep jaroj, la malgrandaj - gxis tri semajnoj.

Papilioj kapablas superi milojn da kilometroj kaj senmovigxi en la aero.

Papilio estas konsiderata la plej perfekta karnivoro en la vivanta mondo, vera mortiga masxino. Dum horoj papilio povas atendi la viktimon en embuskejo. Ilia cxasado sukcesas 95-procente. La cxasajxon ili kaptas fluge. Mangxante damagxajn insektojn, papilioj estas tre utilaj por homoj, cxar ili neniigas grandegan kvanton da sangosucxantoj. Ecx malgrandaj papilioj cxasas ekde infanagxo. Grandaj papilioj kapablas mangxi abelojn kaj ecx mordi homon.

Papilioj konas nek legxojn de aerorezisto, nek legxojn de tera altiro. Ili estas majstroj de la supera pilotajxo. Gxuste ilia flugo estis subdiro por kreantoj de reaktivaj aviadiloj.

En Balio oni mangxas papiliojn kun kokosa lakto.

Al papilioj oni dedicxas fabelojn, fablojn, kantojn. La rusa fablisto I.A. Krylov montris papilion kiel facilaniman pigrulinon, nemerite ofendinte tiun cxi senlacan mangxanton de damagxaj insektoj.

 

 

Kiom da suno estas sana?

 

Kiom da suno estas bona por homo, tio dependas de diversaj faktoroj.

Sunbrila vetero cxe plej multaj homoj kauxzas gxojon. Prave, cxar la korpo bezonas sunlumon por formi la gravan vitaminon D. Tro da suno tamen damagxas la sanon. Do decidas la gxusta dozo.

Se dum printempo unuafoje post longa vintro la suno brilas dum multaj horoj de la cxielo, tiam tio logas certe plej multajn homojn al la libera aero. "La sunbrilo estas bonfartiga al ni", - sxajnas flustri al ni interna sento. Kaj tiu sento ne trompas nin. Tiel la printempa suno replenigas la dum vintro malplenigxintajn provizojn de la grava vitamino D, kaj gxi heligas ne nur la medion, sed ankaux nian humoron. Tro da bono tamen estas, kiel ofte en la vivo, bedauxrinde malsana. Kiu tro longe gxuas la sunbrilon, al tiu minacas ne nur post malmultaj horoj sunbruligxo, sed pli poste ankaux sulkoj, pigmentaj makuloj kaj pli alta risko malsanigxi pro hauxta kancero.

Respondeca estas tamen ne tiu parto de la sunradiado, kiu alvenas sur la tero en la koloroj de la cxielarko, de la varma rugxo gxis la malvarma bluviola lumo. La radioj, kiuj estas respondecaj pri la sunbruligxo, estas la energiricxaj ultraviolaj sunradioj, kiuj ne plu estas percepteblaj de homa okulo.

La ultraviola radiado estas klasifebla en tri gamoj, el kiuj la aparte energiricxaj UV-C-radioj jam estas absorbitaj de la ozona tavolo en la alto de la atmosfero. Ankaux la malpli energiricxa UV-B-lumo kaptigxas plejgrandparte en la aero, dum la relative energimalricxa UV-A-lumo estas apenaux filtrata de la atmosfero.

Tamen ankaux la UV-A-radiado de la suno aux el artefaritaj sunlumaj fontoj estas ankoraux signife pli energiricxa ol la videbla lumo. Kontraux tiu energio la hauxto protektas sin helpe de la bruna kolorajxo melanino kaj per plidikigxo de la kalo. "Cxe plej multaj homoj en centra Euxropo tamen la brunigxo alportas ne pli ol sunkremo kun lumprotekta faktoro du", klarigas la kancer-informa servo de la germana kanceresplora centro en Heidelberg.

Homoj, kiuj pro profesio aux dum libertempo restadas dum suficxe longa tempo en libera aero, devus protekti lauxeble multe da hauxto per vestajxo, ili portu kovrajxon por la kapo kaj ili uzu por nekovritaj hauxtareoj sunkremon kun lumprotekta faktoro de minimume 20. Sen tiaj barieroj la ultraviola lumo lezas post kelka tempo la hauxton, kiu kelkajn horojn poste rugxigxos, jukos kaj doloros. Ju pli hela estas la hauxto de homo, des pli rapide formigxas sunbruligxo.

Post iom da tempo la stato de la hauxto ja denove normaligxas. Tamen la energiricxaj UV-radioj damagxas la genojn en la cxeloj de la hauxto. Ja multaj riparaj enzimoj korektas tiujn difektojn, sed bedauxrinde ne cxiujn. Se la hauxto pli ofte suferas pro forta sunradiado, post kelkaj jaroj aux ankaux nur post jardekoj povas montrigxi la malfruaj sekvoj de tiaj hauxtaj difektoj. "Ekestas pli da sulkoj kaj da pigmentaj makuloj, ol en malpli trafita hauxto, kaj forte damagxitaj cxeloj povas ecx konduki al hauxta kancero", - avertas la kancer-esplora centro.

Sed ja gravas kapti sunlumon. La UV-B-lumo liveras ankaux la energion por produkti la gravan vitaminon D. Inter novembro kaj mezo de februaro tamen la suno staras tiel malalte sur la cxielo, ke ankaux dum la tagmeza tempo cxe klara cxielo la aero absorbas tiom da UV-B-radio, ke por la produktado de vitamino D ne plu atingas suficxe da energio la hauxton. La organismo havigas al si en la grasa histo kaj en la skeleta muskolaro provizon, el kiu gxi cxerpas dum la malhela sezono. Sed por replenigi tiun provizon oni prenu suficxe da suno inter la monatoj marto kaj oktobro.

Por tio suficxas promeni en vestajxoj, kiuj lasas iom da hauxto videbla. Laux la sezono oni planu inter 5 kaj 25 minutojn da sunprenado. Gravas tio precipe dum printempo kaj auxtuno. "Se la korpo ne disponas pri suficxe da vitamino D, tio malfortigas la ostojn kaj ankaux la muskolojn, precipe altagxaj homoj pli ofte povas fali kaj pli ofte sperti frakturojn de ostoj", - klarigas esploristino de la centro.

Do, ni profitu de la sunradiado por esti pli sanaj kaj pli bonhumoraj.

 

 

Por la retumantoj

Mi volas informi vin, ke ekde junio 2018 disponeblas la vocxlegitajn numeroj de la revuo "Esperanto" cxe la retejo

https://uea.org/revuoj/sono

Emilio Cid

Estrarano de UEA pri informado

 

 

      Ppor legemaj komputiluzantoj

  Dauxrigante en la oferto de la esperantajxoj, kiujn mi enkomputiligis,

mi proponas cxifoje tri verkojn el diversaj gxenroj.

La unua verko estas kolekto de paroladoj kaj prelegoj de Ivo Lapenna, iama

prezidanto de UEA, elektitaj el tiuj, kiuj enhavas pli da informoj kaj da ideoj

pri esperanto kaj la esperantista movado.

La dua verko estas novelaro de J. H. Rosbach, auxtoro kiu ne bezonas rekomendon.

La tria estas aparte interesa poezia verko: la sonetoj de Sxekspiro

tradukitaj de W. Auld kaj prezentitaj apud la anglaj originaloj,

vera trezoro por samideanoj kiuj sxatas poezion kaj posedas la anglan lingvon.

Dezirantoj kiuj ne povas legi unikodon kaj do preferas necxapelitajn literojn

bonvolu tion precizigi.

Ligilojn al la elsxuteblaj dosieroj vi petu de

dacostapl(cxe)gmail.com .

 

 

Anonco

 

Mi sxatus ricevi la tekston de la unuaj tri cxapitroj (I--III) de la serio "Brajla skribo en diversaj lingvoj", aperintan en Esperanta Ligilo, n-ro 7 aux 8 (aux 7-8) 1970, kiu(j) perdigxis el mia kolekto. Mi kredas memori, ke cxiuj tri cxapitroj aperis en la sama numero. Mi ne bezonas la tuta(j)n numero(j)n, nur la menciitan tekston. Mi pretas ricevi gxin cxu brajle surpapere, cxu komputile.

Antauxdanke,

Otto Prytz,

Hovseterveien 42B,

NO-0768 Oslo,

r.p. pilotto@online.no